غزل شماره ۹۷ حافظ: تویی که بر سرِ خوبانِ کشوری چون تاج + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۹۷ حافظ
تویی که بر سرِ خوبانِ کشوری چون تاج
❖
سِزَد اگر همهٔ دلبران دَهَندَت باج
دو چشمِ شوخِ تو برهم زده خَطا و حَبَش
❖
به چینِ زلفِ تو ماچین و هند داده خراج
بیاضِ رویِ تو روشن چو عارِضِ رُخِ روز
❖
سوادِ زلفِ سیاهِ تو هست ظلمت داج
دهانِ شهدِ تو داده رواج آب خِضِر
❖
لبِ چو قندِ تو بُرد از نباتِ مصر رواج
از این مرض به حقیقت شفا نخواهم یافت
❖
که از تو دردِ دل ای جان! نمی‌رسد به عِلاج
چرا همی شکنی جانِ من ز سنگدلی؟
❖
دلِ ضعیف که باشد، به نازکی چو زُجاج
لبِ تو خضر و دهانِ تو آبِ حیوان است
❖
قدِ تو سرو و میان‌موی و بَر، به هیئت عاج
فِتاد در دلِ حافظ هوایِ چون تو شَهی
❖
کمینه ذرهٔ خاکِ درِ تو بودی کاج
✨ نتیجه فال غزل ۹۷ حافظ
نیّت شما به هدف یا شخصیتی بسیار والا و باارزش پیوند دارد. مسیر دستیابی به مقصود صبر، خضوع و پرهیز از شتاب‌زدگی می‌طلبد. دل‌شکستگی‌ها و سختی‌های راه، شما را ورزیده‌تر می‌کند. در برابر ناملایمات صبور باشید و خلوص نیت خود را حفظ کنید؛ عشق و امید به زودی جان تازه‌ای به روح شما خواهد بخشید.
خلاصه و مفهوم غزل
غزل شماره ۹۷ حافظ، در ستایش کمال زیبایی و شوکت معشوق زمینی و متعالی سروده شده است. حافظ با بهره‌گیری از تصاویری سرشار از لطافت و مبالغه، تناسبِ اندام، گیرایی چشم‌ها، روشنایی رخسار و شیرینی لب معشوق را وصف می‌کند و دل ظریف عاشق را در برابر سنگدلی و بی‌توجهی معشوق، چون شیشه‌ای شکستنی می‌بیند که تنها امیدش خاکساری در آستان یار است.
معنی بیت به بیت غزل
تویی که بر سرِ خوبانِ کشوری چون تاج | سِزَد اگر همهٔ دلبران دَهَندَت باج
بیت ۱
تو بر سر زیبارویان این دیار همچون تاج و سروری؛ کاملاً شایسته است اگر تمام دلبران به تو باج و خراج بپردازند و فرمانبردارت باشند.
دو چشمِ شوخِ تو برهم زده خَطا و حَبَش | به چینِ زلفِ تو ماچین و هند داده خراج
بیت ۲
دو چشم پرکرشمه و فتنه‌انگیز تو دل از خوبان ختا و حبشه ربوده و سرزمین‌های دوردست مانند ماچین و هند در برابر پیچ‌وتاب زلفت سر تسلیم فرود آورده‌اند.
بیاضِ رویِ تو روشن چو عارِضِ رُخِ روز | سوادِ زلفِ سیاهِ تو هست ظلمت داج
بیت ۳
سپیدی و درخشندگی چهره‌ات چون رخسار روشن روز می‌درخشد و سیاهی گیسوانت همانند نهایت تاریکی شب است.
دهانِ شهدِ تو داده رواج آب خِضِر | لبِ چو قندِ تو بُرد از نباتِ مصر رواج
بیت ۴
شیرینی دهانت رونق آب حیاتِ خضر را زنده کرده و لب شکرینت رونق و اعتبار نباتِ معروف مصر را از میان برده است.
از این مرض به حقیقت شفا نخواهم یافت | که از تو دردِ دل ای جان! نمی‌رسد به عِلاج
بیت ۵
من هرگز از بیماری عشق رهایی نخواهم یافت، چراکه ای جان من، تو به درمان درد دل من توجهی نداری و مداوای آن از سوی تو نیست.
چرا همی شکنی جانِ من ز سنگدلی؟ | دلِ ضعیف که باشد، به نازکی چو زُجاج
بیت ۶
ای محبوب، چرا از روی بی‌رحمی و سنگدلی دل مرا می‌شکنی؟ در حالی که این دل ناتوان، همچون آبگینه و شیشه ظریف و شکستنی است.
لبِ تو خضر و دهانِ تو آبِ حیوان است | قدِ تو سرو و میان‌موی و بَر، به هیئت عاج
بیت ۷
لبانت چون خضر راهنمای حیات و دهانت سرچشمه آب زندگی است؛ قامتت مانند سرو، کمرت به باریکی مو و سینه‌ات به سپیدی عاج است.
فِتاد در دلِ حافظ هوایِ چون تو شَهی | کمینه ذرهٔ خاکِ درِ تو بودی کاج
بیت ۸
در دل حافظ اشتیاق و هوای وصال پادشاه زیبایی همچون تو افتاده است؛ ای کاش لااقل چون ناچیزترین ذره خاک آستانه‌ات بودم.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
بیاض
سپیدی، روشنی
ظلمت داج
شب بسیار تاریک و ظلمانی
زجاج
شیشه، آبگینه
کاج
کاش، ای‌کاش
آب حیوان
آب حیات، چشمه زندگانی جاودان
بَر
سینه، آغوش، تن
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«دل ضعیف که باشد، به نازکی چو زجاج»
شاعر دل ضعیف و حساس عاشق را از نظر شکنندگی و نازکی به شیشه (زجاج) تشبیه کرده است.
تضاد
«بیاض روی تو روشن چو عارض رخ روز / سواد زلف سیاه تو هست ظلمت داج»
تقابل میان سپیدی روی و سیاهی زلف (بیاض و سواد، روز و ظلمت داج) تضادی برجسته و تصویرساز ایجاد کرده است.
ایهام و جناس
«به چینِ زلف تو ماچین و هند داده خراج»
واژه چین دارای ایهام تناسب میان چین و شکن مو و کشور چین است و با ماچین پیوند لفظی و جغرافیایی دارد.
تلمیح
«دهان شهد تو داده رواج آب خضر»
اشاره به داستان حضرت خضر و دستیابی او به آب حیات و جاودانگی.
مراعات نظیر
«خطا و حبش / ماچین و هند»
تناسب نام سرزمین‌ها و اقلیم‌های مشهور شرقی در یک بیت.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۵,۵۷۰
ابجد وسیط
۱,۸۳۸
ابجد صغیر
۱,۴۵۱
تعداد حروف
۳۹۴
نظرات
ارسال یک نظر