غزل شماره ۵۳ حافظ: منم که گوشهٔ میخانه، خانقاهِ من است + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۵۳ حافظ

منم که گوشهٔ میخانه، خانقاهِ من است

❖

دعایِ پیرِ مُغان، وِرْدِ صُبْحگاهِ من است

گَرَم ترانهٔ چنگ صَبوح نیست چه باک

❖

نوایِ من به سَحَر، آهِ عُذْرخواهِ من است

ز پادشاه و گِدا، فارِغم بِحَمْدِالله

❖

گِدایِ خاکِ دَرِ دوست، پادشاهِ من است

غَرَض زِ مَسْجِد و مِیخانه‌ام، وِصالِ شماست

❖

جُز این خیال ندارم، خُدا، گُواهِ من است

مَگَر به تیغِ اَجَل، خیمه بَرکَنَم ور نی

❖

رَمیدن از دَرِ دولت، نه رَسْم و راهِ من است

از آن زَمان که بر این آسْتان نَهادم روی

❖

فَرازِ مَسْنَدِ خورشید، تِکْیِه‌گاهِ من است

گُناه اگرچه نبود اختیارِ ما، «حافظ»!

❖

تو در طریقِ اَدَب باش، گو گُناهِ من است

✨ نتیجه فال غزل ۵۳ حافظ

ای صاحب فال، دل به جایی سپرده‌ای که از هر قید و بند دنیوی آزاد خواهی شد. با توکل بر نیروی درونی و ارادت به معشوق ازلی، هیچ مانعی جلودارت نیست. رنج‌ها و سختی‌ها نیز به دعای خیرت مبدل می‌شوند. مسیرت پر از سعادت و بزرگی است، فقط ادب و تواضع پیشه کن تا بر اوج مقصود نشینی.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل از حافظ، بیانگر عشق عمیق و ارادت بی‌شائبه شاعر به راهی است که آن را از آموزه‌های پیر مغان آموخته است. حافظ میخانه را خانقاه و محل سلوک معنوی خود می‌داند و بر بی‌نیازی از ظواهر دنیا و دلبستگی به محبوب حقیقی تأکید می‌کند. او حتی در نبود ساز و آواز صبوح، آه سحرگاهی خود را کفایت می‌بیند و هدف غایی خود را در مسجد و میخانه، رسیدن به وصال دوست می‌شمارد. این غزل سرشار از معانی عرفانی، استقامت در راه عشق و تواضع در برابر تقدیر الهی است، حتی اگر ظاهراً گناهی به پای او نوشته شود، از سر ادب آن را می‌پذیرد.

معنی بیت به بیت غزل

منم که گوشهٔ میخانه، خانقاهِ من است | دعایِ پیرِ مُغان، وِرْدِ صُبْحگاهِ من است

بیت ۱ این من هستم که گوشه میخانه را محل عبادت و خلوتگاه خود قرار داده‌ام و دعای پیر مغان (مرشد و راهنمای باطنی) ذکر همیشگی من در سپیده‌دم است.

گَرَم ترانهٔ چنگ صَبوح نیست چه باک | نوایِ من به سَحَر، آهِ عُذْرخواهِ من است

بیت ۲ اگرچه در بامدادی که شراب می‌نوشند، نوای چنگ برایم نمی‌نوازند، باکی نیست؛ زیرا که ناله و آه سحرگاه من، خود بهترین آوا و طلب بخشش از سوی من است.

ز پادشاه و گِدا، فارِغم بِحَمْدِالله | گِدایِ خاکِ دَرِ دوست، پادشاهِ من است

بیت ۳ خدا را شکر که از پادشاه و گدا بی‌نیاز و فارغ‌ام؛ زیرا گدای آستان دوست (معشوق ازلی/خداوند)، برای من همچون پادشاهی است.

غَرَض زِ مَسْجِد و مِیخانه‌ام، وِصالِ شماست | جُز این خیال ندارم، خُدا، گُواهِ من است

بیت ۴ هدف من از رفتن به مسجد و میخانه، تنها رسیدن به وصال شما (معشوق) است. جز این فکری ندارم و خداوند گواه من است.

مَگَر به تیغِ اَجَل، خیمه بَرکَنَم ور نی | رَمیدن از دَرِ دولت، نه رَسْم و راهِ من است

بیت ۵ مگر آنکه شمشیر مرگ خیمه زندگی مرا برچیند (یعنی بمیرم)، وگرنه فرار و دوری از این آستان سعادت و دولت (یعنی درگاه معشوق)، رسم و راه من نیست.

از آن زَمان که بر این آسْتان نَهادم روی | فَرازِ مَسْنَدِ خورشید، تِکْیِه‌گاهِ من است

بیت ۶ از آن روزی که روی نیاز بر این آستان (درگاه دوست) نهادم، جایگاه و تکیه‌گاه من بلندتر از مسند خورشید (بلندترین جایگاه) است.

گُناه اگرچه نبود اختیارِ ما، «حافظ»! | تو در طریقِ اَدَب باش، گو گُناهِ من است

بیت ۷ حافظا! اگرچه گناه کردن در اختیار کامل ما نیست (اشاره به جبر)، اما تو راه ادب را پیشه کن و بگو که این گناه از من است (و خود را مقصر بدان تا مورد بخشش قرار گیری).

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

خانقاه محل زندگی و عبادت صوفیان و درویشان

مُغان در اصل به روحانیان زرتشتی گفته می‌شده، اما در شعر حافظ کنایه از پیر و مرشد کامل و رند است که رهبری باطنی دارد.

وِرْدِ صُبْحگاه ذکر و دعای همیشگی که در هنگام سپیده‌دم بر زبان می‌آورند.

صَبوح شراب بامدادی، باده صبحگاهی

رمیدن گریختن، دوری کردن، فرار کردن

مَسْنَد جایگاه بلند، تخت، متکا، بالشت تکیه دادن

اجل مرگ

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «گوشهٔ میخانه، خانقاهِ من است»

میخانه به عنوان محلی برای سلوک معنوی و بندگی حقیقی، استعاره‌ای از خلوتگاه عارفانه است.

کنایه «پیرِ مُغان»

کنایه از مرشد کامل و دانای راز که با زاهدان ریاکار تفاوت دارد و حافظ او را راهبر خود می‌داند.

تضاد «پادشاه و گدا»

حافظ با آوردن دو واژه متضاد، بی‌نیازی خود را از هر دو گروه و تمرکز بر معشوق را بیان می‌کند.

پارادوکس (متناقض‌نما) «گِدایِ خاکِ دَرِ دوست، پادشاهِ من است»

گدایی در راه دوست، فرد را به اوج پادشاهی و بی‌نیازی می‌رساند که ظاهراً متناقض اما در باطن حقیقی است.

ایهام «آهِ عُذْرخواهِ من است»

هم به معنی آه و ناله و فریاد از شوق یا درد فراق و هم به معنی طلب مغفرت و بخشش.

تشخیص «به تیغ اجل، خیمه بَرکَنَم»

مرگ به عنوان موجودی صاحب اختیار و عمل که با 'تیغ' خود 'خیمه' (زندگی) را برمی‌چیند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۲,۳۳۴

ابجد وسیط ۱,۴۹۴

ابجد صغیر ۱,۲۳۰

تعداد حروف ۳۵۵

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۵۲

غزل بعدی غزل شماره ۵۴

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ