غزل شماره ۳۰۴ حافظ: دارایِ جهان نصرتِ دین خسروِ کامل + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۰۴ حافظ

دارایِ جهان نصرتِ دین خسروِ کامل

❖

یَحیَی بنِ مُظَفَّر مَلِکِ عالمِ عادل

ای درگهِ اسلام پناهِ تو گشاده

❖

بر رویِ زمین روزنهٔ جان و دَرِ دل

تعظیمِ تو بر جان و خِرَد واجب و لازم

❖

اِنعام تو بر کون و مکان فایض و شامل

روزِ ازل از کِلکِ تو یک قطره سیاهی

❖

بر رویِ مَه افتاد که شد حلِّ مسائل

خورشید چو آن خالِ سیَه دید، به دل گفت

❖

ای کاج که من بودَمی آن هندویِ مقبل

شاها فلک از بزمِ تو در رقص و سَماع است

❖

دستِ طَرَب از دامنِ این زمزمه مَگسِل

مِی نوش و جهان بخش که از زلفِ کمندت

❖

شد گردنِ بدخواه گرفتار سَلاسِل

دورِ فلکی یکسَره بر مَنْهَجِ عدل است

❖

خوش باش که ظالم نَبَرد راه به منزل

حافظ قلمِ شاه جهان مُقسِمِ رزق است

❖

از بهرِ معیشت مَکُن اندیشهٔ باطل

✨ نتیجه فال غزل ۳۰۴ حافظ

ای صاحب نیت، این غزل پیامی از امید و عدالت برای شما دارد. در شرایط کنونی، نگرانی‌های مالی و دشواری‌ها گذرا هستند. به قدرت لایزال الهی توکل کنید که روزی‌رسان حقیقی اوست. صبر پیشه کنید، زیرا چرخ فلک بر مدار عدل می‌گردد و هیچ ستمی پایدار نخواهد ماند. به زودی گشایشی در کار شما حاصل می‌شود و به مقصود خواهید رسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل در ابتدا به مدح حاکمی عادل و قدرتمند به نام یحیی بن مظفر می‌پردازد و او را یاور دین و دارندهٔ جهان توصیف می‌کند. اما حافظ با رندی خاص خود، از مدح پادشاه فراتر رفته و به ستایش قدرت مطلق خداوند می‌رسد و نشان می‌دهد که نظم و حل مسائل عالم از ارادهٔ الهی سرچشمه می‌گیرد. شاعر بر پایداری عدل تأکید کرده و ظالمان را ناکام می‌داند. در نهایت، به خود و خوانندگان توصیه می‌کند که از اندیشه‌های باطل دربارهٔ معیشت دوری کرده و به خداوند، که تقسیم‌کنندهٔ روزی است، اعتماد کنند.

معنی بیت به بیت غزل

دارایِ جهان نصرتِ دین خسروِ کامل | یَحیَی بنِ مُظَفَّر مَلِکِ عالمِ عادل

بیت ۱ یحیی فرزند مظفر حاکم مقتدر، دانا و دادگستر، دارندهٔ جهان (همچون داریوش سوم)، یاور دین و پادشاهی فاضل و کامل است.

ای درگهِ اسلام پناهِ تو گشاده | بر رویِ زمین روزنهٔ جان و دَرِ دل

بیت ۲ ای پادشاهی که حاکمیت تو در پناه اسلام و اسلام تحت حمایت توست، بارگاه تو زمین را ملکوتی کرده است. درگاه تو پنجره‌ای به روی جان و دریچه‌ای به روی دل در زمین خاکی گشاده است.

تعظیمِ تو بر جان و خِرَد واجب و لازم | اِنعام تو بر کون و مکان فایض و شامل

بیت ۳ ستایش و احترام تو بر عقل و جان واجب و لازم است. لطف و عنایت بی‌کران تو تمام اجزای هستی را دربرمی‌گیرد و همه چیز و همه کس از بخشش و سخاوت تو فیض می‌برند.

روزِ ازل از کِلکِ تو یک قطره سیاهی | بر رویِ مَه افتاد که شد حلِّ مسائل

بیت ۴ در روز ازل، از قلم آفرینش تو (خداوندا) یک قطره سیاهی بر روی ماه افتاد (اشاره به لکه‌های ماه) که سبب شد مسائل مربوط به جداسازی شب و روز و تنظیم زمان‌های حیات حل گردد.

خورشید چو آن خالِ سیَه دید، به دل گفت | ای کاج که من بودَمی آن هندویِ مقبل

بیت ۵ خورشید وقتی آن خال سیاه (لکه‌های ماه) را دید، در دل آرزو کرد که ای کاش من آن غلام سیاه‌روی خوشبخت (ماه) بودم تا این‌گونه مورد توجه و لطف قرار می‌گرفتم.

شاها فلک از بزمِ تو در رقص و سَماع است | دستِ طَرَب از دامنِ این زمزمه مَگسِل

بیت ۶ ای پادشاه، چرخ فلک از بزم عیش و عشرت تو به رقص و سماع آمده است. دست شادی را از دامن این شور و زمزمه رها مکن و بگذار این شادی پایدار بماند.

مِی نوش و جهان بخش که از زلفِ کمندت | شد گردنِ بدخواه گرفتار سَلاسِل

بیت ۷ باده بنوش و به جهانیان بخشش کن، چرا که به واسطهٔ قدرت و تدبیر تو (مانند زلف کمندوار که دشمنان را به بند می‌کشد)، بدخواهان و دشمنان گرفتار بند و زنجیر شده‌اند.

دورِ فلکی یکسَره بر مَنْهَجِ عدل است | خوش باش که ظالم نَبَرد راه به منزل

بیت ۸ چرخ روزگار کاملاً بر مدار عدل و راستی می‌چرخد؛ پس خوشحال باش که ستمگر هیچ‌گاه به مقصد و آرزوی خود نخواهد رسید.

حافظ قلمِ شاه جهان مُقسِمِ رزق است | از بهرِ معیشت مَکُن اندیشهٔ باطل

بیت ۹ ای حافظ، قلم شاه جهان (که در حقیقت خداوند است) تقسیم‌کننده روزی است. پس برای گذران زندگی خود، فکرهای بیهوده و باطل مکن.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

مُظَفَّر پیروز، فاتح. در اینجا نام پدر شاه یحیی است.

کون و مکان تمام هستی، جهان و هر آنچه در آن وجود دارد.

فایض لبریز، پر، جاری و سرازیر شونده (از رحمت و بخشش).

سَلاسِل جمع سلسله به معنی زنجیرها، قید و بندها.

مُقسِم تقسیم‌کننده. (به ضم میم و کسر سین).

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

ایهام «دارایِ جهان نصرتِ دین خسروِ کامل»

«دارای جهان» هم به معنی حاکم قدرتمند و دارندهٔ جهان است و هم می‌تواند تلمیحی به داریوش، پادشاهان کهن ایران باشد.

استعاره «روزِ ازل از کِلکِ تو یک قطره سیاهی»

«کِلک» به معنی قلم است و در اینجا استعاره از قدرت آفرینش و تقدیر الهی است. «قطره سیاهی» نیز استعاره از تقدیر یا نشانهٔ الهی بر ماه است.

تشخیص (جان‌بخشی) «خورشید چو آن خالِ سیَه دید، به دل گفت»

به خورشید، صفات انسانی مانند «دیدن» و «به دل گفتن» و حتی «آرزو کردن» نسبت داده شده است.

کنایه «شد گردنِ بدخواه گرفتار سَلاسِل»

«گرفتار سلاسل شدن گردن بدخواه» کنایه از اسیر و دربند شدن دشمنان و مغلوب شدن آن‌هاست.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۲,۶۷۰

ابجد وسیط ۲,۰۵۲

ابجد صغیر ۱,۵۱۲

تعداد حروف ۴۳۳

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۰۳

غزل بعدی غزل شماره ۳۰۵

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ