غزل شماره ۲۵۸ حافظ: هزار شُکر که دیدم به کامِ خویشت باز + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۵۸ حافظ
هزار شُکر که دیدم به کامِ خویشت باز
❖
ز رویِ صدق و صفا گشته با دلم دَمساز
رَوَندگانِ طریقت رَهِ بلا سِپَرَند
❖
رفیقِ عشق چه غم دارد از نَشیب و فراز
غمِ حبیب نهان بِه ز گفت و گوی رقیب
❖
که نیست سینهٔ اربابِ کینه، محرمِ راز
اگر چه حُسنِ تو از عشقِ غیر مُستَغنی‌ست
❖
من آن نیَم که از این عشق‌بازی آیم باز
چه گویَمَت که ز سوزِ درون چه می‌بینم
❖
ز اشک پُرس حکایت که من نیَم غَمّاز
چه فتنه بود که مَشّاطِهٔ قضا انگیخت
❖
که کرد نرگسِ مستش سیَه به سرمهٔ ناز
بدین سپاس که مجلس مُنَوَّر است به دوست
❖
گَرَت چو شمع جفایی رِسَد بسوز و بساز
غَرَض کِرشمهٔ حُسن است ور نه حاجت نیست
❖
جمالِ دولتِ محمود را به زلفِ ایاز
غزل سُرایی ناهید صرفه‌ای نَبَرَد
❖
در آن مَقام که حافظ برآورد آواز
✨ نتیجه فال غزل ۲۵۸ حافظ
این فال نویدبخش پایان سختی‌ها و بازگشت آرامش و وصل است. اگر در مسیر دشواری گام برداشته‌اید، با صبوری و پایداری به راه خود ادامه دهید و از ناملایمات نهراسید. راز دل خود را به ناهمدلان نگویید و با شکیبایی به روشن شدن روزگار خود امیدوار باشید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل بیانگر شادی شاعر از بازگشت صفا و دیدار دوباره با یار است. حافظ تأکید می‌کند که رهروان عشق از سختی‌های راه نمی‌ترسند و غم دوست را از رقیبان کینه‌توز پنهان می‌دارند. او با اشاره به سوز درونی خود و جلوه‌گری زیبایی معشوق، بر استواری در عشق پافشاری می‌کند و در پایان با بیانی هنرمندانه، برتری هنر شاعری خود را به رخ می‌کشد.
معنی بیت به بیت غزل
هزار شُکر که دیدم به کامِ خویشت باز | ز رویِ صدق و صفا گشته با دلم دَمساز
بیت ۱
هزاران سپاس که تو را بار دیگر مطابق آرزوی خود دیدم؛ کسی که از روی راستی و پاکدلی با دل من همدم و موافق شده است.
رَوَندگانِ طریقت رَهِ بلا سِپَرَند | رفیقِ عشق چه غم دارد از نَشیب و فراز
بیت ۲
رهروان راه حقیقت مسیر پرمخاطره و دشواری را می‌پیمایند؛ بنابراین کسی که همراه عشق است، از پستی و بلندی و سختی‌های راه ترسی به دل راه نمی‌دهد.
غمِ حبیب نهان بِه ز گفت و گوی رقیب | که نیست سینهٔ اربابِ کینه، محرمِ راز
بیت ۳
پنهان داشتن غمِ دلداده بهتر از گفت‌وگو با رقیب است، زیرا سینه افراد کینه‌توز و بدخواه، شایسته و محرم اسرار عشق نیست.
اگر چه حُسنِ تو از عشقِ غیر مُستَغنی‌ست | من آن نیَم که از این عشق‌بازی آیم باز
بیت ۴
گرچه زیبایی تو بی‌نیاز از عشق دیگران است، اما من کسی نیستم که از این عشق‌ورزی و دلدادگی پشیمان شوم و دست بردارم.
چه گویَمَت که ز سوزِ درون چه می‌بینم | ز اشک پُرس حکایت که من نیَم غَمّاز
بیت ۵
چگونه برایت توصیف کنم که از آتش درون چه رنجی می‌کشم؟ داستان حال زار مرا از اشک‌هایم بپرس، زیرا من اهل سخن‌چینی و افشای راز نیستم.
چه فتنه بود که مَشّاطِهٔ قضا انگیخت | که کرد نرگسِ مستش سیَه به سرمهٔ ناز
بیت ۶
این چه آشوبی بود که آرایشگر تقدیر به پا کرد که چشم مست او را با سرمه ناز این‌قدر جذاب و افسونگر ساخت؟
بدین سپاس که مجلس مُنَوَّر است به دوست | گَرَت چو شمع جفایی رِسَد بسوز و بساز
بیت ۷
به شکرانه اینکه محفل از حضور دوست روشن است، اگر از سوی او ستمی هم به تو رسید، مانند شمع خاموش بسوز و شکیبایی کن.
غَرَض کِرشمهٔ حُسن است ور نه حاجت نیست | جمالِ دولتِ محمود را به زلفِ ایاز
بیت ۸
هدف اصلی، جلوه‌گری و خودنمایی زیبایی است وگرنه سلطنت و اقتدار محمود غزنوی چه نیازی به زلف ایاز دارد؟
غزل سُرایی ناهید صرفه‌ای نَبَرَد | در آن مَقام که حافظ برآورد آواز
بیت ۹
در آن جایگاهی که حافظ شروع به خواندن غزل و سر دادن آواز می‌کند، ستاره ناهید (زهره) در غزل‌خوانی هیچ مزیتی به دست نمی‌آورد و یارای رقابت ندارد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
دَمساز
همدم، موافق، همراه و هماهنگ با دل
نشیب و فراز
پستی و بلندی، ناهمواری‌ها و سختی‌های راه
مُستَغنی
بی‌نیاز
غَمّاز
سخن‌چین، غیبت‌کننده و افشاکننده راز
مَشّاطِه
آرایشگر عروس و زنان
ناهید
سیاره زهره، در اساطیر نماد خنیاگری و آوازه‌خوانی
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشخیص
«مشّاطِهٔ قضا»
قضا (تقدیر) به عنوان آرایشگر شخصیش‌سازی شده است.
استعاره
«نرگس مست»
نرگس استعاره از چشم مست و خمار معشوق است.
تضاد
«نشیب و فراز»
پستی و بلندی معنای متضاد دارند که بر زیبایی کلام افزوده‌اند.
تلمیح
«جمالِ دولتِ محمود را به زلفِ ایاز»
اشاره به داستان تاریخی سلطان محمود غزنوی و غلامش ایاز دارد.
تناسب
«شمع، بسوز و بساز»
واژه‌های شمع، سوختن و ساختن با یکدیگر مراعات نظیر یا تناسب دارند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۷,۳۲۵
ابجد وسیط
۲,۱۵۳
ابجد صغیر
۱,۵۹۵
تعداد حروف
۴۴۹
نظرات
ارسال یک نظر