غزل شماره ۴۳۹ حافظ: دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدی + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۳۹ حافظ

دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدی

❖

کز عکس روی او شب هجران سر آمدی

تعبیر رفت «یار سفرکرده می‌رسد»

❖

ای کاج هر چه زودتر از در درآمدی

ذکرش به خیر ساقی فرخنده‌فال من

❖

کز در مدام با قدح و ساغر آمدی

خوش بودی ار به خواب بدیدی دیار خویش

❖

تا یاد صحبتش سوی ما رهبر آمدی

فیض ازل به زور و زر ار آمدی به دست

❖

آب خضر نصیبه اسکندر آمدی

آن عهد یاد باد که از بام و در مرا

❖

هر دم پیام یار و خط دلبر آمدی

کی یافتی رقیب تو چندین مجال ظلم؟

❖

مظلومی ار شبی به در داور آمدی

خامان ره نرفته چه دانند ذوق عشق

❖

دریادلی بجوی دلیری سرآمدی

آن کو تو را به سنگ‌دلی کرد رهنمون

❖

ای کاشکی که پاش به سنگی برآمدی

گر دیگری به شیوهٔ حافظ زدی رقم

❖

مقبول طبع شاه هنرپرور آمدی

✨ نتیجه فال غزل ۴۳۹ حافظ

این فال نویدبخش پایان دوران هجران و فراق است. اگر منتظر بازگشت مسافر یا به سر آمدن سختی‌ها هستید، به زودی گشایش حاصل می‌شود. البته باید از افراد خام و ظاهرنما دوری کنید و با دلیری و کیاست پیش بروید تا رقیبان فرصت ستم نیابند.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل شکوه از دوری یار، یادآوری روزگاران وصال و گلایه از ناجوانمردی روزگار و رقیبان است. حافظ با استعاره‌های لطیف، آرزوی بازگشت محبوب و برقراری دادگری را مطرح کرده و تأکید می‌کند که درک ذوق عشق کار هر کسی نیست و فیض ازل با زر و زور به دست نمی‌آید.

معنی بیت به بیت غزل

دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدی | کز عکس روی او شب هجران سر آمدی

بیت ۱ دیشب در خواب دیدم که ماه تابان (معشوق) طلوع کرد و از پرتو روی او، تاریکی شب فراق و دوری به پایان رسید.

تعبیر رفت «یار سفرکرده می‌رسد» | ای کاج هر چه زودتر از در درآمدی

بیت ۲ خواب مرا چنین تعبیر کردند که یار سفرکرده بازخواهد گشت؛ ای کاش او هرچه زودتر از در خانه وارد می‌شد.

ذکرش به خیر ساقی فرخنده‌فال من | کز در مدام با قدح و ساغر آمدی

بیت ۳ یادش به خیر باد ساقی خوش‌اقبال من که پیوسته با جام و ساغر شراب از در وارد می‌شد.

خوش بودی ار به خواب بدیدی دیار خویش | تا یاد صحبتش سوی ما رهبر آمدی

بیت ۴ چه نیکو می‌شد اگر او نیز دیار و موطن خود را در خواب می‌دید تا یاد آن خاطرات و هم‌صحبتی‌ها او را به سوی ما راهنمایی می‌کرد.

فیض ازل به زور و زر ار آمدی به دست | آب خضر نصیبه اسکندر آمدی

بیت ۵ اگر رحمت و فیض ازلی با زور و ثروت به دست می‌آمد، آب حیات خضر نصیب اسکندر کشورگشا می‌شد.

آن عهد یاد باد که از بام و در مرا | هر دم پیام یار و خط دلبر آمدی

بیت ۶ یاد آن روزگاران گرامی باد که از هر سو و هر دری، پیام‌ها و نامه‌های دلنشین یار به دست من می‌رسید.

کی یافتی رقیب تو چندین مجال ظلم؟ | مظلومی ار شبی به در داور آمدی

بیت ۷ اگر شخص مظلومی شبی به درگاه قاضی و داور می‌رفت، رقیب تو هرگز فرصت و مجال این همه ظلم را پیدا نمی‌کرد.

خامان ره نرفته چه دانند ذوق عشق | دریادلی بجوی دلیری سرآمدی

بیت ۸ افراد خام و بی‌تجربه‌ای که راه عشق را نرفته‌اند، لذت آن را نمی‌دانند؛ باید به دنبال انسان دریادل و دلیر بی‌رقیبی بود.

آن کو تو را به سنگ‌دلی کرد رهنمون | ای کاشکی که پاش به سنگی برآمدی

بیت ۹ آن کسی که تو را به بی‌رحمی و سنگدلی تشویق و راهنمایی کرد، ای کاش پای خودش به سنگی برخورد می‌کرد و سزای کارش را می‌دید.

گر دیگری به شیوهٔ حافظ زدی رقم | مقبول طبع شاه هنرپرور آمدی

بیت ۱۰ اگر شاعر دیگری به سبک و شیوهٔ حافظ شعر می‌سرود، قطعاً مورد پسند طبع بلند پادشاه هنرپرور واقع می‌شد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

دوش دیشب، شب گذشته

فرخنده‌فال خوش‌اقبال، مبارک، نیک‌پی

فیض ازل بهره و بخشش ازلی و الهی

آب خضر آب حیات یا آب زندگانی که خضر به آن دست یافت

رقیب نگهبان، رقیب عشقی، مدعی

خامان ناپختگان، افراد بی‌تجربه

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

ایهام «کز در مدام با قدح و ساغر آمدی»

واژهٔ «مدام» هم به معنی «همیشه و پیوسته» و هم به معنی «شراب» به کار رفته است.

تلمیح «آب خضر نصیبه اسکندر آمدی»

اشاره به داستان تاریخی و اسطوره‌ای جستجوی اسکندر به دنبال آب حیات و دست نیافتن او به آن در برابر حضرت خضر.

تضاد «فیض ازل به زور و زر ار آمدی به دست / آب خضر نصیبه اسکندر آمدی»

تقابل میان «زور و زر» با مفاهیم معنوی و همچنین تضاد ضمنی میان شخصیت اسکندر و خضر.

تشبیه «دیدم به خواب دوش که ماهی برآمدی»

معشوق زیبارو به ماه درخشان تشبیه شده است.

حسن تعلیل «آن کو تو را به سنگ‌دلی کرد رهنمون / ای کاشکی که پاش به سنگی برآمدی»

شاعر برای برخورد پای رقیب یا بدخواه به سنگ، علتی شاعرانه و انتقام‌جویانه مبنی بر سنگدلی او تراشیده است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۶,۷۸۷

ابجد وسیط ۲,۳۵۹

ابجد صغیر ۱,۵۰۷

تعداد حروف ۴۷۲

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۳۸

غزل بعدی غزل شماره ۴۴۰

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ