متن غزل شماره ۲۷۱ حافظ
دارم از زلفِ سیاهش گِلِه چندان که مَپُرس
❖
که چُنان ز او شده‌ام بی سر و سامان که مَپُرس
کَس به امّیدِ وفا ترکِ دل و دین مَکُناد
❖
که چُنانم من از این کرده پشیمان که مپرس
به یکی جرعه که آزارِ کَسَش در پِی نیست
❖
زحمتی می‌کشم از مردمِ نادان که مپرس
زاهد از ما به سلامت بگذر کـ‌این مِیِ لعل
❖
دل و دین می‌برد از دست بدان سان که مپرس
گفت‌وگوهاست در این راه که جان بُگْدازد
❖
هر کسی عربده‌ای این که مبین آن که مپرس
پارسایی و سلامت هَوَسم بود، ولی
❖
شیوه‌ای می‌کند آن نرگسِ فَتّان که مپرس
گفتم از گویِ فلک صورتِ حالی پرسم
❖
گفت آن می‌کشم اندر خمِ چوگان که مپرس
گفتمش زلف به خونِ که شکستی؟ گفتا
❖
حافظ این قصه دراز است به قرآن که مپرس
✨ نتیجه فال غزل ۲۷۱ حافظ
این غزل به شما می‌گوید در راه پرفراز و نشیب زندگی و عشق، با سختی‌ها و قضاوت‌های نابجا مواجه خواهید شد. دل به وعده‌های دروغین مبندید و از پشیمانی‌های گذشته درس بگیرید. چشمان حقیقت‌بین خود را فریب ندهید و در برابر زیبایی‌های فریبنده جهان، راه خود را گم نکنید. رازهای عمیق زندگی را به هر کسی فاش نکنید، چرا که درک آن فراتر از گنجایش بسیاری است و این قصه دراز است.
خلاصه و مفهوم غزل
غزل ۲۷۱ حافظ، سفری است عمیق به درونیات عاشقی که از زلف پریشان‌کننده محبوب و جفای روزگار گله‌مند است. شاعر از بی‌سامانی و پشیمانی خود از دل بستن به وفای معشوق سخن می‌گوید و به دیگران هشدار می‌دهد که دل و دین خود را بر باد ندهند. او از رنجش خود از مردم نادان که لذت بی‌آزار یک جرعه معرفت/شراب را نمی‌فهمند، می‌گوید و زاهد را از نزدیکی به راه عاشقان برحذر می‌دارد. در این غزل، حافظ به گفت‌وگوهای بی‌حاصل در راه عشق اشاره می‌کند که روح و جان را می‌گدازد و تاکید می‌کند که حقیقت این مسیر پیچیده و پنهان است. او حتی از فلک نیز احوال می‌پرسد و پاسخ می‌گیرد که خود نیز در چنبره سرنوشت گرفتار است. در نهایت، رازهای عمیق عشق و سرنوشت به قدری دراز و ناگفتنی هستند که حافظ به قرآن قسم می‌خورد که از آن هیچ نپرسند.
معنی بیت به بیت غزل
دارم از زلفِ سیاهش گِلِه چندان که مَپُرس | که چُنان ز او شده‌ام بی سر و سامان که مَپُرس
بیت ۱
از زلف سیاهِ معشوق آنقدر گله و شکایت دارم که قابل گفتن نیست، زیرا چنان از دست او آشفته و بی‌قرار شده‌ام که حد و حساب ندارد.
کَس به امّیدِ وفا ترکِ دل و دین مَکُناد | که چُنانم من از این کرده پشیمان که مپرس
بیت ۲
کسی هرگز به امید وفاداری معشوق، دل و دین خود را از دست ندهد، چرا که من از این کارم آنچنان پشیمانم که قابل وصف نیست.
به یکی جرعه که آزارِ کَسَش در پِی نیست | زحمتی می‌کشم از مردمِ نادان که مپرس
بیت ۳
برای نوشیدن یک جرعه (شراب معرفت یا عشق) که هیچ آزاری به کسی نمی‌رساند، چنان از مردم نادان و بی‌خبر رنج می‌کشم که گفتنی نیست.
زاهد از ما به سلامت بگذر کـ‌این مِیِ لعل | دل و دین می‌برد از دست بدان سان که مپرس
بیت ۴
ای زاهد (عابد خشک‌مغز)، با احتیاط و سلامت از کنار ما بگذر، چرا که این شراب سرخ‌رنگ (شراب عشق) دل و دین را چنان از دست می‌برد که وصف‌ناپذیر است.
گفت‌وگوهاست در این راه که جان بُگْدازد | هر کسی عربده‌ای این که مبین آن که مپرس
بیت ۵
در راه عشق و طریقت، بحث‌ها و جدل‌های بسیاری است که روح و جان را فرسوده می‌کند. هر کس به نحوی فریاد برمی‌آورد، یکی می‌گوید: «این را نبین!» و دیگری می‌گوید: «آن را نپرس!» (اشاره به امر و نهی‌های بی‌اساس).
پارسایی و سلامت هَوَسم بود، ولی | شیوه‌ای می‌کند آن نرگسِ فَتّان که مپرس
بیت ۶
آرزو و خواسته‌ام این بود که پرهیزکار و در سلامت از بلای عشق باشم، اما چشمان فتنه‌انگیز و دلربای محبوب چنان کرشمه و شیوه دلبری می‌کند که وصف‌ناپذیر است (و مرا از پارسایی بازمی‌دارد).
گفتم از گویِ فلک صورتِ حالی پرسم | گفت آن می‌کشم اندر خمِ چوگان که مپرس
بیت ۷
گفتم که از گویِ گردانِ آسمان (فلک) درباره اوضاع و احوالم بپرسم، گفت: من خود در انحنای چوگان سرنوشت چنان ضرباتی می‌خورم و گرفتارم که قابل وصف نیست.
گفتمش زلف به خونِ که شکستی؟ گفتا | حافظ این قصه دراز است به قرآن که مپرس
بیت ۸
از محبوب پرسیدم که این زلف را به خون چه کسی شکسته‌ای (یا برای فریب و دلربایی چه کسی آراسته‌ای)؟ گفت: ای حافظ! این داستان آنقدر طولانی و پر از راز است که تو را به قرآن قسم می‌دهم در این باره هیچ مپرس.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
بی‌سر و سامان
آشفته، پریشان، بی‌نظم و ترتیب
مکناد
فعل دعایی، به معنی «نکند»
می لعل
شراب سرخ‌رنگ (استعاره از شراب عشق یا لب محبوب)
بُگْدازد
آب کند، ذوب کند؛ در اینجا کنایه از فرسوده کردن و رنجاندن
فتّان
فتنه‌انگیز، فریبنده، بسیار زیبا و دلربا
خم چوگان
انحنای سر چوگان؛ اشاره به بازی چوگان و بخت و سرنوشت
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
اغراق
«گِلِه چندان که مَپُرس (در بیت ۱)»
حافظ برای بیان شدت گله و پریشانی خود از محبوب، از عبارتی استفاده می‌کند که نشان می‌دهد این حالات آنقدر زیادند که قابل پرسیدن و توصیف نیستند و بر عظمت رنج تأکید دارد.
استعاره
«زلفِ سیاهش (در بیت ۱) و مِیِ لعل (در بیت ۴)»
«زلف سیاه» استعاره از پیچیدگی‌ها، کشش‌ها و فتنه و فریب‌هایی است که از جانب معشوق به عاشق می‌رسد. «مِیِ لعل» استعاره از شراب عشق الهی یا زمینی، و همچنین کنایه از لب سرخ معشوق است.
تضاد
«پارسایی و سلامت هَوَسم بود، ولی / شیوه‌ای می‌کند آن نرگسِ فَتّان که مپرس (در بیت ۶)»
شاعر آرزوی پرهیزکاری و دوری از گناه را دارد، اما زیبایی فریبنده چشم معشوق (نرگس فتّان) او را به سمت عشق و بی‌قراری سوق می‌دهد و این دو مفهوم در تضاد با هم قرار می‌گیرند.
کنایه
«مردمِ نادان (در بیت ۳)»
کنایه از کسانی است که ظاهربین هستند و از عمق معنا و عشق بی‌خبرند، معمولاً شامل زاهدان خشک و محتسبان می‌شود که بر کار عاشقان خرده می‌گیرند.
تشخیص
«گفتم از گویِ فلک صورتِ حالی پرسم / گفت آن می‌کشم اندر خمِ چوگان که مپرس (در بیت ۷)»
در این بیت، آسمان (فلک) مانند انسانی فرض شده است که می‌تواند صحبت کند و از حال خود بگوید. فلک به عنوان گوی که توسط چوگان سرنوشت به این سو و آن سو برده می‌شود، دردمند و رنجور نشان داده شده است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۶,۲۱۷
ابجد وسیط
۲,۰۳۱
ابجد صغیر
۱,۵۱۲
تعداد حروف
۴۳۵
نظرات
ارسال یک نظر