غزل شماره ۴۱۳ حافظ: خط عذار یار که بگرفت ماه از او + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۱۳ حافظ
خط عذار یار که بگرفت ماه از او
❖
خوش حلقه‌ای‌ست لیک به دَر نیست راه از او
ابروی دوست گوشهٔ محراب دولت است
❖
آن جا بمال چهره و حاجت بخواه از او
ای جرعه‌نوش مجلس جم! سینه پاک دار
❖
کآیینه‌ای‌ست جام جهان‌بین که آه از او
کردار اهل صومعه‌ام کرد مِی‌پرست
❖
این دود بین که نامهٔ من شد سیاه از او
سلطان غم هر آن چه تواند بگو بکن
❖
من بُرده‌ام به باده‌فروشان پناه از او
ساقی چراغ می به ره آفتاب دار
❖
گو بر فروز مشعلهٔ صبحگاه از او
آبی به روزنامهٔ اعمال ما فشان
❖
باشد توان سترد حروف گناه از او
حافظ که ساز مطرب عشاق ساز کرد
❖
خالی مباد عرصهٔ این بزمگاه از او
آیا در این خیال که دارد گدای شهر
❖
روزی بود که یاد کند پادشاه از او؟
✨ نتیجه فال غزل ۴۱۳ حافظ
این فال نشان‌دهنده نیاز به پاکی دل و دوری از ریا و تظاهر است. اگر دچار غم و اندوه شده‌اید، با پناه بردن به معنویت و محبت راستین، گشایش در کارهایتان پدید خواهد آمد. ناامید نباشید و به لطف الهی امیدوار بمانید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل ترکیبی از توصیف زیبایی‌های چهره یار و نقد ریاکاری اهل صومعه است. حافظ با زبانی رندانه، صوفیان ریاکار را ملامت کرده و به پناه بردن به باده عشق و صفا دعوت می‌کند. شاعر در پایان با فروتنی، امیدواری خود را به توجه پادشاه ازلی به گدای درگاهش ابراز می‌دارد.
معنی بیت به بیت غزل
خط عذار یار که بگرفت ماه از او | خوش حلقه‌ای‌ست لیک به دَر نیست راه از او
بیت ۱
خط و موی نرم چهرهٔ یار که ماه از زیبایی آن الهام گرفته، حلقهٔ بسیار زیبایی است؛ اما افسوس که راهی برای رهایی و خروج از دام آن وجود ندارد.
ابروی دوست گوشهٔ محراب دولت است | آن جا بمال چهره و حاجت بخواه از او
بیت ۲
ابروی محبوب مانند گوشهٔ محراب سعادت و خوشبختی است؛ چهره‌ات را بر آن درگاه بگذار و حاجات و آرزوهایت را از او درخواست کن.
ای جرعه‌نوش مجلس جم! سینه پاک دار | کآیینه‌ای‌ست جام جهان‌بین که آه از او
بیت ۳
ای کسی که در مجلس جمشید باده می‌نوشی، دلت را از آلودگی‌ها پاک نگه دار؛ زیرا جام جهان‌نمای دل همچون آینه‌ای است که آه و ناپاکی را فوراً نشان می‌دهد.
کردار اهل صومعه‌ام کرد مِی‌پرست | این دود بین که نامهٔ من شد سیاه از او
بیت ۴
رفتار ریاکارانه و خشکِ صوفیان و اهل صومعه مرا به می‌پرستی کشاند؛ به این دود تیره نگاه کن که پروندهٔ اعمال مرا سیاه کرده است.
سلطان غم هر آن چه تواند بگو بکن | من بُرده‌ام به باده‌فروشان پناه از او
بیت ۵
ای پادشاه غم، هر چه در توان داری از آزار من دریغ نکن، زیرا من به میفروشان و عارفان پناه برده‌ام و از تو در امانم.
ساقی چراغ می به ره آفتاب دار | گو بر فروز مشعلهٔ صبحگاه از او
بیت ۶
ای ساقی، چراغ شراب را در مسیر خورشید برافروز و به او بگو که شعلهٔ صبحگاهی خود را از نور این باده روشن کند.
آبی به روزنامهٔ اعمال ما فشان | باشد توان سترد حروف گناه از او
بیت ۷
شرابی به عنوان آب بر دفتر اعمال ما بریز، باشد که با این کار بتوان حروف و خطوط گناه را از روی آن پاک کرد.
حافظ که ساز مطرب عشاق ساز کرد | خالی مباد عرصهٔ این بزمگاه از او
بیت ۸
حافظ که ساز و نواختن مطرب عاشقان را آماده و کوک کرد، امیدوارم میدان این بزم و محفل هیچ‌گاه از وجود او خالی نماند.
آیا در این خیال که دارد گدای شهر | روزی بود که یاد کند پادشاه از او؟
بیت ۹
آیا روزی خواهد رسید که در این خیالِ گدای شهر، پادشاه نیز یادی از او بکند و به او توجهی نماید؟
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
عذار
گونه، رخسار و صورت یار
جرعه‌نوش
کسی که شراب یا نوشیدنی را به جرعه می‌نوشد، میگسار
جام جهان‌بین
جامی افسانه‌ای متعلق به جمشید که تمام جهان در آن نمایان بوده است
اهل صومعه
صوفیان، زاهدان و ساکنان صومعه و دیر
روزنامه
در اینجا به معنی دفترچه اعمال و نامهٔ اعمال است
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
ایهام
«خط عذار یار که بگرفت ماه از او»
واژهٔ «گرفت» هم به معنای تحت تأثیر قرار دادن و فرا گرفتن است و هم به معنای خسوف و گرفتگی ماه.
تشبیه
«ابروی دوست گوشهٔ محراب دولت است»
ابروی دوست به گوشهٔ محراب تشبیه شده است.
استعاره
«کآیینه‌ای‌ست جام جهان‌بین»
جام جهان‌بین استعاره از دل صاف و صیقلی عارف است.
تضاد
«گدای شهر / پادشاه»
واژه‌های گدا و پادشاه متضاد یکدیگرند و بر تفاوت جایگاه تأکید دارند.
تناسب
«محراب، چهره، حاجت»
وجود واژه‌های مرتبط با دعا و نیایش در بیت دوم شبکه معنایی هماهنگی ایجاد کرده است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۷,۹۵۹
ابجد وسیط
۲,۰۲۱
ابجد صغیر
۱,۵۰۸
تعداد حروف
۴۴۹
نظرات
ارسال یک نظر