غزل شماره ۴۱۴ حافظ: گلبن عیش می‌دمد ساقی گل‌عذار کو؟ + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۱۴ حافظ
گلبن عیش می‌دمد ساقی گل‌عذار کو؟
❖
باد بهار می‌وزد بادهٔ خوش‌گوار کو؟
هر گل نو ز گل‌رخی یاد همی کند ولی
❖
گوش سخن‌شنو کجا؟ دیدهٔ اعتبار کو؟
مجلس بزم عیش را غالیهٔ مراد نیست
❖
ای دمِ صبحِ خوش‌نفس نافهٔ زلف یار کو؟
حُسن‌فروشیِ گلم نیست تحمل ای صبا
❖
دست زدم به خون دل بهر خدا نگار کو؟
شمع سحرگهی اگر لاف ز عارض تو زد
❖
خصم زبان دراز شد خنجر آبدار کو؟
گفت «مگر ز لعل من بوسه نداری آرزو؟»
❖
مُردم از این هوس ولی قدرت و اختیار کو؟
حافظ اگر چه در سخن خازن گنج حکمت است
❖
از غم روزگارِ دون، طبعِ سخن‌گزار کو؟
✨ نتیجه فال غزل ۴۱۴ حافظ
این فال نشان‌دهنده فراق، اشتیاق شدید و انتظار برای گشایش است. در راه رسیدن به مقصود موانعی وجود دارد که نیازمند صبر و تحمل است. با وجود غم روزگار، ناامید مباشید که به زودی طراوت و شادابی به زندگی شما باز خواهد گشت.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل از غزلیات دلنشین بهاری حافظ است که در آن شاعر هم‌زمان با دمیدن نسیم بهار و شکفتن گل‌ها، از غیبت یار و فقدان دلدار شکایت می‌کند. او از اندوه فراق، ناتوانی در برابر خواسته‌های عشق و سنگینی غم روزگار سخن می‌گوید و زیبایی طبیعت را بدون حضور معشوق بی‌معنا می‌داند.
معنی بیت به بیت غزل
گلبن عیش می‌دمد ساقی گل‌عذار کو؟ | باد بهار می‌وزد بادهٔ خوش‌گوار کو؟
بیت ۱
بوتهٔ شادی و طرب در حال شکفتن است؛ ساقی زیبارو کجاست؟ نسیم بهار می‌وزد، پس شراب گوارا کجاست؟
هر گل نو ز گل‌رخی یاد همی کند ولی | گوش سخن‌شنو کجا؟ دیدهٔ اعتبار کو؟
بیت ۲
هر گل تازه‌ای یادآور روی معشوق است، اما کجاست گوش شنوا و چشم بصیرتی که عبرت بگیرد؟
مجلس بزم عیش را غالیهٔ مراد نیست | ای دمِ صبحِ خوش‌نفس نافهٔ زلف یار کو؟
بیت ۳
مجلس شادی ما بوی خوش کامیابی ندارد؛ ای نسیم صبحدم، عطر زلف دلتنگ‌کننده یار کجاست؟
حُسن‌فروشیِ گلم نیست تحمل ای صبا | دست زدم به خون دل بهر خدا نگار کو؟
بیت ۴
ای صبا، توان تحمل جلوه‌گری و زیبایی گل را ندارم؛ از شدت دلتنگی کارم به خون دل خوردن کشیده، خدا را یار کجاست؟
شمع سحرگهی اگر لاف ز عارض تو زد | خصم زبان دراز شد خنجر آبدار کو؟
بیت ۵
اگر شمع سحرگاهی ادعا کرد که زیبایی‌اش چون رخسار توست، این دشمن گستاخ شده است؛ خنجر تیز کجاست تا پاسخ‌گو باشد؟
گفت «مگر ز لعل من بوسه نداری آرزو؟» | مُردم از این هوس ولی قدرت و اختیار کو؟
بیت ۶
معشوق گفت: مگر آرزوی بوسه‌ای از لب لعل من نداری؟ گفتم از این آرزو در آستانه مرگند، اما کو توان و اختیار رسیدن به آن؟
حافظ اگر چه در سخن خازن گنج حکمت است | از غم روزگارِ دون، طبعِ سخن‌گزار کو؟
بیت ۷
حافظ اگرچه در شاعری گنجینه‌دار حکمت است، اما از بار سنگین غم روزگار پست، طبع و قریحه شعرگویی برایش نمانده است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
گلبن
بوته و ریشه گل
غالیه
ماده‌ای خوش‌بو ترکیبی از مشک و عنبر
نافه
کیسه مشک آهوی ختن که استعاره از زلف خوش‌بوی یار است
لعل
سنگ قیمتی سرخ‌رنگ که استعاره از لب سرخ معشوق است
خازن
خزانه‌دار، نگهبان گنج
روزگار دون
روزگار پَست و ناسازگار
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«لعل من»
لب معشوق به سنگ قیمتیِ لعل تشبیه شده است.
تضاد
«گل و خون دل»
تضاد میان سرخی شاداب گل و سرخی غم‌بار خون دل.
حسن تعلیل
«شمع سحرگهی اگر لاف ز عارض تو زد...»
دلیل بلند شدن شعله شمع در سحرگاه را به لاف زدن در برابر چهره معشوق نسبت داده است.
تراسل حسی
«دم صبح خوش‌نفس»
آمیختن حس بویایی (خوش‌نفس بودن) با دمیدن صبح.
ایهام
«آبدار»
هم به معنای آب‌خورده و تیز (برای خنجر) و هم به معنای باصفا و درخشان به کار رفته است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۰,۵۶۹
ابجد وسیط
۱,۷۲۷
ابجد صغیر
۱,۲۸۳
تعداد حروف
۳۵۰
نظرات
ارسال یک نظر