غزل شماره ۵۶ حافظ: دل سراپردهٔ محبتِ اوست + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۵۶ حافظ

دل سراپردهٔ محبتِ اوست

❖

دیده آیینه‌دارِ طلعت اوست

من که سر در نیاورم به دو کون

❖

گردنم زیرِ بارِ منتِ اوست

تو و طوبی و ما و قامتِ یار

❖

فکرِ هر کس به قدرِ همتِ اوست

گر من آلوده‌دامنم چه عجب

❖

همه عالم گواهِ عصمتِ اوست

من که باشم در آن حرم که صبا

❖

پرده‌دارِ حریمِ حُرمتِ اوست

بی خیالش مباد منظرِ چشم

❖

زآن که این گوشه جایِ خلوتِ اوست

هر گلِ نو که شد چمن‌آرای

❖

ز اثر رنگ و بویِ صحبتِ اوست

دورِ مجنون گذشت و نوبتِ ماست

❖

هر کسی پنج روز، نوبتِ اوست

مُلکَتِ عاشقیّ و گنجِ طرب

❖

هر چه دارم ز یُمنِ همتِ اوست

من و دل گر فدا شدیم چه باک؟

❖

غرض اندر میان سلامتِ اوست

فقرِ ظاهر مبین که حافظ را

❖

سینه گنجینهٔ محبتِ اوست

✨ نتیجه فال غزل ۵۶ حافظ

نیت شما با موفقیت و سربلندی همراه است. همت خود را بر اهداف والا متمرکز کنید و به ظواهر مادی دل نبندید. فرصت‌ها زودگذرند؛ پس زمان را غنیمت دانسته و با اخلاص و فداکاری پیش بروید. بزرگی روح و توکل شما، گنجینه‌ای ارزشمند است که شما را به آرامش و شادمانی حقیقی می‌رساند.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از زیباترین سروده‌های عرفانی حافظ است که در آن شاعر دل و دیده‌اش را سراسر وقف تجلی و حضور معشوق ازلی می‌داند. حافظ با وارستگی تمام، خود را از تعلقات دو جهان رها دانسته و تنها بنده احسان دوست معرفی می‌کند. او بلندنظری عاشق را در برابر زهد مادی‌گرایانه می‌ستاید و با تأکید بر گذرا بودن عمر پنج‌روزه دنیا، عشق و سرمستی باطنی را یگانه گنج جاودان می‌شمارد.

معنی بیت به بیت غزل

دل سراپردهٔ محبتِ اوست | دیده آیینه‌دارِ طلعت اوست

بیت ۱ دل من خیمه‌گاه و جایگاه اختصاصی عشق اوست و چشمم همچون آینه‌ای است که زیبایی رخسار او را بازمی‌تاباند.

من که سر در نیاورم به دو کون | گردنم زیرِ بارِ منتِ اوست

بیت ۲ من که در برابر هر دو جهان سر فرود نمی‌آورم و تسلیم هیچ‌چیز نمی‌شوم، وجودم تماماً زیر بار لطف و احسان او قرار دارد.

تو و طوبی و ما و قامتِ یار | فکرِ هر کس به قدرِ همتِ اوست

بیت ۳ درخت طوبی در بهشت برای زاهدان باشد و قد و بالای دلدار برای ما؛ آرزو و اندیشه هر کسی به اندازه بلندی همت و اراده اوست.

گر من آلوده‌دامنم چه عجب | همه عالم گواهِ عصمتِ اوست

بیت ۴ اگر من گناهکار و خطاکارم هیچ شگفتی ندارد، زیرا تمام هستی به پاکی و بی‌عیبی ذات معشوق گواهی می‌دهد.

من که باشم در آن حرم که صبا | پرده‌دارِ حریمِ حُرمتِ اوست

بیت ۵ من چه جایگاهی در آن درگاه والا دارم، در جایی که حتی نسیم لطیف صبا نیز دربان و خدمتگزار حریم مقدس اوست.

بی خیالش مباد منظرِ چشم | زآن که این گوشه جایِ خلوتِ اوست

بیت ۶ چشم‌انداز دیدگانم هرگز از تصویر یاد او خالی مباد، چرا که گوشه چشم من خلوتگاه و جایگاه حضور اوست.

هر گلِ نو که شد چمن‌آرای | ز اثر رنگ و بویِ صحبتِ اوست

بیت ۷ هر گل تازه‌ای که بوستان را زینت می‌بخشد، زیبایی و عطر دلپذیر خود را از همنشینی و پرتو جمال او به دست آورده است.

دورِ مجنون گذشت و نوبتِ ماست | هر کسی پنج روز، نوبتِ اوست

بیت ۸ روزگار مجنون سپری شد و اکنون نوبت عاشقی ما فرارسیده است؛ آری، در گذران دنیا فرصت هر فرد بیش از چند روزی نیست.

مُلکَتِ عاشقیّ و گنجِ طرب | هر چه دارم ز یُمنِ همتِ اوست

بیت ۹ پادشاهی در ملک عشق و گنجینه شادی و سروری که دارم، همگی از برکت لطف و اراده بلند او حاصل شده است.

من و دل گر فدا شدیم چه باک؟ | غرض اندر میان سلامتِ اوست

بیت ۱۰ اگر من و دلم در این مسیر قربانی شویم هیچ ترسی نیست، چرا که مقصود اصلی فقط پایداری و سلامت وجود معشوق است.

فقرِ ظاهر مبین که حافظ را | سینه گنجینهٔ محبتِ اوست

بیت ۱۱ به تهیدستی و فقر ظاهری حافظ منگر؛ چرا که سینه او خزانه‌ای گرانبها از عشق و مهر معشوق است.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

سراپرده خیمه بزرگ، بارگاه و حریم اختصاصی

طلعت چهره، رخسار، روی زیبا

دو کون دو جهان، دنیا و آخرت

طوبی نام درختی بهشتی با سایه و میوه‌های فراوان

عصمت پاکی، بی‌گناهی و پیراستگی از عیب و خطا

مُلکت پادشاهی، فرمانروایی و سلطنت

یُمن برکت، فرخندگی و مبارکی

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «دل سراپردهٔ محبتِ اوست / سینه گنجینهٔ محبتِ اوست»

تشبیه دل به سراپرده و سینه به گنجینه بدون ذکر ادات تشبیه (تشبیه بلیغ).

تشخیص «صبا پرده‌دارِ حریمِ حُرمتِ اوست»

دادن ویژگی انسانی دربان و خدمتگزاری به نسیم صبا.

کنایه «سر در نیاورم به دو کون / گردنم زیرِ بارِ منتِ اوست»

سر در نیاوردن کنایه از تسلیم نشدن و کرنش نکردن، و گردن زیر بار منت بودن کنایه از سپاسگزار و بدهکار بودن.

تضاد «آلوده‌دامن و عصمت»

تقابل میان آلودگی و گناهکاری عاشق در برابر پاکی و معصومیت معشوق.

جناس اشتقاق «حرم، حریم و حُرمت»

به‌کارگیری واژگانی با ریشه مشترک ح-ر-م که موسیقی کلام را تقویت کرده است.

تلمیح «دورِ مجنون گذشت و نوبتِ ماست / تو و طوبی و ما و قامتِ یار»

اشاره به داستان مجنون عامری و همچنین درخت طوبی در روایات بهشت.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۵,۷۲۳

ابجد وسیط ۱,۹۴۳

ابجد صغیر ۱,۴۷۸

تعداد حروف ۴۱۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۵۵

غزل بعدی غزل شماره ۵۷

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ