غزل شماره ۲۹ حافظ: ما را ز خیال تو چه پروای شراب است + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۹ حافظ

ما را ز خیال تو چه پروای شراب است؟

❖

خم گو سر خود گیر، که خمخانه خراب است

گر خمر بهشت است بریزید که بی دوست

❖

هر شربت عذبم که دهی، عین عذاب است

افسوس که شد دلبر و در دیدهٔ گریان

❖

تحریر خیال خط او نقش بر آب است

بیدار شو ای دیده که ایمن نتوان بود

❖

زین سیل دمادم که در این منزل خواب است

معشوق عیان می‌گذرد بر تو، ولیکن

❖

اغیار همی‌بیند از آن بسته نقاب است

گل بر رخ رنگین تو تا لطف عرق دید

❖

در آتش شوق از غم دل، غرق گلاب است

سبز است در و دشت بیا تا نگذاریم

❖

دست از سر آبی که جهان جمله سراب است

در کنج دماغم مطلب جای نصیحت

❖

کـ‌این گوشه پر از زمزمهٔ چنگ و رباب است

حافظ چه شد ار عاشق و رند است و نظرباز

❖

بس طور عجب لازم ایام شباب است

✨ نتیجه فال غزل ۲۹ حافظ

هدفی ارزشمند در دل دارید؛ از حواشی و ملامت دیگران نهراسید و به امور فریبنده و پوچ دل نبندید. هوشیار باشید تا گذر عمر و غفلت، شما را از مقصود غافل نکند. قدر لحظات و شور جوانی را بدانید، خالصانه گام بردارید و بدانید با رفع موانع و کدورت‌ها به وصال خواهید رسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل عاشقانه و عارفانه، حقیقت عشق و شور باطنی را والاتر از هر لذت ظاهری می‌داند. حافظ تأکید می‌کند که بدون معشوق حقیقی، حتی نعمت‌های بهشتی گوارا نیستند. او با هشدار نسبت به ناپایداری دنیا و فریبندگی آن، همگان را به بیداری از خواب غفلت، دوری از وسوسه‌ها، غنیمت شمردن فرصت زندگی و پاسداشت پاکبازی و عشق دعوت می‌نماید.

معنی بیت به بیت غزل

ما را ز خیال تو چه پروای شراب است؟ | خم گو سر خود گیر، که خمخانه خراب است

بیت ۱ وقتی خیال و یاد تو ما را سرمست کرده است، دیگر چه نیازی به باده‌نوشی داریم؟ به خُم بگو به کار خود برسد و دهانش بسته بماند، زیرا میخانه از رونق افتاده یا از مستیِ ما ویران شده است.

گر خمر بهشت است بریزید که بی دوست | هر شربت عذبم که دهی، عین عذاب است

بیت ۲ حتی اگر باده بهشتی پیشکش بیاورید، دور بریزید؛ چراکه بدون حضور محبوب، گواراترین نوشیدنی هم برای من سراسر رنج و شکنجه است.

افسوس که شد دلبر و در دیدهٔ گریان | تحریر خیال خط او نقش بر آب است

بیت ۳ دریغا که محبوب رفت و از شدت سیلاب اشک در چشمانم، به تصویر کشیدن خط و خال زیبای او ناممکن و نقش بر آب است.

بیدار شو ای دیده که ایمن نتوان بود | زین سیل دمادم که در این منزل خواب است

بیت ۴ ای چشم من، از خواب غفلت بیدار شو؛ زیرا در این دنیای فانی و خواب‌آلود، نمی‌توان از سیلاب پی‌درپی حوادث و خطرات در امان ماند.

معشوق عیان می‌گذرد بر تو، ولیکن | اغیار همی‌بیند از آن بسته نقاب است

بیت ۵ محبوب آشکارا از کنارت عبور می‌کند، اما از آنجا که نگاه بیگانگان و نامحرمان را می‌بیند، چهره‌اش را در پرده و نقاب پوشانده است.

گل بر رخ رنگین تو تا لطف عرق دید | در آتش شوق از غم دل، غرق گلاب است

بیت ۶ گل سرخ وقتی زیبایی قطره‌های عرق را بر چهرهٔ برافروخته‌ات دید، از حسرت و آتش اشتیاق سوخت و سراپا غرق در گلاب و اشک شد.

سبز است در و دشت بیا تا نگذاریم | دست از سر آبی که جهان جمله سراب است

بیت ۷ طبیعت سرسبز و خرم شده است؛ بیا تا دامن چشمه و آب زلال حقیقت را رها نکنیم، چراکه این دنیای مادی فریبی چون سراب بیش نیست.

در کنج دماغم مطلب جای نصیحت | کـ‌این گوشه پر از زمزمهٔ چنگ و رباب است

بیت ۸ در خلوت فکر و اندیشهٔ من به دنبال جایی برای شنیدن پند و ملامت مباش؛ زیرا سراسر ذهن من آکنده از نغمهٔ موسیقی و شور عاشقی است.

حافظ چه شد ار عاشق و رند است و نظرباز | بس طور عجب لازم ایام شباب است

بیت ۹ اگر حافظ عاشق، رند و جمال‌شناس است چه باک؟ این‌گونه رفتارهای شگفت‌انگیز لازمهٔ روزگار شورانگیز جوانی است.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

پروا میل، رغبت، توجه و التفات

عَذب گوارا، خوشایند، آب شیرین و پاکیزه

تحریر نوشتن، نگاشتن، نقش بستن و به تصویر کشیدن

اغیار بیگانگان، نامحرمان و ناموافقان

شباب روزگار جوانی و برنایی

طور شیوه، روش و رفتار

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

جناس و تضاد «هر شربت عذبم که دهی، عین عذاب است»

میان واژه‌های «عذب» (شیرین و گوارا) و «عذاب» (رنج و درد) هم تجانس لفظی برقرار است و هم از نظر معنایی تضاد ایجاد شده است.

کنایه «تحریر خیال خط او نقش بر آب است»

«نقش بر آب بودن» کنایه از بیهوده، بی‌اثر، پوچ و ناپایدار بودن تلاش است.

تشخیص و حسن تعلیل «گل بر رخ رنگین تو تا لطف عرق دید / در آتش شوق از غم دل، غرق گلاب است»

شاعر علت گلاب‌گیری از گل و جوشش آن در آتش را حسادت و اشتیاق او به عرق چهرهٔ معشوق دانسته و برای گل احساسات انسانی در نظر گرفته است.

جناس زاید و ایهام تناسب «دست از سر آبی که جهان جمله سراب است»

میان «سرِ آب» (کنار آب یا حقیقت زلال) و «سراب» (فریب و وهم آب) جناس زاید و بازی کلامی ظریفی شکل گرفته است.

استعاره «زین سیل دمادم که در این منزل خواب است»

«منزل خواب» استعاره از جهان مادی و غفلت‌زده، و «سیل دمادم» استعاره از حوادث فناکننده و دگرگونی‌های ناگهانی روزگار است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۴۵,۳۷۵

ابجد وسیط ۲,۰۶۷

ابجد صغیر ۱,۵۱۸

تعداد حروف ۴۵۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۸

غزل بعدی غزل شماره ۳۰

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ