غزل شماره ۴۶۷ حافظ: زان می عشق، کز او پخته شود هر خامی + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۶۷ حافظ
زان می عشق، کز او پخته شود هر خامی
❖
گر چه ماه رمضان است بیاور جامی
روزها رفت که دست من مسکین نگرفت
❖
زلف شمشادقدی، ساعد سیم‌اندامی
روزه هر چند که مهمان عزیز است ای دل
❖
صحبتش موهبتی دان و شدن، انعامی
مرغ زیرک به در خانقه اکنون نپرد
❖
که نهاده‌ست به هر مجلس وعظی دامی
گله از زاهد بدخو نکنم؛ رسم این است
❖
که چو صبحی بدمد، در پی‌اش افتد شامی
یار من چون بخرامد به تماشای چمن
❖
برسانش ز من ای پیک صبا پیغامی
آن حریفی که شب و روز می صاف کشد
❖
بود آیا که کند یاد ز دردآشامی؟
حافظا گر ندهد دادِ دلت آصف عهد
❖
کام دشوار به دست آوری از خودکامی
✨ نتیجه فال غزل ۴۶۷ حافظ
این فال نشان می‌دهد که برای رسیدن به مقصود و پختگی در کارها، به عشق و صفا نیاز داری نه به ظاهرپرستی و ریا. اگر چه روزگار سخت و زمانه ناسازگار است، اما ناامید نباش و با خردورزی و یاری دوستان همدل، به خواسته‌های خود خواهی رسید.
خلاصه و مفهوم غزل
حافظ در این غزل رندانه، با مطرح کردن درخواست شراب در ماه رمضان، به تقابل میان عشق واقعی و زهد ریایی می‌پردازد. او زاهدان ظاهرپرست و مجالس وعظ فریبکارانه را نکوهش کرده و از دوری یار گلایه می‌کند. شاعر بر این باور است که پختگی انسان تنها در پرتو شراب عشق به دست می‌آید و برای رسیدن به داد دل، نیازمند یاری و میانجیگری اهل هنر و خرد است.
معنی بیت به بیت غزل
زان می عشق، کز او پخته شود هر خامی | گر چه ماه رمضان است بیاور جامی
بیت ۱
از آن شراب عشق که هر انسان ناپخته و خام را پخته و باتجربه می‌کند، حتی با وجود اینکه ماه رمضان است، جامی برایم بیاور.
روزها رفت که دست من مسکین نگرفت | زلف شمشادقدی، ساعد سیم‌اندامی
بیت ۲
روزهای زیادی گذشت که دست منِ درویش و فقیر به زلف یارِ سروقد و بازوی سفید و سیمین‌تنی نرسیده است.
روزه هر چند که مهمان عزیز است ای دل | صحبتش موهبتی دان و شدن، انعامی
بیت ۳
ای دل، روزه هرچند مهمان ارجمندی است، اما آمدن و هم‌نشینی با آن را موهبت بدان و رفتن و پایان یافتنش را نیز پاداش و نعمتی تلخ‌نکننده بشمار.
مرغ زیرک به در خانقه اکنون نپرد | که نهاده‌ست به هر مجلس وعظی دامی
بیت ۴
پرنده باهوش و زیرک دیگر به سوی خانقاه پرواز نمی‌کند، زیرا واعظان در هر مجلس پند و اندرزی، دامی برای صید مردم پهن کرده‌اند.
گله از زاهد بدخو نکنم؛ رسم این است | که چو صبحی بدمد، در پی‌اش افتد شامی
بیت ۵
از زاهد ترش‌رو و بدخلق شکایت نمی‌کنم؛ زیرا قانون طبیعت چنین است که هرگاه سپیده‌دمی بدمد، بلافاصله تاریکی شب به دنبال آن می‌آید.
یار من چون بخرامد به تماشای چمن | برسانش ز من ای پیک صبا پیغامی
بیت ۶
ای باد صبا، هنگامی که محبوب من با ناز و خرام برای تماشای باغ و چمن بیرون می‌آید، سلام و پیغام مرا به او برسان.
آن حریفی که شب و روز می صاف کشد | بود آیا که کند یاد ز دردآشامی؟
بیت ۷
آیا آن رفیق و هم‌پیاله‌ای که شبانه‌روز شراب ناب و خالص می‌نوشد، روزی به یاد عاشقان دردمندی که شراب ناخالص (درد) می‌نوشند هم می‌افتد؟
حافظا گر ندهد دادِ دلت آصف عهد | کام دشوار به دست آوری از خودکامی
بیت ۸
ای حافظ، اگر وزیر و حاکم کاردان روزگار به داد دلت نرسد، هرگزچندین خواسته و آرزوی سخت را با خودرأیی و خودکامی به دست نخواهی آورد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
خامی
نادانی، بی‌تجربگی و ناپختگی روحی
شمشادقد
کنایه از معشوق خوش‌اندام و بلندبالا مانند درخت شمشاد
ساعد سیم‌اندام
بازویی سفید و درخشان همچون نقره
خانقه
خانقاه، محل اجتماع و عبادت صوفیان
دردآشام
کسی که تهینشین و رسوب شراب (درد) را می‌نوشد؛ کنایه از دردمندان و فقیران محنت‌کش
آصف عهد
لقبی برای وزیر زمانه، اشاره به وزیر کاردان و خردمند
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«چو صبحی بدمد، در پی‌اش افتد شامی»
آوردن دو واژهٔ متضاد صبح و شام برای زیبایی و برجسته‌سازی معنا
تشبیه
«زلف شمشادقدی»
تشبیه قد معشوق به درخت شمشاد
کنایه
«مرغ زیرک به در خانقه اکنون نپرد»
مرغ زیرک کنایه از انسان هوشیار و فریب‌نخورده است
تناسب
«می، جامی، دردآشام»
مراعات نظیر میان واژگان مرتبط با باده و باده‌نوشی
حسن تعلیل
«گله از زاهد بدخو نکنم؛ رسم این است که چو صبحی بدمد، در پی‌اش افتد شامی»
آوردن دلیلی ادبی و شاعرانه برای دشمنی زاهد با شاعر
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۹,۶۳۲
ابجد وسیط
۱,۸۵۲
ابجد صغیر
۱,۳۵۴
تعداد حروف
۳۹۴
نظرات
ارسال یک نظر