غزل شماره ۴۹۴ حافظ: آی دل! گر از آن چاه زنخدان به درآیی + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۹۴ حافظ

اِی دِل! گَر از آن چاهِ زَنَخْدان به دَرآیی

❖

هر جا که رَوی، زود، پَشیمان به دَرآیی

هُش دار که گَر وَسْوَسِهٔ عَقْل کُنی گوش

❖

آدَم‌صِفَت از روضِهٔ رِضْوان به دَرآیی

شایَد که به آبی، فَلَکَت، دَسْت نَگیرد

❖

گر تِشْنِه‌لَب از چَشْمِهٔ حِیوان به دَرآیی

جان می‌دَهم از حَسْرَتِ دیدارِ تو، چون صُبْح

❖

باشَد که چو خورشید درخشان به دَرآیی

چَنْدان، چو صَبا بَر تو گُمارم دَمِ هِمَّت

❖

کز غُنْچِه چو گُل، خُرَّم و خَنْدان به دَرآیی

در تیره‌شَبِ هِجْرِ تو، جانَم به لَب آمَد

❖

وَقْت است که همچون مَهِ تابان به دَرآیی

بَر رَهْگُذَرَت بَسْتِه‌ام از دیده، دو صَد جوی

❖

تا بو که تو چون سَرْوِ خُرامان به دَرآیی

حافِظ! مَکُن اَنْدیشِه که آن یوسُفِ مَه‌رو

❖

بازآیَد و از کُلْبِهٔ اَحْزان به دَرآیی!

✨ نتیجه فال غزل ۴۹۴ حافظ

این غزل نشان‌دهندهٔ امیدواری و پیگیری قاطعانهٔ شما برای رسیدن به هدفتان است. شما با عزمی راسخ در پی محبوب یا مقصود خود هستید و از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌کنید. گاهی با سختی‌ها و اندوه‌ها مواجه می‌شوید، اما ناامید نمی‌شوید و با تکیه بر عشق و ایمان، برای رسیدن به وصال تلاش می‌کنید. این غزل بشارت‌دهندهٔ رسیدن به آرزوها پس از گذراندن سختی‌هاست.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل سرشار از مضامین عشق، امید، و تلاش برای رسیدن به معشوق یا هدف است. شاعر با لحنی عاشقانه و دردمندانه، دل را به پرهیز از عقل‌گرایی افراطی و گوش سپردن به وسوسه‌های عقل هشدار می‌دهد و در عین حال، از حسرت دیدار محبوب و امید به بازگشت او سخن می‌گوید. شاعر با تشبیه‌های زیبا، مانند تشبیه گودی چانه به چاه و محبوب به خورشید و ماه، عمق احساسات خود را بیان می‌کند و در نهایت، با اشاره به داستان یوسف و یعقوب، به خود و مخاطب دلداری می‌دهد که ناامیدی راه به جایی نمی‌برد و امید به وصال، تنها راه نجات است.

معنی بیت به بیت غزل

اِی دِل! گَر از آن چاهِ زَنَخْدان به دَرآیی | هر جا که رَوی، زود، پَشیمان به دَرآیی

بیت ۱ ای دل! اگر از آن گودیِ چانه (که گویی به مانند چاهی است) به درون آیی (و گرفتار عشق شوی)، بدان که هر جای دیگری روی، زود پشیمان خواهی شد و به سوی آن باز خواهی گشت.

هُش دار که گَر وَسْوَسِهٔ عَقْل کُنی گوش | آدَم‌صِفَت از روضِهٔ رِضْوان به دَرآیی

بیت ۲ ای دل! هوشیار باش که اگر به وسوسه و سخن عقل گوش فرا دهی، مانند حضرت آدم از باغ بهشت (و زیبایی‌های آن) بیرون رانده خواهی شد.

شایَد که به آبی، فَلَکَت، دَسْت نَگیرد | گر تِشْنِه‌لَب از چَشْمِهٔ حِیوان به دَرآیی

بیت ۳ اگر تشنه لب از چشمهٔ آب حیات (که نمادی از معرفت و عشق است) بازگردی و سیراب نشوی، سزاوار است که آسمان (و روزگار) نیز تو را یاری نکند و دستت را نگیرد.

جان می‌دَهم از حَسْرَتِ دیدارِ تو، چون صُبْح | باشَد که چو خورشید درخشان به دَرآیی

بیت ۴ از شدت حسرت دیدن روی تو، جانم را مانند صبح فدا می‌کنم، شاید که تو مانند خورشید درخشان طلوع کرده و ظاهر شوی.

چَنْدان، چو صَبا بَر تو گُمارم دَمِ هِمَّت | کز غُنْچِه چو گُل، خُرَّم و خَنْدان به دَرآیی

بیت ۵ آنقدر با تلاش و دعا مانند باد صبا بر تو می‌دمم (و هوا می‌خواهم) که سرانجام شاد و خندان مانند گل از غنچه بیرون بیایی.

در تیره‌شَبِ هِجْرِ تو، جانَم به لَب آمَد | وَقْت است که همچون مَهِ تابان به دَرآیی

بیت ۶ در شب تاریک دوری تو، جانم به لب رسید و وقت آن است که مانند ماه درخشان طلوع کرده و ظاهر شوی.

بَر رَهْگُذَرَت بَسْتِه‌ام از دیده، دو صَد جوی | تا بو که تو چون سَرْوِ خُرامان به دَرآیی

بیت ۷ بر سر راهی که از آن می‌گذری، با اشک چشمم صدها جویبار ساخته‌ام، به امید اینکه تو مانند سروی روان و خرامان به سوی من بیایی.

حافِظ! مَکُن اَنْدیشِه که آن یوسُفِ مَه‌رو | بازآیَد و از کُلْبِهٔ اَحْزان به دَرآیی!

بیت ۸ حافظ! نگران نباش و گمان مکن که آن یوسفِ زیبارو بازگردد و تو از خانه‌ی غم و اندوه بیرون آیی! (بلکه امیدوار باش که خود او برگردد و غم تو را برطرف کند).

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

زنخدان چانه، گودی چانه

روضهٔ رضوان باغ بهشت

چشمهٔ حیوان چشمهٔ آب حیات، نمادی از عشق و معرفت

سرو خرامان محبوب زیبا و رعنا که مانند سرو با ناز و وقار راه می‌رود.

کلبهٔ احزان خانهٔ غم و اندوه (کنایه از حال حضرت یعقوب پس از گم شدن حضرت یوسف)

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشخیص «اِی دِل! گَر از آن چاهِ زَنَخْدان به دَرآیی»

با دل سخن گفته شده و به او هویت انسانی داده شده است.

استعاره «چاه زنخدان»

گودی چانه به چاه تشبیه شده است.

کنایه «کلبهٔ احزان»

کنایه از حال غم و اندوه شدید و طولانی.

تشبیه «چو خورشید درخشان»

ظاهر شدن محبوب به درخشندگی خورشید تشبیه شده است.

تلمیح «آدَم‌صِفَت از روضِهٔ رِضْوان به دَرآیی»

اشاره به داستان حضرت آدم و حوا و رانده شدن آنها از بهشت.

تلمیح «حافظ! مَکُن اَنْدیشِه که آن یوسُفِ مَه‌رو / بازآیَد و از کُلْبِهٔ اَحْزان به دَرآیی!»

اشاره به داستان حضرت یوسف و حضرت یعقوب.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۹,۸۶۹

ابجد وسیط ۱,۹۳۹

ابجد صغیر ۱,۳۷۵

تعداد حروف ۴۰۶

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۹۳

غزل بعدی غزل شماره ۴۹۵

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ