غزل شماره ۳۱۴ حافظ: دوش بیماری چشم تو بِبُرد از دستم + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۱۴ حافظ
دوش بیماری چشم تو بِبُرد از دستم
❖
لیکن از لطفِ لبت صورتِ جان می‌بستم
عشق من با خَطِ مشکین تو امروزی نیست
❖
دیرگاه است کز این جامِ هِلالی مستم
از ثباتِ خودم این نکته خوش آمد که به جور
❖
در سرِ کویِ تو از پایِ طلب ننشَستم
عافیت چشم مدار از منِ میخانه‌نشین
❖
که دَم از خدمتِ رندان زده‌ام تا هستم
در رَهِ عشق از آن سویِ فنا صد خطر است
❖
تا نگویی که چو عمرم به سر آمد رَستم
بعد از اینم چه غم از تیرِ کج اندازِ حسود
❖
چون به محبوبِ کمان ابرویِ خود پیوستم
بوسه بر دُرجِ عقیقِ تو حلال است مرا
❖
که به افسوس و جفا مُهرِ وفا نشکستم
صنمی لشکریَم غارتِ دل کرد و بِرَفت
❖
آه اگر عاطِفَتِ شاه نگیرد دستم
رُتبَتِ دانشِ حافظ به فلک بَر شده بود
❖
کرد غم‌خواریِ شمشاد بلندت پَستم
✨ نتیجه فال غزل ۳۱۴ حافظ
این غزل نشان‌دهنده پایداری در راه عشق و تحمل سختی‌هاست. نیت شما با استقامت و پایداری به سرانجام می‌رسد و لطف الهی یار شما خواهد بود.
خلاصه و مفهوم غزل
حافظ در این غزل از شیدایی دیرین خود نسبت به معشوق و استقامت در راه عشق سخن می‌گوید. او بیان می‌کند که با وجود تمام جور و جفاها و خطرات مسیر عشق، پایدار مانده و عهد وفا را شکسته است. در نهایت، با تمجید از زیبایی‌های معشوق، از تواضع خود در برابر قامت دلربای او یاد می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
دوش بیماری چشم تو بِبُرد از دستم | لیکن از لطفِ لبت صورتِ جان می‌بستم
بیت ۱
دیشب حالت خماری و بیماری چشمان تو مرا از خود بیخود کرد و از پای درآورد، اما با لطف و محبت لبت به زندگی بازگشتم و جان تازه گرفتم.
عشق من با خَطِ مشکین تو امروزی نیست | دیرگاه است کز این جامِ هِلالی مستم
بیت ۲
عشق و دلباختگی من به موهای تازه روییده و مشکین تو تازه نیست، بلکه مدت‌هاست که از این باده و جام هلالی شکل سرمستم.
از ثباتِ خودم این نکته خوش آمد که به جور | در سرِ کویِ تو از پایِ طلب ننشَستم
بیت ۳
از پایداری و استقامت خودم خرسندم که با وجود ستم و بی‌مهری تو، در راه رسیدن به کوی تو از حرکت و طلب بازننشستم.
عافیت چشم مدار از منِ میخانه‌نشین | که دَم از خدمتِ رندان زده‌ام تا هستم
بیت ۴
از من که در میخانه سکنی گزیده‌ام، توقع پارسایی و سلامت‌روانی نداشته باش؛ چرا که تا زنده‌ام همواره مرید و خدمتگزار رندان بوده‌ام.
در رَهِ عشق از آن سویِ فنا صد خطر است | تا نگویی که چو عمرم به سر آمد رَستم
بیت ۵
در مسیر عشق، حتی پس از مرحله فنا نیز خطرات فراوانی وجود دارد؛ گمان نکن که با پایان یافتن عمر و مردن، کاملاً آزاد و رها شده‌ای.
بعد از اینم چه غم از تیرِ کج اندازِ حسود | چون به محبوبِ کمان ابرویِ خود پیوستم
بیت ۶
از این پس از تیراندازی کج‌روان و حسودان بیمی ندارم، زیرا به معشوق کمان‌ابروی خود رسیده‌ام و در پناه او هستم.
بوسه بر دُرجِ عقیقِ تو حلال است مرا | که به افسوس و جفا مُهرِ وفا نشکستم
بیت ۷
بوسه زدن بر دهان و لبان عقیق‌گون تو بر من حلال است، زیرا در برابر جور و جفایت، عهد و پیمان وفاداری را نشکستم.
صنمی لشکریَم غارتِ دل کرد و بِرَفت | آه اگر عاطِفَتِ شاه نگیرد دستم
بیت ۸
یک بت زیبا و نظامی‌رویش دلم را غارت کرد و رفت؛ وای بر من اگر لطف و مهربانی شاه به دادم نرسد و دستم را نگیرد.
رُتبَتِ دانشِ حافظ به فلک بَر شده بود | کرد غم‌خواریِ شمشاد بلندت پَستم
بیت ۹
مقام علمی و دانش حافظ به اوج آسمان رسیده بود، اما عشق و اندوه قامت بلند همچون شمشاد تو مرا در برابر عشق فروتن و خاکسار کرد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
دوش
دیشب، شب گذشته
خط مشکین
موهای نرم و سیاهی که تازه دور چهره معشوق روییده است
جام هلالی
کنایه از خط هلالی‌شکلِ اطراف چهره معشوق یا قدح هلالی
جور
ستم، جفا و بی‌مهری معشوق
دُرج عقیق
صندوقچه جواهرات؛ کنایه از لب‌های سرخ و زیبای معشوق
عاطفت
مهربانی، لطف و شفقت
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«دُرجِ عقیقِ تو»
تشبیه لب‌های سرخ معشوق به صندوقچه عقیق.
تناسب
«چشم، لب، دست، صورت»
آوردن واژگانی از اعضای بدن در بیت اول برای ایجاد شبکه معنایی مرتبط.
تضاد
«فنا و بقا یا پستی و بلندی»
استفاده از واژه‌های متضاد برای برجسته‌سازی مفاهیم عرفانی.
ایهام
«دوش»
به کارگیری واژه‌ای با دو معنای دیشب و شانه در بافت شعر.
کنایه
«از پای طلب ننشستن»
کنایه از استقامت، تلاش مستمر و دست نکشیدن از خواست و هدف.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۱,۵۶۰
ابجد وسیط
۲,۱۱۶
ابجد صغیر
۱,۶۱۸
تعداد حروف
۴۵۹
نظرات
ارسال یک نظر