غزل شماره ۳۱۵ حافظ: به غیر از آن که بِشُد دین و دانش از دستم + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۱۵ حافظ

به غیر از آن که بِشُد دین و دانش از دستم

❖

بیا بگو که ز عشقت چه طَرْف بَربَستَم؟

اگر چه خَرمَنِ عمرم غمِ تو داد به باد

❖

به خاک‌پایِ عزیزت که عهد نشکستم

چو ذَرِّه گرچه حقیرم؛ ببین به دولتِ عشق

❖

که در هوایِ رُخَت چون به مِهر پیوستم

بیار باده که عمریست تا من از سَرِ اَمن

❖

به کُنجِ عافیت از بهرِ عیش نَنشَستَم

اگر ز مردمِ هشیاری ای نصیحت‌گو

❖

سخن به خاک مَیَفکَن؛ چرا که من مستم

چگونه سر ز خجالت برآورم بَرِ دوست

❖

که خدمتی بسزا برنیامد از دستم

بسوخت حافظ و آن یارِ دلنواز نگفت

❖

که مَرهمی بفرستم که خاطرش خَستم

✨ نتیجه فال غزل ۳۱۵ حافظ

این غزل نشان‌دهنده وفاداری عمیق شما به یک عهد یا آرمان است، حتی با وجود از دست دادن چیزهای ارزشمند. با اینکه ممکن است از خود عملکردی درخور انتظار ندیده باشید، اما نیروی عشق و اراده‌ای راسخ در درون شماست. از نصیحت‌های ظاهری دوری کنید و به راه دل بروید. امید به گشایش و مرهمی از جانب مقصود داشته باشید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل بیانگر اوج دلبستگی و وفاداری شاعر به معشوق است. حافظ در آغاز، از دست رفتن دین و دانش خود را در راه عشق مطرح می‌کند و می‌پرسد که از این عشق جز ضرر چه سودی برده است، اما بلافاصله در ابیات بعدی، بر وفاداری خود به عهد عشق تأکید می‌کند، حتی اگر غم عشق خرمن عمرش را به باد داده باشد. او خود را ذره‌ای حقیر می‌داند که به مدد عشق به خورشید وصل شده است. شاعر طلب باده می‌کند، زیرا مدت‌هاست که از آسایش و عافیت دور مانده و غرق در بزم عشق است و نصیحت‌گویان هشیار را از بیهوده گویی بازمی‌دارد چرا که او مست از باده عشق است. در پایان، با فروتنی از عدم توانایی‌اش در ارائه خدمتی شایسته به معشوق ابراز خجالت می‌کند و از بی‌توجهی یار دلنواز به رنج او گلایه می‌کند که حتی مرهمی برای خاطر خسته‌اش نفرستاده است.

معنی بیت به بیت غزل

به غیر از آن که بِشُد دین و دانش از دستم | بیا بگو که ز عشقت چه طَرْف بَربَستَم؟

بیت ۱ غیر از اینکه دین و علمم را از من گرفته‌اند، بگو که از عشق تو چه چیزهایی را به دست آورده‌ام.

اگر چه خَرمَنِ عمرم غمِ تو داد به باد | به خاک‌پایِ عزیزت که عهد نشکستم

بیت ۲ با وجود اینکه زندگی‌ام را برای غم تو هدر کردم، اما به خاطر محبت و ارزشت، قولی که به تو داده بودم را نشکستم.

چو ذَرِّه گرچه حقیرم؛ ببین به دولتِ عشق | که در هوایِ رُخَت چون به مِهر پیوستم

بیت ۳ اگرچه من مانند ذره‌ای کوچک و بی‌‌ارزش هستم، اما ببین چگونه عشق نسبت به چهره‌ات مرا به حالتی پر از نعمت و خوشحالی رسانده است. زمانی که به زیبایی تو نگاه می‌کنم، تمام وجودم پر از مهر و محبت می‌شود.

بیار باده که عمریست تا من از سَرِ اَمن | به کُنجِ عافیت از بهرِ عیش نَنشَستَم

بیت ۴ لطفا باده بیاورید، چون مدت زیادی است که من از محیط امن و آرامش به گوشه‌ای برای لذت و خوشی نرفته‌ام.

اگر ز مردمِ هشیاری ای نصیحت‌گو | سخن به خاک مَیَفکَن؛ چرا که من مستم

بیت ۵ اگر کسی که باهوش و دلسوز است، بخواهد به من نصیحت کند، نباید حرف‌هایش را به باد بدهد، زیرا من در حال غرق شدن در شوق و سرمستی هستم و نمی‌توانم به او گوش دهم.

چگونه سر ز خجالت برآورم بَرِ دوست | که خدمتی بسزا برنیامد از دستم

بیت ۶ چطور می‌توانم از خجالت سرم را بالا بگیرم در مقابل دوستم، در حالی که نتوانسته‌ام خدمتی شایسته به او ارائه دهم؟

بسوخت حافظ و آن یارِ دلنواز نگفت | که مَرهمی بفرستم که خاطرش خَستم

بیت ۷ حافظ در این بیت به احساس درد و رنجی که از جدایی و غم عشق دارد، اشاره می‌کند. او می‌گوید که باوجود سوختن و رنج کشیدن او، محبوبش هیچ‌گاه نگران او نشده و حتی زحمت ارسال یک کلام تسکین‌دهنده یا خبری از خود را به خود نداده است. این نشان‌دهنده بی‌‌اعتنایی محبوب به حال دل عاشق است.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

طَرْف بربَستن سود بردن، فایده گرفتن

خَرمَنِ عمر حاصل و دستاورد زندگی

دولتِ عشق سعادت و اقبال ناشی از عشق

کُنجِ عافیت گوشه امن و سلامت، کنایه از دوری از عشق و خطرات آن

مَیَفکَن میفکن (امر منفی از افکندن)، به معنای «دور نریز»، «بیهوده نکن»

بسزا شایسته، درخور

خَستن زخمی کردن، رنجور کردن

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «چو ذَرِّه گرچه حقیرم»

شاعر خود را به ذره‌ای ناچیز تشبیه کرده تا کوچکی خود را در برابر عظمت معشوق و عشق نشان دهد.

استعاره «خَرمَنِ عمر»

عمر به خرمن (توده محصول کشاورزی) تشبیه شده که می‌تواند با باد از بین برود و 'غم تو' بادی است که این خرمن را به باد می‌دهد.

کنایه «سخن به خاک مَیَفکَن»

کنایه از 'سخنان را بیهوده مگو' یا 'حرف بی‌اثر نزن' است، زیرا مخاطب (مست عشق) به آن توجهی نمی‌کند.

تضاد «حقیرم (ذره) در مقابل دولتِ عشق»

کوچکی و ناچیزی خود (حقیر بودن) را در برابر بزرگی و سعادت ناشی از عشق (دولت عشق) قرار داده است.

ایهام «مِهر در 'چون به مِهر پیوستم'»

'مهر' هم به معنی محبت و عشق است و هم به معنی خورشید. در بیت هم به مهرورزی و پیوستن به عشق اشاره دارد و هم به پیوستن ذره به خورشید.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۳,۱۲۶

ابجد وسیط ۱,۶۳۲

ابجد صغیر ۱,۲۵۷

تعداد حروف ۳۴۹

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۱۴

غزل بعدی غزل شماره ۳۱۶

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ