غزل شماره ۳۱ حافظ: آن شبِ قدری که گویند اهلِ خلوت امشب است + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۱ حافظ
آن شبِ قدری که گویند اهلِ خلوت امشب است
❖
یا رب این تأثیرِ دولت در کدامین کوکب است؟
تا به گیسویِ تو دستِ ناسزایان کم رسد
❖
هر دلی از حلقه‌ای در ذکرِ یارب یارب است
کشته چاه زنخدان توام کز هر طرف
❖
صد هزارش گردنِ جان زیرِ طوقِ غَبغَب است
شهسوارِ من که مه آیینه دارِ روی اوست
❖
تاجِ خورشیدِ بلندش خاکِ نعلِ مَرکَب است
عکسِ خِوی بر عارضَش بین کآفتابِ گرم رو
❖
در هوایِ آن عَرَق تا هست هر روزش تب است
من نخواهم کرد تَرکِ لعلِ یار و جام می
❖
زاهدان معذور داریدم که اینَم مذهب است
اندر آن ساعت که بر پشتِ صبا بندند زین
❖
با سلیمان چون برانم من که مورم مرکب است
آن که ناوَک بر دلِ من زیرِ چشمی می‌زند
❖
قوتِ جانِ حافظش در خندهٔ زیر لب است
آبِ حیوانش ز منقارِ بلاغت می‌چکد
❖
زاغِ کِلکِ من بنامیزد چه عالی مشرب است
✨ نتیجه فال غزل ۳۱ حافظ
این فال نویدبخش رسیدن به مقصود و کسب سعادتی بزرگ است. اگر سختی و رنجی کشیده‌اید، بدانید که دوران کامکاری و شادی فرا رسیده است. در کارها به توانایی خود تکیه کنید و از حسادت بدخواهان نهراسید، زیرا لطف الهی و خردِ شما راهگشا خواهد بود و به زودی طعم شیرین پیروزی را خواهید چشید.
خلاصه و مفهوم غزل
حافظ در این غزل دلنشین، شب وصل و کامیابی خود را به شب قدر تشبیه می‌کند و از زیبایی‌های بی‌دلیل و شگفت‌انگیز معشوق سخن می‌گوید. او با زبان رندی و طنز، راه عشق و مستی را برگزیده و زاهدان ریاکار را ترک می‌گوید. شاعر در بیت‌های پایانی، به اقتدار و عظمت معشوق اشاره کرده و در نهایت، به هنر شاعری خود و جاودانگی کلامش از زبان قلم بلاغت‌پیشه‌اش می‌بالد.
معنی بیت به بیت غزل
آن شبِ قدری که گویند اهلِ خلوت امشب است | یا رب این تأثیرِ دولت در کدامین کوکب است؟
بیت ۱
شبی که اهل خلوت و عبادت آن را شب قدر می‌دانند، به گمانم همین امشب است؛ پروردگارا، این سعادت بزرگ حاصل تأثیر کدام ستاره‌ی سعادتمندی است؟
تا به گیسویِ تو دستِ ناسزایان کم رسد | هر دلی از حلقه‌ای در ذکرِ یارب یارب است
بیت ۲
برای آنکه دست افراد نالایق و نامحرم به گیسوی تو نرسد، عاشقان در هر محفل و حلقه‌ای پیوسته به درگاه خدا دعا و زاری می‌کنند.
کشته چاه زنخدان توام کز هر طرف | صد هزارش گردنِ جان زیرِ طوقِ غَبغَب است
بیت ۳
من اسیر و کشته‌ی چاه زنخندان (گودی چانه) تو هستم، در حالی که از هر سو هزاران جانِ شیفته در اسارت و فرمانبرداری غبغب زیبای تو هستند.
شهسوارِ من که مه آیینه دارِ روی اوست | تاجِ خورشیدِ بلندش خاکِ نعلِ مَرکَب است
بیت ۴
محبوب دلیر من چنان والامقام است که ماه خدمتکار و آینه‌دار روی اوست و تاج خورشید آسمان، در برابر او همچون خاکِ زیر نعل اسبش است.
عکسِ خِوی بر عارضَش بین کآفتابِ گرم رو | در هوایِ آن عَرَق تا هست هر روزش تب است
بیت ۵
بازتاب عرق را بر چهره‌اش تماشا کن که خورشیدِ تندرو از شوق رسیدن به آن قطره‌های شبنم‌گونه، همواره دچار تب و تاب است.
من نخواهم کرد تَرکِ لعلِ یار و جام می | زاهدان معذور داریدم که اینَم مذهب است
بیت ۶
من هرگز بوسه بر لب یار و نوشیدن جام باده را ترک نخواهم کرد؛ ای زاهدان، مرا عذر بدارید که آیین و مذهب من همین است.
اندر آن ساعت که بر پشتِ صبا بندند زین | با سلیمان چون برانم من که مورم مرکب است
بیت ۷
وقتی که بر پشت باد صبا زین می‌بندند تا همسفر سلیمان شوند، من که مرکبم مورچه‌ای ضعیف است، چگونه می‌توانم با آن‌ها همراهی کنم؟
آن که ناوَک بر دلِ من زیرِ چشمی می‌زند | قوتِ جانِ حافظش در خندهٔ زیر لب است
بیت ۸
آن کسی که با نگاه زیرچشمی، تیر مژگانش را بر دل من می‌زند، جان حافظ را با خنده‌های پنهانی و دلبرانه‌اش تغذیه می‌کند.
آبِ حیوانش ز منقارِ بلاغت می‌چکد | زاغِ کِلکِ من بنامیزد چه عالی مشرب است
بیت ۹
از منقار قلم بلاغت‌پرداز من آب زندگانی می‌چکد؛ چشم بد دور، قلم سیاه‌رنگ من چه طبع بلند و جایگاه والایی دارد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
کوکب
ستاره و سیاره
زنخدان
چانه و گودی زیر آن
طوق غبغب
خطوط و برآمدگی زیبای اطراف گوشت زیر چانه که به گردنبند تشبیه شده است
خوی
عرق و شبنم روی چهره
ناوک
تیر کوچک و پیکان
کلک
قلم نی
بنامیزد
به نام خدا، ماشاءالله (برای دفع چشم‌زخم)
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تلمیح
«با سلیمان چون برانم من که مورم مرکب است»
اشاره به داستان حضرت سلیمان و مورچه دارد.
تشبیه
«مه آیینه دار روی اوست»
ماه به عنوان خدمتکار و آینه‌دار چهره‌ی یار تشبیه شده است.
استعاره
«زاغ کلک من»
قلم سیاه شاعر به زاغ (کلاغ) تشبیه شده است.
تضاد
«آفتاب گرم رو و عرق و تب»
استفاده از مفاهیم گرمایی برای توصیف زیبایی چهره یار.
کنایه
«زیر طوق غبغب است»
کنایه از اسارت و تسلیم در برابر زیبایی و جذابیت یار است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۵,۰۷۴
ابجد وسیط
۲,۲۸۲
ابجد صغیر
۱,۶۴۹
تعداد حروف
۴۹۳
نظرات
ارسال یک نظر