غزل شماره ۱۳۷ حافظ: دل از من بُرد و روی از من نهان کرد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۳۷ حافظ
دل از من بُرد و روی از من نهان کرد
❖
خدا را با که این بازی توان کرد
شب تنهاییَم در قصدِ جان بود
❖
خیالش لطف‌هایِ بی‌کران کرد
چرا چون لاله خونین دل نباشم؟
❖
که با ما نرگسِ او سر گران کرد
که را گویم که با این دردِ جان‌سوز
❖
طبیبم قصدِ جانِ ناتوان کرد؟
بدانسان سوخت چون شمعم که بر من
❖
صُراحی گریه و بَربَط فغان کرد
صبا گر چاره داری وقتِ وقت است
❖
که دردِ اشتیاقم قصدِ جان کرد
میان مهربانان کی توان گفت؟
❖
که یارِ ما چُنین گفت و چُنان کرد
عدو با جانِ حافظ آن نکردی
❖
که تیرِ چشمِ آن ابروکمان کرد
✨ نتیجه فال غزل ۱۳۷ حافظ
ای صاحب فال، دلت از بی‌مهری یار به تنگ آمده و در آتش اشتیاق می‌سوزی. صبوری پیشه کن و از خیال او مدد بگیر. گره کار تو به دست باد صبا (پیامی از غیب یا واسطه‌ای مهربان) گشوده می‌شود. بدان که دل‌شکستگی‌ات پایان می‌یابد و به مراد دل می‌رسی، اما این درد و رنج، پله‌ای برای رسیدن به وصال و معرفت است. ناامید مباش که وصال نزدیک است.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل ۱۳۷ حافظ، شرح درد و رنج عاشقانه و هجران است. شاعر از بی‌وفایی معشوق که دلش را ربوده و پنهان شده، گلایه می‌کند. او در تنهایی، با یاد یار تسکین می‌یابد اما چشم بی‌اعتنای معشوق، او را خونین دل کرده است. حافظ از شدت عشق می‌سوزد تا حدی که حتی اشیاء بی‌جان نیز با او همدردی می‌کنند. او از باد صبا برای رساندن پیام کمک می‌طلبد و در نهایت، رنج ناشی از نگاه معشوق را از ستم دشمن نیز دشوارتر می‌داند، اما این همه درد و بلا را در راه عشق، تحمل‌پذیر می‌یابد.
معنی بیت به بیت غزل
دل از من بُرد و روی از من نهان کرد | خدا را با که این بازی توان کرد
بیت ۱
معشوق دل از من ربود و خود را از من پنهان کرد. خدایا، این چه بازی است که با انسان عاشق می‌کنند؟
شب تنهاییَم در قصدِ جان بود | خیالش لطف‌هایِ بی‌کران کرد
بیت ۲
شب‌های تنهایی‌ام آنچنان سنگین و دشوار بود که گویی قصد جانم را داشت، اما خیال دلنشین معشوق، لطف‌های بی‌شماری بر من ارزانی داشت و تسکینم داد.
چرا چون لاله خونین دل نباشم؟ | که با ما نرگسِ او سر گران کرد
بیت ۳
چرا دل من همچون لاله، خونین نباشد؟ در حالی که چشم زیبای او (نرگس)، با من از سر بی‌اعتنایی و بی‌مهری برخورد کرد.
که را گویم که با این دردِ جان‌سوز | طبیبم قصدِ جانِ ناتوان کرد؟
بیت ۴
به چه کسی شکایت کنم که با این درد جان‌سوز عاشقانه، معشوق من که باید درمانگر باشد، قصد جان ناتوانم را کرده است؟
بدانسان سوخت چون شمعم که بر من | صُراحی گریه و بَربَط فغان کرد
بیت ۵
آنچنان مانند شمع در آتش عشق سوختم که حتی صراحی شراب از سر دلسوزی برایم گریست و ساز بربط برایم فغان سر داد.
صبا گر چاره داری وقتِ وقت است | که دردِ اشتیاقم قصدِ جان کرد
بیت ۶
ای باد صبا، اگر چاره‌ای برای درد من داری، همین لحظه وقت عمل است، چرا که درد شدید اشتیاق و دوری از معشوق، جانم را به لب رسانده است.
میان مهربانان کی توان گفت؟ | که یارِ ما چُنین گفت و چُنان کرد
بیت ۷
در جمع انسان‌های مهربان، چگونه می‌توانم از بی‌وفایی و عهدشکنی یارم بگویم که چنین وعده‌ها داد و چنان کرد؟
عدو با جانِ حافظ آن نکردی | که تیرِ چشمِ آن ابروکمان کرد
بیت ۸
حتی دشمن با جان حافظ آن ستم را روا نداشت که تیر نگاه معشوق کمان‌ابرو بر او وارد آورد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
قصدِ جان بودن
بسیار دشوار و مهلک بودن، تهدید حیات بودن
سر گران کردن
بی‌اعتنایی کردن، ناز و تکبر ورزیدن
صُراحی
ظرف شراب، تنگ دهان‌باریک
بَربَط
نوعی ساز زهی با کاسه‌ای بزرگ (عود)
چُنین گفت و چُنان کرد
کنایه از عهدشکنی و خلف وعده، دو رویی
ابروکمان
معشوقی که ابروهایش مانند کمان است، کنایه از زیبایی و دلربایی
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
استعاره
«نرگسِ او سر گران کرد»
«نرگس» در اینجا استعاره از چشم معشوق است.
تشخیص (جان‌بخشی)
«صُراحی گریه و بَربَط فغان کرد»
گریه کردن به صراحی و فغان کردن به بربط نسبت داده شده که از صفات انسانی است.
تشبیه
«چرا چون لاله خونین دل نباشم؟ / بدانسان سوخت چون شمعم»
دل شاعر به لاله خونین‌دل و سوختن او به سوختن شمع تشبیه شده است.
کنایه
«میان مهربانان کی توان گفت؟ که یارِ ما چُنین گفت و چُنان کرد»
عبارت «چنین گفت و چنان کرد» کنایه از عهدشکنی و خلف وعده معشوق است.
اغراق
«عدو با جانِ حافظ آن نکردی که تیرِ چشمِ آن ابروکمان کرد»
شاعر شدت تأثیر نگاه معشوق را بیش از آنچه دشمن قادر به انجام آن است، بیان کرده که نوعی اغراق است.
پارادوکس (متناقض‌نما)
«طبیبم قصدِ جانِ ناتوان کرد»
طبیب که باید شفا و درمانگر باشد، در اینجا قصد جان بیمار را می‌کند که دو مفهوم متضاد در کنار هم قرار گرفته‌اند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۳,۴۹۱
ابجد وسیط
۱,۵۷۹
ابجد صغیر
۱,۰۷۲
تعداد حروف
۳۴۵
نظرات
ارسال یک نظر