غزل شماره ۴۳۰ حافظ: به صوتِ بُلبُل و قُمری اگر نَنوشی مِی + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۳۰ حافظ
به صوتِ بُلبُل و قُمری اگر نَنوشی مِی
❖
علاج کِی کُنَمَت؟ آخَرالدَواء اَلکِیْ
ذَخیره‌ای بِنهْ از رَنگ و بویِ فَصلِ بَهار
❖
که می‌رِسَند زِ پِی، رَهزَنانِ بَهمَن و دِی
چو گُل نِقاب بَراَفکنْد و مُرغ زَد هوهو
❖
مَنهْ زِ دَست پیاله، چه می‌کُنی؟ هِی‌هِی
شُکوهِ سَلطَنَت و حُسنْ کِیْ ثُباتی داد؟
❖
زِ تَختِ جَمْ سُخَنی مانده اَست و اَفسَرِ کِیْ
خَزینه‌داریِ میراث‌خوارِگان کُفر است
❖
به قولِ مُطرِب و ساقی، به فِتویٰ دَف و نِی
زَمانه هیچ نَبَخشَد که باز نَستانَد
❖
مَجو زِ سِفلِه مُرُوَّت، که شِیئَهُ لا شِی
نوشته‌اَند بَر اِیوانِ جَنةُ المَاویٰ
❖
که هَر که عِشوهِ دُنییٰ خرید وای به وِی
سَخا نَماند، سُخَن طِی کُنَم، شَراب کُجاست؟
❖
بِده به شادیِ روح و رَوانِ حاتَمِ طِی
بَخیل، بویِ خدا نَشنَوَد بیا حافظ
❖
پیاله گیر و کَرَم وَرز و الضَمانُ عَلِیْ
✨ نتیجه فال غزل ۴۳۰ حافظ
فرصت‌های پیش روی خود را قدر بدان و از لحظات ارزشمند زندگی به بهترین شکل بهره ببر. بخل و سخت‌گیری را کنار بگذار و نسبت به دیگران بخشنده باش. دل به ظواهر فریبنده و موقتی دنیا مبند؛ با گشاده‌دستی، توکل و نیکوکاری به استقبال آینده برو تا برکت و آرامش همراهت شود.
خلاصه و مفهوم غزل
حافظ در این غزل بر غنیمت شمردن دم، بهره‌گیری از فرصت‌های گذرای زندگی و پرهیز از دلبستگی به مادیات و فریب‌های دنیا تأکید می‌کند. او با یادآوری زوال جاه و جلال شاهان کهن همچون جمشید و کی‌قباد و بی‌وفایی روزگار، حرص ورزیدن و مال‌اندوزی را نفی کرده و آدمی را به گشاده‌دستی، مهرورزی و شادزیستی فرا می‌خواند.
معنی بیت به بیت غزل
به صوتِ بُلبُل و قُمری اگر نَنوشی مِی | علاج کِی کُنَمَت؟ آخَرالدَواء اَلکِیْ
بیت ۱
اگر با شنیدن آواز دلنشین بلبل و قمری در فصل بهار باده شادمانی ننوشی، دیگر چگونه تو را مداوا کنم؟ زیرا آخرین چاره درمان، داغ نهادن و سوزاندن زخم است.
ذَخیره‌ای بِنهْ از رَنگ و بویِ فَصلِ بَهار | که می‌رِسَند زِ پِی، رَهزَنانِ بَهمَن و دِی
بیت ۲
از زیبایی و طراوت بهار توشه‌ای از شادی بیندوز، چرا که به زودی سرمای بهمن و دی همچون راهزنانی می‌رسند و طراوت را غارت می‌کنند.
چو گُل نِقاب بَراَفکنْد و مُرغ زَد هوهو | مَنهْ زِ دَست پیاله، چه می‌کُنی؟ هِی‌هِی
بیت ۳
وقتی گل شکوفا شد و پرنده بانگ سر داد، جام شادی را از دست مگذار؛ چرا تردید داری و چه می‌کنی؟ هشیار باش و غفلت مکن!
شُکوهِ سَلطَنَت و حُسنْ کِیْ ثُباتی داد؟ | زِ تَختِ جَمْ سُخَنی مانده اَست و اَفسَرِ کِیْ
بیت ۴
جاه و جلال پادشاهی و زیبایی هرگز پایداری نداشته است؛ چنان‌که امروزه از شکوه تخت جمشید و تاج کیانی جز نام و حکایتی باقی نمانده است.
خَزینه‌داریِ میراث‌خوارِگان کُفر است | به قولِ مُطرِب و ساقی، به فِتویٰ دَف و نِی
بیت ۵
طبق سخن مطرب و ساقی و به فتوای اهل طرب، مال‌اندوزی و انباشتن ثروت برای بازماندگان، ناسپاسی و گناهی بزرگ شمرده می‌شود.
زَمانه هیچ نَبَخشَد که باز نَستانَد | مَجو زِ سِفلِه مُرُوَّت، که شِیئَهُ لا شِی
بیت ۶
روزگار هیچ نعمتی به آدمی نمی‌بخشد مگر آنکه دوباره آن را بازپس می‌گیرد؛ پس از این دنیای فرومایه جوانمردی مخواه، زیرا عطای او هیچ ارزش و بقایی ندارد.
نوشته‌اَند بَر اِیوانِ جَنةُ المَاویٰ | که هَر که عِشوهِ دُنییٰ خرید وای به وِی
بیت ۷
بر سردر کاخ بهشت برین نگاشته‌اند که هر کس فریب جلوه‌های فریبنده دنیا را بخورد، وای بر احوال او.
سَخا نَماند، سُخَن طِی کُنَم، شَراب کُجاست؟ | بِده به شادیِ روح و رَوانِ حاتَمِ طِی
بیت ۸
دیگر بخشندگی و جوانمردی در میان خلق باقی نمانده است؛ پس سخن کوتاه کنم و بگویم شراب کجاست؟ آن را به یاد و برای شادی روح حاتم طایی به من بنوشان.
بَخیل، بویِ خدا نَشنَوَد بیا حافظ | پیاله گیر و کَرَم وَرز و الضَمانُ عَلِیْ
بیت ۹
انسان خسیس هرگز بویی از لطف و رحمت الهی نخواهد برد؛ پس ای حافظ، جام مهر و شادی را بردار، کرامت و بخشش پیشه کن و ضمانت سرانجام نیک آن با من است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
آخَرالدَواء اَلکِی
آخرین دارو و چاره، داغ نهادن بر زخم با آهن گداخته است؛ ضرب‌المثلی عربی به معنی آخرین راه چاره دشوار.
سِفلِه
پست، فرومایه، دنیادیده بدعهد.
شَیئَهُ لا شِی
عطایش هیچ و پوچ است و ارزشی ندارد.
جَنةُ المَاویٰ
یکی از طبقات هشت‌گانه بهشت، سرای اقامت ابدی.
عِشوه خریدن
فریب خوردن، مغلوب وسوسه و ناز شدن.
حاتَمِ طِی
حاتم طایی، نماد و مظهر بخشش و سخاوت فراوان.
الضَمانُ عَلِی
تضمین و تعهد آن بر عهده من است.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضمین یا ارسال‌المثل
«علاج کِی کُنَمَت؟ آخَرالدَواء اَلکِیْ»
استفاده از ضرب‌المثل عربی مشهور در مصرع دوم بیت اول.
جناس تام
«علاج کِی کُنَمَت؟ / آخَرالدَواء اَلکِیْ»
به‌کارگیری دو واژه با نگارش یکسان؛ «کِی» اول ادات پرسش و «کَی» دوم به معنای سوزاندن و داغ نهادن است.
تشخیص و استعاره
«رهزنانِ بهمن و دی»
تشبیه و انسان‌انگاری ماه‌های سرد سال به دزدان و راهزنانی که طراوت بهار را می‌ربایند.
کنایه
«چو گل نقاب برافکند»
کنایه از شکفته شدن غنچه و پدیدار شدن زیبایی‌های گل در بهار.
تلمیح
«ز تختِ جم سخنی مانده است و افسرِ کِی»
اشاره به جمشید و پادشاهان کیانی (کی‌قباد یا کی‌خسرو) و ناپایداری قدرت و پادشاهی آنان.
جناس زاید و تناسب
«سَخا نَماند، سُخَن طِی کُنَم... حاتَمِ طِی»
ارتباط معنایی و تناسب میان کلمات سخا و حاتم طی و جناس میان طِی (طی کردن) و طَی (قبیله طی).
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۲,۹۰۷
ابجد وسیط
۲,۱۱۵
ابجد صغیر
۱,۵۲۴
تعداد حروف
۴۳۴
نظرات
ارسال یک نظر