غزل شماره ۷۲ حافظ: راهی‌ست راهِ عِشْق که هیچَش کِنارِه نیست + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۷۲ حافظ
راهی‌ست راهِ عِشْق که هیچَش کِنارِه نیست
❖
آن‌جا جُز آن‌که جان بِسِپارَنْد، چارِه نیست
هر گَه که دِل به عِشْق دِهی، خوش دَمی بُوَد
❖
در کارِ خِیْر، حاجَتِ هیچ اِسْتِخاره نیست
ما را زِ مَنْعِ عَقْل مَتَرْسان و مِی بیار
❖
کآن شِحْنِه در وِلایَتِ ما، هیچ کارِه نیست
اَز چَشْمِ خود بِپُرس که ما را که می‌کُشَد؟
❖
جانا، گُناهِ طالِع و جُرْمِ سِتارِه نیست
او را به چَشْمِ پاک، تَوان دید چون هِلال
❖
هَر دیده، جایِ جِلْوِهٔ آن ماه‌پارِه نیست
فُرْصَت شِمُر طَریقِهٔ رِنْدی که این نِشان
❖
چون راهِ گَنْج، بَر هَمِه‌کَس، آشْکارِه نیست
نَگْرِفْت در تو، گِرْیِهٔ «حافِظ»، به هیچ رو
❖
حِیْرانِ آن دِلَم که کَم از سَنْگِ خارِه نیست
✨ نتیجه فال غزل ۷۲ حافظ
این فال نشان‌دهنده لزوم تسلیم در برابر عشق و حقیقت است. نباید در کارهای نیک و اصیل دچار تردید و عقل‌گرایی افراطی شد. با دلی پاک و باوری استوار در مسیر گام بردارید؛ اگرچه راه دشوار است، اما موفقیت و سعادت از آنِ کسانی است که با خالصانه‌ترین احساسات پیش می‌روند.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل از غزلیات پرشور حافظ است که در آن از بی‌کرانگی راه عشق، لزوم دل سپردن بدون ترس و مصلحت‌اندیشی سخن می‌گوید. شاعر بیان می‌کند که عقل در مقام عشق جایگاهی ندارد و برای رسیدن به معشوق باید از خودگذشتگی کرد و با چشم دل و پاکی به تماشای زیبایی‌ها نشست.
معنی بیت به بیت غزل
راهی‌ست راهِ عِشْق که هیچَش کِنارِه نیست | آن‌جا جُز آن‌که جان بِسِپارَنْد، چارِه نیست
بیت ۱
راه عشق، راهی بی‌پایان است که برای طی کردن آن هیچ چاره‌ای جز جان‌فشانی و از خودگذشتگی وجود ندارد.
هر گَه که دِل به عِشْق دِهی، خوش دَمی بُوَد | در کارِ خِیْر، حاجَتِ هیچ اِسْتِخاره نیست
بیت ۲
هر زمانی که دل خود را به عشق بسپاری، لحظه‌ای بسیار نیکوست؛ زیرا در کار خیر نیازی به استخاره و تردید نیست.
ما را زِ مَنْعِ عَقْل مَتَرْسان و مِی بیار | کآن شِحْنِه در وِلایَتِ ما، هیچ کارِه نیست
بیت ۳
ما را از ملامت و بازدارندگی عقل مفرسان و شراب بیاور، چرا که عقل در سرزمین عشق و مستی هیچ کاره و بی‌قدر است.
اَز چَشْمِ خود بِپُرس که ما را که می‌کُشَد؟ | جانا، گُناهِ طالِع و جُرْمِ سِتارِه نیست
بیت ۴
ای محبوب، از چشمان خودت بپرس که چه کسی ما را به کشتن داده است؛ این فاجعه تقصیر سرنوشت و ستارگان نیست، بلکه اثر نگاه توست.
او را به چَشْمِ پاک، تَوان دید چون هِلال | هَر دیده، جایِ جِلْوِهٔ آن ماه‌پارِه نیست
بیت ۵
معشوق را همچون هلال ماه تنها با چشم پاک می‌توان دید، زیرا هر چشمی شایستگی و لیاقت تماشای آن زیبایی را ندارد.
فُرْصَت شِمُر طَریقِهٔ رِنْدی که این نِشان | چون راهِ گَنْج، بَر هَمِه‌کَس، آشْکارِه نیست
بیت ۶
مسیر رندی و آزادگی را مغتنم بشمار، چرا که این نشان و راز، مانند نقشهٔ گنج بر همگان آشکار نیست.
نَگْرِفْت در تو، گِرْیِهٔ «حافِظ»، به هیچ رو | حِیْرانِ آن دِلَم که کَم از سَنْگِ خارِه نیست
بیت ۷
گریه و زاری حافظ هیچ تأثیری در تو نکرد؛ در شگفتم از این دلی که سختی‌اش کمتر از سنگ خارا نیست.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
استخاره
طلب خیر کردن، در اینجا به معنای تردید و دودلی در کار نیک است.
شحنه
پاسبان، داروغه و مامور انتظامی (در شعر کنایه از عقل مصلحت‌اندیش است).
طالع
بخت، سرنوشت و اقبال.
ماه‌پاره
تکه‌ماه، کنایه از معشوق بسیار زیبا.
سنگ خاره
سنگ سخت و خارا، کنایه از دل بسیار سنگین و بی‌رحم معشوق.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«او را به چشم پاک توان دید چون هلال»
تشبیه کردن چگونگی دیدن معشوق به دیدن هلال ماه.
کنایه
«کان شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست»
«شحنه» کنایه از عقل مصلحت‌اندیش است که در شهر دل عاشق حکمی ندارد.
تضاد
«هوشیار و مست»
تضاد میان دو حالت هشیاری و مستی در مفاهیم پیرامونی غزل.
تناسب
«جان سپارند و راه و کناره»
آوردن واژه‌های مرتبط با سفر و راه در بیت نخست.
مراعات نظیر
«طالع و ستاره»
ارتباط معنایی میان بخت و طالع با ستارگان آسمان.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۷,۱۸۱
ابجد وسیط
۱,۶۸۷
ابجد صغیر
۱,۲۰۷
تعداد حروف
۳۶۱
نظرات
ارسال یک نظر