غزل شماره ۶ حافظ: به مُلازِمانِ سلطان، که رساند این دعا را؟ + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۶ حافظ

به مُلازِمانِ سلطان، که رساند این دعا را؟

❖

که به شُکرِ پادشاهی، زِ نظر مَران گدا را

ز رقیبِ دیوسیرت، به خدای خود پناهم

❖

مَگَر آن شهابِ ثاقِب مددی دهد، خدا را!

مُژِه‌یِ سیاهت اَرْ کرد به خونِ ما اشارت

❖

ز فریبِ او بیندیش و غلط مکن، نگارا

دلِ عالمی بِسوزی چُو عِذار بَرفُروزی

❖

تو از این چه سود داری، که نمی‌کنی مدارا؟

همه‌شب در این اُمیدم که نسیمِ صبحگاهی

❖

به پیام آشنایان، بنوازد آشنا را

چه قیامت است جانا، که به عاشقان نمودی؟

❖

دل و جان فدای رویت، بِنَما عِذار ما را

به خدا، که جرعه‌ای دِه تو به حافظِ سحرخیز

❖

که دعایِ صبحگاهی، اثری کند شما را

✨ نتیجه فال غزل ۶ حافظ

ای صاحب فال! در برابر مشکلات و بدخواهان، به قدرت و حمایت الهی پناه ببر. امیدت را به رحمت و لطف معشوق از دست نده و بدان که دعاهای خالصانه، به ویژه در سحرگاه، تأثیری شگرف بر وضعیتت خواهد گذاشت. صبر پیشه کن و با مدارا و مهربانی به سوی اهدافت قدم بردار تا وصال حاصل شود.

خلاصه و مفهوم غزل

غزل ششم حافظ، پیامی از یک عاشق به معشوق (که می‌تواند خداوند یا پادشاه باشد) است که در آن، شاعر خواستار توجه و رحمت می‌شود و از بی‌مهری گلایه می‌کند. او از بدخواهان و رقیبان دیو سیرت به خدا پناه می‌برد و از معشوق می‌خواهد که فریب آن‌ها را نخورد. حافظ با توصیف زیبایی‌های معشوق، او را به مدارا و ملایمت دعوت می‌کند و در امید نسیم صبحگاهی برای دریافت خبری از آشنایان است. در نهایت، با تأکید بر قدرت دعای سحرخیزان، از معشوق می‌خواهد که به او جامی از لطف و عنایت بدهد تا دعایش برای او اثرگذار باشد.

معنی بیت به بیت غزل

به مُلازِمانِ سلطان، که رساند این دعا را؟ | که به شُکرِ پادشاهی، زِ نظر مَران گدا را

بیت ۱ چه کسی این دعا و درخواست مرا به ملازمان سلطان (خدا یا پادشاه) می‌رساند که به شکرانهٔ پادشاهی‌اش، این بندهٔ نیازمند را از نظر لطف خود دور نکند؟

ز رقیبِ دیوسیرت، به خدای خود پناهم | مَگَر آن شهابِ ثاقِب مددی دهد، خدا را!

بیت ۲ از دست رقیب شیطان‌صفت (نفس اماره یا بدخواهان)، به پروردگارم پناه می‌برم. امید که آن شهابِ درخشان (اشاره به لطف و قهر الهی)، برای رضای خدا به من کمک کند و شرّ او را دفع نماید.

مُژِه‌یِ سیاهت اَرْ کرد به خونِ ما اشارت | ز فریبِ او بیندیش و غلط مکن، نگارا

بیت ۳ ای نگار من (معشوق/محبوب)! اگر مژهٔ سیاه و فریبندهٔ تو به کشتن من اشاره کرد، از نیرنگ او برحذر باش و دچار اشتباه (در حق عاشقان) نشو.

دلِ عالمی بِسوزی چُو عِذار بَرفُروزی | تو از این چه سود داری، که نمی‌کنی مدارا؟

بیت ۴ هنگامی که رخسار خود را با دلبری یا خشم برافروخته می‌کنی، دل جهانی را می‌سوزانی. تو از این دل‌سوزی چه سودی می‌بری که با مردمان مدارا نمی‌کنی و با آنها ملایم رفتار نمی‌کنی؟

همه‌شب در این اُمیدم که نسیمِ صبحگاهی | به پیام آشنایان، بنوازد آشنا را

بیت ۵ همه شب در این آرزو هستم که باد ملایم صبحگاهی، با پیامی از دوستان آشنا (همچون بوی زلف یار)، این آشنای دردمند (یعنی من) را مورد نوازش و لطف قرار دهد.

چه قیامت است جانا، که به عاشقان نمودی؟ | دل و جان فدای رویت، بِنَما عِذار ما را

بیت ۶ ای جان من! این چه غوغا و آشوبی است که به عاشقان نشان دادی؟ دل و جانم فدای روی زیبای تو باد، پس چهره‌ات را به ما نشان بده.

به خدا، که جرعه‌ای دِه تو به حافظِ سحرخیز | که دعایِ صبحگاهی، اثری کند شما را

بیت ۷ تو را به خدا سوگند می‌دهم که جرعه‌ای (از شراب یا لطف) به حافظ سحرخیز عطا کن؛ زیرا دعای هنگام صبح که از دل او برمی‌خیزد، بر شما (محبوب/سلطان) تأثیر خواهد کرد و به اجابت خواهد رسید.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

ملازمان سلطان نزدیکان و خدمتگزاران پادشاه، در اینجا ممکن است اشاره به مقربان درگاه الهی یا بزرگان زمان باشد.

ز نظر مَران گدا را از نظر خود دور مکن، فراموش مکن، طرد مکن بندهٔ فقیر و نیازمند را.

دیوسیرت دارای خوی اهریمنی و شیطانی، بدسرشت و بدطینت.

شهاب ثاقب جرقهٔ نورانی و نافذ، ستارهٔ پرنور و شعله‌ور که در باورهای قدیم برای راندن شیاطین به کار می‌رفت.

عذار برافروزی چهرهٔ خود را برافروخته کنی؛ این می‌تواند نشانه‌ای از خشم یا دلبری و جلوه‌گری باشد.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «گدا»

شاعر خود را به 'گدا' تشبیه کرده که در برابر 'سلطان' (خداوند یا معشوق) نیازمند و طالب لطف است.

کنایه «مُژِه‌یِ سیاهت اَرْ کرد به خونِ ما اشارت»

کنایه از تصمیم به کشتن یا آزار رساندن شدید عاشق توسط معشوق، یا قدرت مرگبار نگاه معشوق.

تضاد «سلطان و گدا»

در بیت اول، 'سلطان' که نماد قدرت و ثروت است در کنار 'گدا' که نماد فقر و ضعف است، برای بیان تقاضای لطف و عدالت قرار گرفته‌اند.

تشخیص (جان بخشی) «نسیمِ صبحگاهی... بنوازد آشنا را»

به نسیم صبحگاهی صفت 'نوازش کردن' که عملی انسانی است، داده شده است.

ایهام «آشنا را (در بیت پنجم)»

می‌تواند به معنی 'شخص آشنا' (خود شاعر) یا 'پیام آشنا' (پیام آشنا از طرف یاران) باشد.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۶,۴۱۶

ابجد وسیط ۱,۷۳۲

ابجد صغیر ۱,۲۰۷

تعداد حروف ۳۷۴

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۵

غزل بعدی غزل شماره ۷

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ