غزل شماره ۳۷۱ حافظ: ما درس سحر در ره میخانه نهادیم + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۷۱ حافظ

ما درس سحر در ره میخانه نهادیم

❖

محصول دعا در ره جانانه نهادیم

در خرمن صد زاهد عاقل زند آتش

❖

این داغ که ما بر دل دیوانه نهادیم

سلطان ازل گنج غم عشق به ما داد

❖

تا روی در این منزل ویرانه نهادیم

در دل ندهم ره پس از این مهر بتان را

❖

مهر لب او بر در این خانه نهادیم

در خرقه از این بیش منافق نتوان بود

❖

بنیاد از این شیوه رندانه نهادیم

چون می‌رود این کشتی سرگشته که آخر

❖

جان در سر آن گوهر یک دانه نهادیم

المنة للَّه که چو ما بی‌دل و دین بود

❖

آن را که لقب عاقل و فرزانه نهادیم

قانع به خیالی ز تو بودیم چو حافظ

❖

یا رب چه گداهمت و بیگانه نهادیم

✨ نتیجه فال غزل ۳۷۱ حافظ

این فال نشان‌دهنده رهایی از قید و بندهای ظاهری و ریاکاری است. اگر در راه عشق و هدف خود صادق باشید و از تعلقات دنیوی دل بکنید، به سعادت واقعی خواهید رسید. هرچند تاکنون کم‌همت بوده‌اید، اما با توکل و اراده می‌توانید به مقصود ارزشمند خود دست پیدا کنید و دل را از مهر بتان دروغین پاک سازید.

خلاصه و مفهوم غزل

در این غزل پرمفهوم، حافظ از ترک زهد ریایی و روی آوردن به باده عشق و مسلک رندی سخن می‌گوید. او بیان می‌کند که تمام درس‌ها و عبادات ظاهری زاهدان را در راه عشق حقیقی نهاده و با دل کندن از تعلقات دنیوی، جان خود را به پای معشوق ریخته است. شاعر در پایان، با فروتنی خود را سرزنش می‌کند که به خیالی از معشوق قانع بوده، در حالی که در طریقت عشق باید بلندهمت‌تر بود.

معنی بیت به بیت غزل

ما درس سحر در ره میخانه نهادیم | محصول دعا در ره جانانه نهادیم

بیت ۱ ما دانش و درس سحرگاهی خود را در مسیر میکده گذاشتیم و ثمره نیایش‌های خود را به محبوب حقیقی تقدیم کردیم.

در خرمن صد زاهد عاقل زند آتش | این داغ که ما بر دل دیوانه نهادیم

بیت ۲ این داغ و سوز عشقی که ما بر دل شیدای خود گذاشته‌ایم، چنان شعله‌ور است که خرمن وجود صد زاهد مصلحت‌اندیش و مدعی را به آتش می‌کشد.

سلطان ازل گنج غم عشق به ما داد | تا روی در این منزل ویرانه نهادیم

بیت ۳ خداوند ازل گنجینه‌ی گرانبهای غم عشق را به ما بخشید از همان زمانی که قدم به این دنیای ناپایدار و ویرانه گذاشتیم.

در دل ندهم ره پس از این مهر بتان را | مهر لب او بر در این خانه نهادیم

بیت ۴ پس از این دیگر محبت هیچ زیبارویی را در دلمان راه نمی‌دهیم، چرا که مُهر لب معشوق را بر درگاه خانه دل کوبیده‌ایم و آن را قرق کرده‌ایم.

در خرقه از این بیش منافق نتوان بود | بنیاد از این شیوه رندانه نهادیم

بیت ۵ دیگر بیش از این نمی‌توان در لباس زهد و صوفی‌گری به دو‌روی و منافقت ادامه داد؛ به همین دلیل شالوده کار خود را بر اساس روش آزادمنشانه و رندانه بنا کردیم.

چون می‌رود این کشتی سرگشته که آخر | جان در سر آن گوهر یک دانه نهادیم

بیت ۶ این کشتی سرگردان زندگی چگونه به راه خود ادامه دهد، در حالی که ما جان خود را در راه به دست آوردن آن مروارید یکتای مقصود فدا کرده‌ایم.

المنة للَّه که چو ما بی‌دل و دین بود | آن را که لقب عاقل و فرزانه نهادیم

بیت ۷ سپاس خدا را که آن کسی را که ما به ظاهر عاقل و دانشمند می‌پنداشتیم، او نیز مانند خود ما دل و دین به عشق باخته است.

قانع به خیالی ز تو بودیم چو حافظ | یا رب چه گداهمت و بیگانه نهادیم

بیت ۸ ای حافظ، ما همانند تو به یاد و خیالی از معشوق قناعت کردیم؛ خداوندا چقدر کم‌همت و نسبت به حقیقت عشق بیگانه بوده‌ایم که به کمتر از وصال واقعی راضی شدیم.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

درس سحر آموزه‌ها و مباحث علمی و دینی که در وقت سحر خوانده می‌شود.

سلطان ازل خداوند متعال و آفریننده ازلی.

منزل ویرانه کنایه از دنیای ناپایدار و فانی.

مهر لب بوسه؛ در اینجا همچنین به معنای مُهر و موم کردن دَرِ خانه دل است.

گداهمت کوتاه‌همت، دارای طبع پایین و بلندپرواز نبودن.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تضاد «زاهد عاقل / دل دیوانه»

تقابل میان عقل‌گرایی ظاهری زاهد و شیدایی و دیوانگی عاشق.

تشبیه «گنج غم عشق»

غم عشق به گنجی گرانبها تشبیه شده است.

استعاره «این منزل ویرانه»

دنیای مادی به منزل ویرانه‌ای استعاره شده است.

کنایه «جان در سر گوهر یکدانه نهادیم»

کنایه از فدا کردن جان در راه رسیدن به معشوق یا حقیقت.

تناسب «خرمن و آتش»

واژه‌های خرمن و آتش با یکدیگر تناسب و مراعات نظیر دارند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۴,۴۹۴

ابجد وسیط ۱,۸۱۴

ابجد صغیر ۱,۳۴۶

تعداد حروف ۴۰۰

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۷۰

غزل بعدی غزل شماره ۳۷۲

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ