غزل شماره ۲۲۷ حافظ: گر چه بر واعظِ شهر این سخن آسان نشود + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۲۷ حافظ
گر چه بر واعظِ شهر این سخن آسان نشود
❖
تا ریا وَرزَد و سالوس مسلمان نشود
رِندی آموز و کَرَم کُن که نه چندان هنر است
❖
حَیَوانی که ننوشد مِی و انسان نشود
گوهرِ پاک بِباید که شود قابلِ فیض
❖
وَر نه هر سنگ و گِلی، لؤلؤ و مرجان نشود
اسمِ اعظم بِکُنَد کارِ خود ای دل! خوش باش
❖
که به تَلبیس و حِیَل، دیو مسلمان نشود
عشق می‌ورزم و امّید که این فَنِّ شریف
❖
چون هنرهایِ دگر، موجب حِرمان نشود
دوش می‌گفت که «فردا بدهم کامِ دلت»
❖
سببی ساز خدایا که پشیمان نشود
حُسنِ خُلقی زِ خدا می‌طلبم خویِ تو را
❖
تا دگر خاطرِ ما از تو پریشان نشود
ذره را تا نَبوَد همّتِ عالی حافظ
❖
طالبِ چشمهٔ خورشیدِ درخشان نشود
✨ نتیجه فال غزل ۲۲۷ حافظ
از تظاهر و دورویی بپرهیز و با صداقت و نیت پاک پیش برو. نگران دسیسه‌ها و نیرنگ بدخواهان نباش زیرا حق بر باطل پیروز خواهد شد. امیدت را به خدا حفظ کن و همت والایی در پیش بگیر تا به مقصود بزرگت برسی.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از شورانگیزترین سروده‌های حافظ در نقد تزویر و ریاکاری زاهدان و مبلغان ظاهربین است. حافظ شرط ایمان واقعی و کسب فیض الهی را پاکی باطن، جوانمردی و عشق‌ورزی خالصانه می‌داند نه زهد خشک و بی‌محتوا. او با تکیه بر قدرت حقیقت و اسم اعظم، پیروزی راستی بر فریب را حتمی دانسته و رسیدن به کمال و خورشید حقیقت را نیازمند همتی بلند و روحی پاکیزه معرفی می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
گر چه بر واعظِ شهر این سخن آسان نشود | تا ریا وَرزَد و سالوس مسلمان نشود
بیت ۱
هرچند پذیرفتن این سخن برای واعظ شهر دشوار و ناگوار است، اما تا زمانی که اهل ریاکاری، دورویی و فریب باشد، مسلمان حقیقی نخواهد بود.
رِندی آموز و کَرَم کُن که نه چندان هنر است | حَیَوانی که ننوشد مِی و انسان نشود
بیت ۲
آزادگی، یک‌رنگی و جوانمردی را بیاموز و بخشش پیشه کن؛ چراکه صِرف نخوردن باده و انسان نشدن، برای موجودی در حد حیوان هیچ فضل و هنری به شمار نمی‌رود.
گوهرِ پاک بِباید که شود قابلِ فیض | وَر نه هر سنگ و گِلی، لؤلؤ و مرجان نشود
بیت ۳
برای دریافت فیض و عنایت الهی، ذاتی پاک و قابلیتی درونی لازم است؛ وگرنه هر سنگ و خاکی نمی‌تواند به گوهر و مرجان ارزشمند تبدیل شود.
اسمِ اعظم بِکُنَد کارِ خود ای دل! خوش باش | که به تَلبیس و حِیَل، دیو مسلمان نشود
بیت ۴
ای دل، شاد و آسوده‌خاطر باش که نام اعظم خداوند اثر خود را خواهد گذاشت و اهریمن با فریب و نیرنگ هرگز نمی‌تواند به حقیقت و مسلمانی دست یابد (یا جایگاه سلیمان را بگیرد).
عشق می‌ورزم و امّید که این فَنِّ شریف | چون هنرهایِ دگر، موجب حِرمان نشود
بیت ۵
من به عشق‌ورزی روی آورده‌ام و امیدوارم که این هنر والا و شریف، مانند دیگر هنرها در این روزگار مایه بی‌نصیبی و ناامیدی من نگردد.
دوش می‌گفت که «فردا بدهم کامِ دلت» | سببی ساز خدایا که پشیمان نشود
بیت ۶
دیشب معشوق وعده می‌داد که فردا تو را به آرزوی دلت می‌رسانم؛ خدایا وسیله‌ای فراهم کن تا از این وعده پشیمان نگردد.
حُسنِ خُلقی زِ خدا می‌طلبم خویِ تو را | تا دگر خاطرِ ما از تو پریشان نشود
بیت ۷
از خداوند می‌خواهم که به طبع و خوی تو خوش‌رفتاری و نرم‌خویی عطا کند تا دیگر دل ما از تندخویی تو آزرده و پریشان نگردد.
ذره را تا نَبوَد همّتِ عالی حافظ | طالبِ چشمهٔ خورشیدِ درخشان نشود
بیت ۸
ای حافظ، ذره‌ی ناچیز تا زمانی که اراده و همتی بلند نداشته باشد، به سوی سرچشمه‌ی خورشید تابان و حقیقت والا اوج نخواهد گرفت.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
سالوس
فریبکاری، چاپلوسی و تزویر
تلبیس
پوشاندن حقیقت، فریب دادن و خود را به صورت دیگر نشان دادن
حِیَل
جمع حیله، مکرها و ترفندها
حِرمان
محرومیت، بی‌نصیبی و ناامیدی
اسمِ اعظم
بزرگ‌ترین نام خداوند که رازآمیز و گره‌گشای ناممکن‌هاست
لؤلؤ
مروارید گران‌بها و درخشان
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تلمیح
«اسمِ اعظم بِکُنَد کارِ خود ای دل! خوش باش / که به تَلبیس و حِیَل، دیو مسلمان نشود»
اشاره به داستان حضرت سلیمان و ربوده شدن انگشتری او حاوی اسم اعظم توسط دیو.
تشبیه
«چشمهٔ خورشیدِ درخشان»
تشبیه خورشید تابان به چشمه‌ای جوشان از نور و معرفت.
تضاد
«سنگ و گل با لؤلؤ و مرجان / دیو و مسلمان / ذره و خورشید»
تقابل میان پدیده‌های بی‌ارزش و گران‌بها یا پست و والا برای برجسته‌سازی مضمون شعر.
کنایه
«کامِ دل دادن»
کنایه از به مراد و آرزو رساندن و عاشق را خشنود ساختن.
مراعات نظیر
«سنگ، گِل، لؤلؤ، مرجان»
آوردن واژگانی از یک جنس و خانواده در پیوند با عناصر زمین و دریا.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۲,۸۱۳
ابجد وسیط
۱,۸۷۷
ابجد صغیر
۱,۴۴۸
تعداد حروف
۴۰۳
نظرات
ارسال یک نظر