غزل شماره ۱۸۰ حافظ: ای پستهٔ تو خنده زده بر حدیثِ قند + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۸۰ حافظ

ای پستهٔ تو خنده زده بر حدیثِ قند

❖

مشتاقم از برای خدا یک شِکَر بخند

طوبی ز قامتِ تو نیارد که دَم زند

❖

زین قصّه بگذرم که سخن می‌شود بلند

خواهی که برنخیزدت از دیده رودِ خون

❖

دل در وفایِ صحبتِ رودِ کسان مَبَند

گر جلوه می‌نمایی و گر طعنه می‌زنی

❖

ما نیستیم معتقدِ شیخِ خودپسند

ز آشفتگیِ حالِ من آگاه کِی شود؟

❖

آن را که دل نگشت گرفتارِ این کمند

بازارِ شوق گرم شد آن سروْقد کجاست؟

❖

تا جانِ خود بر آتش رویش کُنم سپند

جایی که یارِ ما به شِکَرخنده دَم زند

❖

ای پسته کیستی تو، خدا را به خود مخند

حافظ چو تَرکِ غمزهٔ تُرکان نمی‌کنی

❖

دانی کجاست جای تو؟ خوارزم یا خُجَند

✨ نتیجه فال غزل ۱۸۰ حافظ

شوق و آرزوی بزرگی در سر داری و در پی رسیدن به مقصودی ارزشمند هستی. از ظاهرسازی و تکیه بر افراد خودپسند و غیرقابل اعتماد پرهیز کن تا اندوهگین نشوی. دلت را تنها به آن‌چه اصیل و واقعی است پیوند بزن. برای رسیدن به خواسته قلبی‌ات باید شجاع باشی، فداکاری نشان دهی و از سرزنش ملامت‌گران نهراسی تا به وصال و موفقیت برسی.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل عاشقانه و پرشور حافظ با ستایش لبخند شیرین، زیبایی دهان و قامت رعنای معشوق آغاز می‌شود، به‌گونه‌ای که قامت یار بر درخت طوبی و لبخندش بر شیرینی شکر برتری دارد. حافظ در ادامه هشدار می‌دهد که دل بستن به بیگانگان و افراد ناپایدار ثمری جز اشک خونین ندارد و اعلام می‌کند که از طعنه و ریاکاری زاهدان خودبین پروایی ندارد. در پایان، شاعر عمق پریشانی دلدادگی خویش را بیان کرده و جان‌فشانی برای دیدار معشوق را غایت عشق دانسته و سرنوشت خود را در دیار خوبرویان رقم می‌زند.

معنی بیت به بیت غزل

ای پستهٔ تو خنده زده بر حدیثِ قند | مشتاقم از برای خدا یک شِکَر بخند

بیت ۱ ای کسی که دهان خندانت شیرینی قند را بی‌ارزش و خوار کرده است، بسیار آرزومند و مشتاقم؛ محض رضای خدا تبسمی شیرین بکن.

طوبی ز قامتِ تو نیارد که دَم زند | زین قصّه بگذرم که سخن می‌شود بلند

بیت ۲ درخت طوبی در بهشت توان آن را ندارد که از بلندبالایی در برابر قامت تو سخن بگوید؛ از شرح این ماجرا می‌گذرم چرا که سخن بسیار به درازا می‌کشد.

خواهی که برنخیزدت از دیده رودِ خون | دل در وفایِ صحبتِ رودِ کسان مَبَند

بیت ۳ اگر می‌خواهی از چشمانت رودی از اشکِ خونین روان نگردد، به دوستی و وفای فرزند و دلبر دیگران دل نبند.

گر جلوه می‌نمایی و گر طعنه می‌زنی | ما نیستیم معتقدِ شیخِ خودپسند

بیت ۴ چه خودنمایی و فضل‌فروشی کنی و چه ما را سرزنش و تحقیر نمایی، ما به زاهد و شیخ مغرور و خودبین باور و ارادتی نداریم.

ز آشفتگیِ حالِ من آگاه کِی شود؟ | آن را که دل نگشت گرفتارِ این کمند

بیت ۵ آن کسی که دلش گرفتار بند و کمند زلف یار (عشق) نشده باشد، چگونه و کی می‌تواند از پریشانی و شوریدگی حال من باخبر شود؟

بازارِ شوق گرم شد آن سروْقد کجاست؟ | تا جانِ خود بر آتش رویش کُنم سپند

بیت ۶ بازار عشق و دلدادگی پررونق و پرشور گشت؛ آن یار بلندبالا کجاست تا جانم را مانند دانه اسفند بر آتش چهره زیبایش بسوزانم و فدا کنم؟

جایی که یارِ ما به شِکَرخنده دَم زند | ای پسته کیستی تو، خدا را به خود مخند

بیت ۷ در پیشگاهی که معشوق ما با خنده‌ای شیرین لب به سخن باز کند، ای پسته دهان‌گشوده تو چه ارزشی داری؟ محض رضای خدا خودت را رسوا و مضحکه مکن.

حافظ چو تَرکِ غمزهٔ تُرکان نمی‌کنی | دانی کجاست جای تو؟ خوارزم یا خُجَند

بیت ۸ ای حافظ، حال که از ناز و کرشمه دلبران زیبارو دل نمی‌کنی، می‌دانی جایگاه و مقامت کجاست؟ دیار ترکان زیبارو یعنی خوارزم یا خجند.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

پسته استعاره از دهان تنگ و زیبای معشوق

شِکَر بخند لبخند شیرین بزن؛ به مقدار یک دانه شکر (اندک و لطیف) تبسم کن

طوبی درختی در بهشت که به بلندی، زیبایی و پرباری معروف است

نیارد جرأت ندارد، توانایی ندارد و نمی‌تواند

رود در مصراع اول به معنی رودخانه و سیلاب، و در مصراع دوم به معنی فرزند و دلبند

سپند اسفند، دانه‌ای که برای دفع چشم‌زخم بر آتش می‌ریزند

خجند شهری تاریخی در ماوراءالنهر که به زیبارویی مردمانش شهرت داشته است

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «ای پستهٔ تو خنده زده بر حدیثِ قند»

پسته استعاره مصرحه از دهان خندان و کوچک معشوق است و کمند در بیت پنجم استعاره از زلف معشوق است.

جناس تام «خواهی که برنخیزدت از دیده رودِ خون / دل در وفایِ صحبتِ رودِ کسان مَبَند»

واژه «رود» در مصراع اول به معنی رودخانه و آب جاری، و در مصراع دوم به معنی فرزند و دلبند به کار رفته است.

ایهام «زین قصّه بگذرم که سخن می‌شود بلند»

واژه «بلند» هم به معنی طولانی شدن سخن است و هم تناسب معنایی با بلندی قامت یار و درخت طوبی دارد.

تشخیص «ای پسته کیستی تو، خدا را به خود مخند»

خطاب کردن پسته، نسبت دادن خنده به آن و هشدار دادن به آن از ویژگی‌های انسانی و تشخیص است.

کنایه «به خود مخند»

کنایه از خود را مضحکه و رسوا نکردن، و ناتوانی در برابری با معشوق.

مراعات نظیر «ای پستهٔ تو خنده زده بر حدیثِ قند / مشتاقم از برای خدا یک شِکَر بخند»

بین واژگان «پسته»، «قند»، «شکر» و «خنده» تناسب معنایی زیبایی برقرار است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۶,۳۵۵

ابجد وسیط ۱,۸۳۱

ابجد صغیر ۱,۳۶۳

تعداد حروف ۳۹۱

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۷۹

غزل بعدی غزل شماره ۱۸۱

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ