غزل شماره ۶۶ حافظ: بنال بلبل اگر با مَنَت سرِ یاری‌ست + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۶۶ حافظ
بنال بلبل اگر با مَنَت سرِ یاری‌ست
❖
که ما دو عاشق زاریم و کارِ ما زاری‌ست
در آن زمین که نسیمی وزد ز طُرِّهٔ دوست
❖
چه جایِ دم زدنِ نافه‌های تاتاری‌ست
بیار باده که رنگین کنیم جامهٔ زرق
❖
که مستِ جامِ غروریم و نام هشیاری‌ست
خیالِ زلفِ تو پختن نه کارِ هر خامی‌ست
❖
که زیرِ سلسله رفتن طریقِ عیّاری‌ست
لطیفه‌ای‌ست نهانی که عشق از او خیزد
❖
که نام آن نه لبِ لعل و خطِ زنگاری‌ست
جمالِ شخص، نه چشم است و زلف و عارض و خال
❖
هزار نکته در این کار و بارِ دلداری‌ست
قلندرانِ حقیقت به نیم جو نخرند
❖
قبایِ اطلس آن کس که از هنر عاری‌ست
بر آستان تو مشکل توان رسید آری
❖
عروج بر فلکِ سروری به دشواری‌ست
سحر کرشمهٔ چشمت به خواب می‌دیدم
❖
زهی مراتب خوابی که بِه ز بیداری‌ست
دلش به ناله میازار و ختم کن حافظ
❖
که رستگاریِ جاوید در کم آزاری‌ست
✨ نتیجه فال غزل ۶۶ حافظ
این فال نشان‌دهندهٔ آن است که مسیر رسیدن به هدف و مقصود نیازمند صبر، پختگی و تحمل سختی‌هاست. به ظاهر فریبندهٔ دنیا و مکر ریاکاران دل نبندید. با صبوری، دوری از آزار دیگران و تکیه بر هنر و درستی درون، به سعادت و آرامش جاوید دست خواهید یافت.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از زیباترین سروده‌های حافظ در باب حقیقت عشق، تواضع و دوری از ریا است. شاعر با زبانی شورانگیز از درد عاشقی، ارزشمندی هنر بر ظاهر فریبنده، دشواری راه وصال و در نهایت لزوم پرهیز از آزار دیگران برای رسیدن به رستگاری ابدی سخن می‌گوید.
معنی بیت به بیت غزل
بنال بلبل اگر با مَنَت سرِ یاری‌ست | که ما دو عاشق زاریم و کارِ ما زاری‌ست
بیت ۱
ای بلبل، اگر قصد همدردی و همراهی با من را داری ناله سر کن، زیرا هر دوی ما عاشق و نالانیم و پیشهٔ ما جز زاری کردن نیست.
در آن زمین که نسیمی وزد ز طُرِّهٔ دوست | چه جایِ دم زدنِ نافه‌های تاتاری‌ست
بیت ۲
در آن مکانی که نسیمی از گیسوی معشوق می‌وزد، مشک ناب و خوشبوی تاتار چه ارزشی دارد و دیگر جایی برای نام بردن از آن باقی نمی‌ماند.
بیار باده که رنگین کنیم جامهٔ زرق | که مستِ جامِ غروریم و نام هشیاری‌ست
بیت ۳
شراب بیاور تا لباس ریا و تظاهر را با آن رنگین و پاک کنیم؛ چرا که ما به جام غرور مستیم اما به دروغ نام هشیاران را به دوش می‌کشیم.
خیالِ زلفِ تو پختن نه کارِ هر خامی‌ست | که زیرِ سلسله رفتن طریقِ عیّاری‌ست
بیت ۴
در سر پروراندن سودای زلف تو کار انسان‌های بی‌تجربه نیست، زیرا تن دادن به زنجیر گیسوی یار، راه و رسم عیاران و دلدادگان باجرات است.
لطیفه‌ای‌ست نهانی که عشق از او خیزد | که نام آن نه لبِ لعل و خطِ زنگاری‌ست
بیت ۵
عشق از رازی ظریف و پنهان سرچشمه می‌گیرد و حقیقت آن به لب سرخ و خط و خال ظاهر معشوق محدود نمی‌شود.
جمالِ شخص، نه چشم است و زلف و عارض و خال | هزار نکته در این کار و بارِ دلداری‌ست
بیت ۶
زیبایی واقعی انسان تنها در چشم، مو، چهره و خال خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در امر دلربایی هزاران نکتهٔ باریک و رازآلود وجود دارد.
قلندرانِ حقیقت به نیم جو نخرند | قبایِ اطلس آن کس که از هنر عاری‌ست
بیت ۷
جویندگان حقیقت و رندان پاکباز، لباس فاخر و ابریشمی کسی را که از هنر و کمال تهی است، به پشیزی هم ارزش نمی‌نهند.
بر آستان تو مشکل توان رسید آری | عروج بر فلکِ سروری به دشواری‌ست
بیت ۸
آری، رسیدن به درگاه و آستان تو بسیار دشوار است، همان‌گونه که بالا رفتن به آسمان بزرگی و سعادت کار آسانی نیست.
سحر کرشمهٔ چشمت به خواب می‌دیدم | زهی مراتب خوابی که بِه ز بیداری‌ست
بیت ۹
به هنگام سحر، ناز و عشوهٔ چشمانت را در خواب مشاهده می‌کردم؛ آفرین بر مقام این خواب که از صد بیداری ارزشمندتر است.
دلش به ناله میازار و ختم کن حافظ | که رستگاریِ جاوید در کم آزاری‌ست
بیت ۱۰
ای حافظ، با ناله و شکوه دل معشوق را میازار و سخن را کوتاه کن، زیرا سعادت و رستگاری ابدی در آزار نرساندن به دیگران است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
طُرّه
مویی که به پیشانی ریزند، دسته موی جلو سر
نافه‌های تاتاری
کیسه‌های حاوی مشک خوشبو که از آهوی خطای تاتار به دست می‌آید
جامهٔ زرق
لباس ریا، تظاهر و فریب
سلسله
زنجیر، و در اینجا کنایه از حلقه‌های زلف یار
خطِ زنگاری
موی نرم و سبزرنگی که تازه بر چهرهٔ نوجوانان می‌روید
قبایِ اطلس
لباسی دوخته شده از پارچه ابریشمی گران‌قیمت
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«که ما دو عاشق زاریم و کارِ ما زاری‌ست»
تضاد میان واژگان مرتبط با غم و شادی یا مفاهیم مختلف در شعر.
ایهام
«که زیرِ سلسله رفتن طریقِ عیّاری‌ست»
واژه «سلسله» هم به معنای زنجیر زندان است و هم به حلقه‌های گیسو اشاره دارد.
تشخیص
«بنال بلبل اگر با مَنَت سرِ یاری‌ست»
خطاب قرار دادن بلبل و نسبت دادن ویژگی‌های انسانی یاری و همراهی به آن.
حسن تعلیل
«که رستگاریِ جاوید در کم آزاری‌ست»
بیان دلیلی شاعرانه و زیبا برای رسیدن به رستگاری ابدی.
مجاز
«بیار باده که رنگین کنیم جامهٔ زرق»
باده مجاز از نوشیدنی‌ای است که شادی‌آور و زدایندهٔ ریا است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۳,۱۷۶
ابجد وسیط
۲,۴۶۰
ابجد صغیر
۱,۷۳۱
تعداد حروف
۵۱۰
نظرات
ارسال یک نظر