غزل شماره ۶۷ حافظ: یا رب این شمع دل‌افروز ز کاشانهٔ کیست؟ + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۶۷ حافظ
یا رب این شمع دل‌افروز ز کاشانهٔ کیست؟
❖
جانِ ما سوخت، بپرسید که جانانهٔ کیست؟
حالیا خانه‌براندازِ دل و دین من است
❖
تا در آغوشِ که می‌خسبد و هم‌خانهٔ کیست؟
بادهٔ لعلِ لبش کز لبِ من دور مباد
❖
راحِ روحِ که و پیمان‌ده پیمانهٔ کیست؟
دولتِ صحبتِ آن شمعِ سعادت‌پرتو
❖
باز پرسید خدا را که به پروانهٔ کیست؟
می‌دهد هر کَسَش افسونی و معلوم نشد
❖
که دلِ نازکِ او مایلِ افسانهٔ کیست!
یا رب آن شاه‌وَشِ ماه‌رخِ زهره‌جبین
❖
دُرِّ یکتایِ که و گوهر یک‌دانهٔ کیست؟
گفتم آه از دلِ دیوانهٔ حافظ بی‌تو
❖
زیرِ لب خنده‌زنان گفت که دیوانهٔ کیست؟
✨ نتیجه فال غزل ۶۷ حافظ
نیت شما با شیفتگی، اشتیاق و دل‌نگرانی همراه است. رقبا در اطرافتان زیادند و شما از وفاداری یا توجه طرف مقابل دچار تردید و رشک شده‌اید. آرامش خود را حفظ کنید و با شتاب یا بدگمانی تصمیم نگیرید. صداقت و صبوری نشان دهید تا دل مطلوب به سوی شما متمایل گردد.
خلاصه و مفهوم غزل
غزل شماره ۶۷ حافظ بازتابی پرشور از حیرت، حسادت عاشقانه و اشتیاق سوزان شاعر در مواجهه با معشوقی زیبا، دست‌نیافتنی و فتان است. شاعر در سرتاسر غزل با لحنی استفهامی و پر رمز و راز جویای وصال این محبوب بی‌همتا می‌شود و در نهایت با بی‌اعتنایی طنازانه معشوق روبه‌رو می‌گردد که نشانگر بی‌نیازی معشوق و تسلیم محض عاشق است.
معنی بیت به بیت غزل
یا رب این شمع دل‌افروز ز کاشانهٔ کیست؟ | جانِ ما سوخت، بپرسید که جانانهٔ کیست؟
بیت ۱
خداوندا، این یارِ روشنی‌بخش دل‌ها از خانهٔ چه کسی سر برآورده است؟ جان ما در آتش اشتیاقش سوخت، از او بپرسید که محبوب و دلدارِ کیست؟
حالیا خانه‌براندازِ دل و دین من است | تا در آغوشِ که می‌خسبد و هم‌خانهٔ کیست؟
بیت ۲
اکنون که او بنیاد دل و ایمان مرا بر باد داده و غارت کرده است، باید دید در آغوش کدام خوش‌اقبالی آرام می‌گیرد و هم‌نشین چه کسی است؟
بادهٔ لعلِ لبش کز لبِ من دور مباد | راحِ روحِ که و پیمان‌ده پیمانهٔ کیست؟
بیت ۳
شراب لب لعلین و سرخ او که امید دارم هرگز از لب من دور نباشد، آرامش‌بخش جان چه کسی است و با پیمانهٔ چه کسی هم‌پیمان و هم‌پیاله شده است؟
دولتِ صحبتِ آن شمعِ سعادت‌پرتو | باز پرسید خدا را که به پروانهٔ کیست؟
بیت ۴
به خاطر خدا بپرسید و جویا شوید که سعادت و اقبالِ هم‌صحبتی با آن شمعِ نیک‌بخت، با اجازه و حکم چه کسی به این پروانه ارزانی شده است؟
می‌دهد هر کَسَش افسونی و معلوم نشد | که دلِ نازکِ او مایلِ افسانهٔ کیست!
بیت ۵
هر کسی با ترفند و فسون در پی جلب توجه اوست، اما هنوز آشکار نشده که دل لطیف و حساس او به داستان و کلام چه کسی تمایل دارد.
یا رب آن شاه‌وَشِ ماه‌رخِ زهره‌جبین | دُرِّ یکتایِ که و گوهر یک‌دانهٔ کیست؟
بیت ۶
پروردگارا، آن معشوق باوقار و شاه‌منش که چهره‌ای چون ماه و پیشانی‌ای درخشان چون زهره دارد، مروارید بی‌همتا و گوهر دردانهٔ کدام شخص است؟
گفتم آه از دلِ دیوانهٔ حافظ بی‌تو | زیرِ لب خنده‌زنان گفت که دیوانهٔ کیست؟
بیت ۷
به او گفتم که فغان از دل شیدا و بی‌قرار حافظ در فراق تو؛ او با خنده‌ای پنهانی و طعنه‌آمیز گفت: مگر این دل دیوانه و شیفتهٔ کیست؟
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
دل‌افروز
روشن‌کننده و شاداب‌سازندهٔ دل
راح
شراب، مایه آسایش و شادمانی
پروانه
حکم، اجازه و فرمان؛ همچنین حشره پروانه
شاه‌وش
مانند شاه، باوقار و شاهانه
زهره‌جبین
دارای پیشانی درخشان و تابان چون سیاره زهره
دُرِّ یکتا
مروارید یگانه و گران‌بها
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
استعاره
«شمع دل‌افروز»
شمع استعاره مصرحه از معشوق زیبارو و نورانی است.
ایهام
«پروانه»
پروانه در دو معنا به کار رفته است: یکی حکم و اجازه، و دیگری پروانه در برابر شمع.
مراعات نظیر
«شمع، سوخت، پرتو، پروانه»
آوردن واژگان مرتبط با شمع و پروانه تناسب و مراعات نظیر زیبایی پدید آورده است.
اشتقاق و جناس
«راح و روح / پیمان‌ده و پیمانه»
وجود هم‌ریشگی و تجانس آوایی میان راح و روح، و پیمان و پیمانه موسیقایی دل‌انگیزی ساخته است.
تجاهل عارف
«زیرِ لب خنده‌زنان گفت که دیوانهٔ کیست؟»
معشوق با وجود آگاهی از عشق حافظ، خود را به بی‌خبری می‌زند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۵,۸۷۴
ابجد وسیط
۱,۶۵۲
ابجد صغیر
۱,۲۶۸
تعداد حروف
۳۵۶
نظرات
ارسال یک نظر