غزل شماره ۱۵۴ حافظ: راهی بزن که آهی بر سازِ آن توان زد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۵۴ حافظ

راهی بزن که آهی بر سازِ آن توان زد

❖

شعری بخوان که با او رَطلِ گران توان زد

بر آستانِ جانان گر سر توان نهادن

❖

گلبانگِ سربلندی بر آسمان توان زد

قَدِّ خمیدهٔ ما سهلت نماید اما

❖

بر چشمِ دشمنان تیر، از این کمان توان زد

در خانقه نگنجد اسرارِ عشقبازی

❖

جامِ میِ مُغانه هم با مُغان توان زد

درویش را نباشد برگِ سرایِ سلطان

❖

ماییم و کهنه دلقی کآتش در آن توان زد

اهلِ نظر دو عالم در یک نظر ببازند

❖

عشق است و داوِ اول بر نقدِ جان توان زد

گر دولتِ وصالت خواهد دری گشودن

❖

سرها بدین تَخَیُّل بر آستان توان زد

عشق و شباب و رندی مجموعهٔ مراد است

❖

چون جمع شد معانی گویِ بیان توان زد

شد رهزنِ سلامت زلفِ تو وین عجب نیست

❖

گر راهزن تو باشی صد کاروان توان زد

حافظ به حَقِّ قرآن کز شِید و زرق بازآی

❖

باشد که گویِ عیشی در این جهان توان زد

✨ نتیجه فال غزل ۱۵۴ حافظ

نیت شما با دوری از ریا، یکدلی و توکل کامل به سرانجام می‌رسد. به توانایی‌های درونی خود ایمان داشته باشید و از قضاوت ظاهر خود یا موقعیتتان نترسید. اگر در مسیر اخلاص، عشق و یکرنگی قدم بگذارید، درهای وصال و گشایش باز شده و به سربلندی و آرامش خاطر دست خواهید یافت.

خلاصه و مفهوم غزل

غزل شماره ۱۵۴ حافظ بازتابی از تفکر ملامتی و عرفانی خواجه است که در آن سالک با بی‌پروایی تمام از تعلقات دنیوی و تظاهر خانقاهی فاصله می‌گیرد. حافظ با به‌کارگیری مضامینی چون تسلیم در برابر معشوق، آمادگی برای جانبازی در نخستین گام عشق، و بیزاری از خرقهٔ تزویر، مخاطب را به اخلاص و راستی فرا می‌خواند و تأکید می‌کند که سعادت حقیقی در ترک ریاکاری و پناه بردن به صدق و صفا نهفته است.

معنی بیت به بیت غزل

راهی بزن که آهی بر سازِ آن توان زد | شعری بخوان که با او رَطلِ گران توان زد

بیت ۱ نغمه و آهنگی بنواز که بتوان همراه با نوای آن آهِ دل سر داد و شعری بخوان که به همراه آن بتوان ساغر و پیمانه‌ای سنگین از باده نوشید.

بر آستانِ جانان گر سر توان نهادن | گلبانگِ سربلندی بر آسمان توان زد

بیت ۲ اگر این سعادت دست دهد که سرِ تسلیم بر درگاه معشوق بگذاریم، می‌توان از اوج عزت و سربلندی فریاد افتخار به آسمان رساند.

قَدِّ خمیدهٔ ما سهلت نماید اما | بر چشمِ دشمنان تیر، از این کمان توان زد

بیت ۳ شاید قامت خمیده و فرتوت ما در نظرت ناچیز و ناتوان بیاید، اما از همین قامتِ کمان‌گونه می‌توان تیر بلا بر چشم بدخواهان نشاند.

در خانقه نگنجد اسرارِ عشقبازی | جامِ میِ مُغانه هم با مُغان توان زد

بیت ۴ خانقاهِ اهلِ ریا گنجایش رازهای پاکِ عاشقی را ندارد؛ بادهٔ ناب و خالص را فقط در کنار پیران باصفا و زلال‌دل (مغان) باید نوشید.

درویش را نباشد برگِ سرایِ سلطان | ماییم و کهنه دلقی کآتش در آن توان زد

بیت ۵ درویش و سالکِ وارسته، سازوبرگ و تحفه‌ای درخورِ دربار شاه ندارد؛ سرمایهٔ ما تنها همین خرقه کهنه و بی‌ارزش است که شایسته سوزاندن است.

اهلِ نظر دو عالم در یک نظر ببازند | عشق است و داوِ اول بر نقدِ جان توان زد

بیت ۶ صاحب‌دلان و اهل معنی هر دو جهان را در یک نگاه فدا می‌کنند؛ آری در قمار عشق، همان دست اول باید بر سرِ نقد جان شرط بست.

گر دولتِ وصالت خواهد دری گشودن | سرها بدین تَخَیُّل بر آستان توان زد

بیت ۷ اگر بخت و اقبالِ وصال تو به رویمان دری بگشاید، چه بسیار سرهای مشتاق که به امید این آرزو و خیال بر آستانت فرود می‌آیند.

عشق و شباب و رندی مجموعهٔ مراد است | چون جمع شد معانی گویِ بیان توان زد

بیت ۸ عاشقی، شور جوانی و وارستگی (رندی) تمامِ مقصود زندگی‌اند؛ وقتی این حقایق در انسان گرد آمد، میدان سخنوری و هنر را فتح خواهد کرد.

شد رهزنِ سلامت زلفِ تو وین عجب نیست | گر راهزن تو باشی صد کاروان توان زد

بیت ۹ زلف زیبایت عقل و آرامش و سلامت مرا به تاراج برد و شگفتی ندارد؛ چراکه اگر راهزن تو باشی، توانایی غارت صدها کاروان را داری.

حافظ به حَقِّ قرآن کز شِید و زرق بازآی | باشد که گویِ عیشی در این جهان توان زد

بیت ۱۰ ای حافظ! تو را به قداست قرآن سوگند که از ریا و تظاهر دست بردار، شاید که بتوانی در این دنیا به شادکامی و آرامش حقیقی برسی.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

راه نغمه، آهنگ و دستگاه موسیقی

رَطلِ گران پیمانه یا قدح بزرگ و سنگین شراب

گلبانگ بانگ بلند و آهنگین، آواز شادمانی و فخر

مُغانه منسوب به پیران و خدمتگزاران آتشکده (مغان)، کنایه از ناب و پاک

برگ توشه، سازوسامان و هدیه شایسته

دلق جامه و خرقه پشمینه و درویشی

داو نوبت بازی، شرط‌بندی و دستِ قمار

شِید و زَرق فریب، نفاق، حیله و ریاکاری

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «قَدِّ خمیدهٔ ما... از این کمان توان زد»

شاعر قامت خمیده عاشق را به کمان جنگی تشبیه کرده است.

ایهام تناسب «چون جمع شد معانی گویِ بیان توان زد»

معانی و بیان هم اشاره به مفاهیم ذهنی و فصاحت گفتار دارد و هم یادآور دو علم بلاغی معانی و بیان است.

استعاره «شد رهزن سلامت زلف تو»

زلف معشوق به راهزنی که سلامت و آرامش روان را غارت می‌کند استعاره شده است.

مراعات نظیر «راهی، آهی، ساز، شعر، رطل»

تناسب میان واژگان مربوط به موسیقی و بزم در بیت نخست.

کنایه «گویِ عیشی زدن»

کنایه از دستیابی به کامروایی، پیروزی و شادی حقیقی.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۹,۲۸۹

ابجد وسیط ۲,۲۷۵

ابجد صغیر ۱,۷۵۰

تعداد حروف ۵۱۴

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۵۳

غزل بعدی غزل شماره ۱۵۵

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ