غزل شماره ۲۶۴ حافظ: خیز و در کاسهٔ زر آبِ طَرَبناک انداز + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۶۴ حافظ

خیز و در کاسهٔ زر آبِ طَرَبناک انداز

❖

پیشتر زان که شَوَد کاسهٔ سَر خاک‌ انداز

عاقبت منزلِ ما وادیِ خاموشان است

❖

حالیا غُلغُله در گنبدِ افلاک انداز

چشمِ آلوده‌نظر، از رخِ جانان دور است

❖

بر رخِ او نظر از آینهٔ پاک انداز

به سرِ سبزِ تو ای سرو که گر خاک شَوَم

❖

ناز از سَر بِنِه و سایه بر این خاک انداز

دلِ ما را که ز مارِ سرِ زلفِ تو بِخَست

❖

از لبِ خود به شفاخانهٔ تریاک انداز

مُلکِ این مزرعه دانی که ثباتی ندهد

❖

آتشی از جگرِ جام، در املاک انداز

غسل در اشک زدم کَاهلِ طریقت گویند

❖

پاک شو اول و پس دیده بر آن پاک انداز

یا رب آن زاهدِ خودبین که به جز عیب ندید

❖

دودِ آهیش در آیینهٔ اِدراک انداز

چون گُل از نَکهَتِ او جامه قبا کن حافظ

❖

وین قبا در رَهِ آن قامتِ چالاک انداز

✨ نتیجه فال غزل ۲۶۴ حافظ

این فال به شما یادآوری می‌کند که عمر بسیار کوتاه است و نباید آن را به غم و عیب‌جویی هدر داد. با دلی پاک و روشن به زندگی نگاه کنید، از مادیات دل بکنید و از لحظات شادی بهره ببرید تا به آرامش برسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از زیباترین سروده‌های حافظ در باب مرگ‌آگاهی، غنیمت شمردن دم و دعوت به شادی است. شاعر با زبانی سرشار از تمثیل‌های عارفانه و زمینی، بر بی‌وفایی دنیا تأکید می‌کند و انسان را به پاکی دل، دوری از زاهدان ظاهربین و عشق‌ورزی دعوت می‌نماید.

معنی بیت به بیت غزل

خیز و در کاسهٔ زر آبِ طَرَبناک انداز | پیشتر زان که شَوَد کاسهٔ سَر خاک‌ انداز

بیت ۱ برخیز و در جام زرین شراب شادی‌بخش بریز، پیش از آنکه کاسه سر ما در گور پر از خاک شود.

عاقبت منزلِ ما وادیِ خاموشان است | حالیا غُلغُله در گنبدِ افلاک انداز

بیت ۲ سرانجام سرور منزگاهمان گورستان و خاموشی است، پس اکنون در این دنیا هلهله و غوغا به پا کن.

چشمِ آلوده‌نظر، از رخِ جانان دور است | بر رخِ او نظر از آینهٔ پاک انداز

بیت ۳ چشم‌های ناپاک و گناه‌آلود شایسته دیدار رخسار یار نیستند؛ معشوق را باید با چشم و دلی پاک تماشا کنی.

به سرِ سبزِ تو ای سرو که گر خاک شَوَم | ناز از سَر بِنِه و سایه بر این خاک انداز

بیت ۴ ای سرو خوش‌قامت، به سرِ پرطراوتت سوگند که اگر مردم، غرور و ناز را رها کن و سایه‌ات را بر مزارم بیفکن.

دلِ ما را که ز مارِ سرِ زلفِ تو بِخَست | از لبِ خود به شفاخانهٔ تریاک انداز

بیت ۵ دل ما را که از نیش زلف ماردیس تو مجروح شده است، با لبان درمان‌بخشت شفا بده.

مُلکِ این مزرعه دانی که ثباتی ندهد | آتشی از جگرِ جام، در املاک انداز

بیت ۶ می‌دانی که این دنیا و دارایی‌هایش پایدار نیستند، پس با شراب آتشگون، دارایی و تعلقات دنیا را بسوزان.

غسل در اشک زدم کَاهلِ طریقت گویند | پاک شو اول و پس دیده بر آن پاک انداز

بیت ۷ با اشک چشم غسل کردم زیرا صوفیان و اهل طریق گویند اول پاک شو و سپس به آن وجود پاک بنگر.

یا رب آن زاهدِ خودبین که به جز عیب ندید | دودِ آهیش در آیینهٔ اِدراک انداز

بیت ۸ خدایا آن زاهد مغروری را که جز عیب‌جویی کاری نکرد، با دود آه دل‌شکستگان مجازات کن تا بصیرتش تیره شود.

چون گُل از نَکهَتِ او جامه قبا کن حافظ | وین قبا در رَهِ آن قامتِ چالاک انداز

بیت ۹ ای حافظ، همچون گل از بوی خوش یار گریبان چاک کن و این جامه را در مسیر آن قامت موزون و زیبا فدا کن.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

طربناک شادی‌بخش و نشاط‌آور

وادی خاموشان سرزمین مردگان و گورستان

بِخَست مجروح کرد و آزرده ساخت

تریاک در اینجا به معنای پادزهر و داروی شفابخش است

نکهت بوی خوش و رایحه

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «مارِ سرِ زلف»

زلف معشوق به مار تشبیه شده است.

تضاد «خاک و افلاک»

واژه‌های خاک و افلاک معنای متضاد و مکمل دارند.

کنایه «کاسه سر خاک انداز»

کنایه از مردن و مدفون شدن زیر خاک است.

حسن تعلیل «چون گل از نکهَت او جامه قبا کن»

دلیل چاک شدن جامه گل، مستی از بوی خوش یار ذکر شده است.

ایهام «تریاک»

undefined

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۳,۸۳۴

ابجد وسیط ۱,۹۷۴

ابجد صغیر ۱,۵۲۴

تعداد حروف ۴۶۰

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۶۳

غزل بعدی غزل شماره ۲۶۵

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ