غزل شماره ۳۶ حافظ: تا سرِ زلفِ تو در دستِ نسیم افتادست + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۶ حافظ
تا سرِ زلفِ تو در دستِ نسیم افتادست
❖
دلِ سودازده از غُصه دو نیم افتادست
چَشمِ جادویِ تو خود عینِ سَوادِ سِحْر است
❖
لیکن این هست که این نُسخه سَقیم اُفتادست
در خَمِ زلف تو آن خالِ سیه دانی چیست؟
❖
نقطهٔ دوده که در حلقه جیم افتادست
زلفِ مشکینِ تو در گلشنِ فردوسِ عِذار
❖
چیست؟ طاووس که در باغِ نعیم افتادست
دلِ من در هوسِ رویِ تو ای مونس جان
❖
خاکِ راهیست که در دستِ نسیم افتادست
همچو گَرد این تنِ خاکی نتوانَد برخاست
❖
از سرِ کویِ تو زان رو که عظیم افتادست
سایهٔ قَدِّ تو بر قالبم ای عیسی دم
❖
عکسِ روحیست که بر عَظمِ رَمیم افتادست
آن که جز کعبه مُقامش نَبُد از یادِ لبت
❖
بر درِ میکده دیدم که مُقیم افتادست
حافظِ گمشده را با غمت ای یارِ عزیز
❖
اتحادیست که در عهدِ قدیم افتادست
✨ نتیجه فال غزل ۳۶ حافظ
این فال نشان‌دهنده عشق عمیق، شیدایی و وفاداری دیرینه شماست. اگرچه در مسیر خواسته‌های قلبی خود دچار رنج و فراق شده‌اید، اما پیوند درونی شما با مقصودتان استوار است. به زودی نشانه‌های امید و گشایش پدیدار خواهد شد و تلاش‌های گذشته به ثمر می‌نشیند.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از زیباترین و توصیفی‌ترین سروده‌های حافظ است که در آن شاعر به توصیف جاذبه‌های ظاهری معشوق از جمله زلف، چشم، خال و قد پردازش می‌کند. حافظ با استعاره‌های بدیع و مضامین لطیف، حال‌وهوای دلباختگی، رنج فراق و دلبستگی ازلی خود به معشوق ازلی را به تصویر می‌کشد و در بیتی عارفانه، زاهدان را به درگاه میکده می‌کشاند.
معنی بیت به بیت غزل
تا سرِ زلفِ تو در دستِ نسیم افتادست | دلِ سودازده از غُصه دو نیم افتادست
بیت ۱
از زمانی که گیسوی تو در دست باد افتاده و به اهتزاز درآمده، دل عاشق و شیدای من از شدت غصه و رشک پاره‌پاره شده است.
چَشمِ جادویِ تو خود عینِ سَوادِ سِحْر است | لیکن این هست که این نُسخه سَقیم اُفتادست
بیت ۲
چشم جادوگر و افسونگر تو خودش سراسر خودِ سحر است، اما شگفت آنکه این نسخه و افسون، بیمار و ناتوان از کار درآمده است.
در خَمِ زلف تو آن خالِ سیه دانی چیست؟ | نقطهٔ دوده که در حلقه جیم افتادست
بیت ۳
آیا می‌دانی آن خال سیاه در میان پیچ‌وخم زلف تو چیست؟ مانند نقطهٔ سیاهی از مرکب است که در میان حلقهٔ حرف «جیم» قرار گرفته باشد.
زلفِ مشکینِ تو در گلشنِ فردوسِ عِذار | چیست؟ طاووس که در باغِ نعیم افتادست
بیت ۴
گیسوی مشکین و معطر تو در باغ بهشتِ چهره‌ات چیست؟ مانند طاووسی است که در باغ پرنعمت بهشت خرامان باشد.
دلِ من در هوسِ رویِ تو ای مونس جان | خاکِ راهیست که در دستِ نسیم افتادست
بیت ۵
ای همدم جان من، دل من در آرزوی دیدار روی تو، چون خاک راهی است که بی‌قرار در دست نسیم سرگردان گشته است.
همچو گَرد این تنِ خاکی نتوانَد برخاست | از سرِ کویِ تو زان رو که عظیم افتادست
بیت ۶
این تن خاکی من همچون گرد و غبار نمی‌تواند از آستان کوی تو برخیزد، زیرا تعلق خاطر و بار عشق تو بر آن بسیار سنگین و بزرگ است.
سایهٔ قَدِّ تو بر قالبم ای عیسی دم | عکسِ روحیست که بر عَظمِ رَمیم افتادست
بیت ۷
ای کسی که نفست همچون عیسی مسیح روح‌بخش است، سایهٔ قامت تو بر کالبد من، مانند تصویر روحی است که بر استخوان پوسیده و مرده‌ای افتاده و آن را زنده کرده است.
آن که جز کعبه مُقامش نَبُد از یادِ لبت | بر درِ میکده دیدم که مُقیم افتادست
بیت ۸
کسی که جز خانهٔ کعبه جایگاهی نداشت، او را به یاد لب‌های تو دیدم که بر در میکده مقیم شده و اعتکاف گزیده است.
حافظِ گمشده را با غمت ای یارِ عزیز | اتحادیست که در عهدِ قدیم افتادست
بیت ۹
ای یار عزیز، حافظ بی‌قرار و سرگردان را با غمت پیوند و یگانگی دیرینه‌ای است که از روز ازل و پیمان نخستین برقرار شده است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
سودازده
عاشق شیدا، گرفتار سودا و جنون عشق، دل‌سوخته
سواد
سیاهی، خط و نوشته، سیاهه
سقیم
بیمار، رنجور، نادرست
عِذار
رخسار، گونه، صورت
عَظمِ رَمیم
استخوان پوسیده و فرسوده
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«زلفِ مشکینِ تو در گلشنِ فردوسِ عِذار / چیست؟ طاووس که در باغِ نعیم افتادست»
تشبیه زلف مشکین به طاووس و رخسار به باغ بهشت.
حسن تعلیل
«در خَمِ زلف تو آن خالِ سیه دانی چیست؟ / نقطهٔ دوده که در حلقه جیم افتادست»
آوردن دلیلی شاعرانه برای خال سیاه و تشبیه آن به نقطهٔ حرف جیم در خوشنویسی.
تراسل حسی
«سایهٔ قَدِّ تو بر قالبم ای عیسی دم»
آمیختن حس بینایی (سایه قد) با ویژگی‌های معنوی و روحی عیسی‌دم.
تضاد
«کعبه و میکده»
مقابله و تضاد میان کعبه (نماد زهد و عبادت) و میکده (نماد عشق و رندی).
ایهام
«سواد»
دارای دو معنی سیاهی و خواندن و نوشتن.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۳,۵۹۰
ابجد وسیط
۲,۱۳۶
ابجد صغیر
۱,۷۲۲
تعداد حروف
۴۶۸
نظرات
ارسال یک نظر