غزل شماره ۲۳۲ حافظ: بر سرِ آنم که گر ز دست برآید + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۲۳۲ حافظ
بر سرِ آنم که گر ز دست برآید
❖
دست به‌کاری زنم که غصّه سرآید
خلوتِ دل نیست جایِ صحبتِ اَضداد
❖
دیو چو بیرون رود فرشته درآید
صحبت حُکّام ظلمتِ شبِ یلداست
❖
نور ز خورشید جوی بو که برآید
بر درِ اربابِ بی‌مروّتِ دنیا
❖
چند نشینی که خواجه کی به درآید
تَرکِ گدایی مکن که گنج بیابی
❖
از نظرِ رهرُوی که در گذر آید
صالح و طالِح مَتاعِ خویش نمودند
❖
تا که قبول افتد و که در نظر آید
بلبلِ عاشق تو عمر خواه که آخِر
❖
باغ شود سبز و شاخِ گُل به برآید
غفلتِ حافظ در این سراچه عجب نیست
❖
هر که به میخانه رفت بی‌خبر آید
✨ نتیجه فال غزل ۲۳۲ حافظ
ای صاحب فال، امید به پایان غم‌ها داشته باش. با خودسازی و پاک کردن دل از ناپاکی‌ها، گشایشی معنوی در زندگی تو رخ خواهد داد. به دنبال حقیقت و نور واقعی باش و از دلبستگی به مادیات و ظواهر فریبنده دنیا پرهیز کن. صبر پیشه کن که سرانجام روزگار تلخ به شیرینی می‌گراید و آرزوهایت برآورده می‌شوند.
خلاصه و مفهوم غزل
غزل ۲۳۲ حافظ با مضامین عرفانی و اجتماعی، انسان را به رهایی از غم و پاکسازی درون فرامی‌خواند. شاعر تأکید دارد که دل، جایگاه پاکی است و باید از هرگونه ناپاکی و تعلقات دنیوی (دیو) خالی شود تا فرشته رحمت الهی در آن جای گیرد. او از همنشینی با حاکمان ظالم برحذر می‌دارد و توصیه می‌کند که نور و حقیقت را از سرچشمه‌های پاک (خورشید) بجویند. غزل، به پایداری در طلب معرفت و گدایی عشق اشاره کرده و با توصیف تلاش صالح و طالح، سرنوشت را به اراده الهی و پذیرش معشوق واگذار می‌کند. در نهایت، با امید به آینده‌ای روشن و سبز و اشاره به بی‌خبری عارفانه خود در میخانه عشق، پیامی از صبر و بی‌تعلق بودن به دنیا را منتقل می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
بر سرِ آنم که گر ز دست برآید | دست به‌کاری زنم که غصّه سرآید
بیت ۱
تصمیم دارم اگر بتوانم کاری کنم تا غم و غصه‌ها به پایان برسد.
خلوتِ دل نیست جایِ صحبتِ اَضداد | دیو چو بیرون رود فرشته درآید
بیت ۲
خلوت دل جای چیزهای ضد هم نیست؛ وقتی که محبت و علاقه تو به دیو از بین برود آن وقت است که دل تو شایسته و جایگاه فرشتگان می‌شود.
صحبت حُکّام ظلمتِ شبِ یلداست | نور ز خورشید جوی بو که برآید
بیت ۳
همنشینی با حاکمان مانند شبی دراز و سرد مثل یلداست؛ به دنبال خورشید باش تا نور و گرمی بیابی.
بر درِ اربابِ بی‌مروّتِ دنیا | چند نشینی که خواجه کی به درآید
بیت ۴
چرا این قدر چشم تو به دست صاحبان دنیا است؟ چرا این قدر به دنیا طمع بسته‌ای که کی به تو روی بنماید؟
تَرکِ گدایی مکن که گنج بیابی | از نظرِ رهرُوی که در گذر آید
بیت ۵
اگر خواستار گنج (واقعی) هستی درویشی و فقر و گدایی پیشه کن تا از یک نگاه سالکان آن کوی، به این گنج برسی.
صالح و طالِح مَتاعِ خویش نمودند | تا که قبول افتد و که در نظر آید
بیت ۶
افراد نیکوکار و بدکار کالای خود را عرضه کردند تا کالای چه کسی مورد قبول واقع شود.
بلبلِ عاشق تو عمر خواه که آخِر | باغ شود سبز و شاخِ گُل به برآید
بیت ۷
ای بلبل که عاشق گلستان و گل‌های زیبا هستی؛ صبر کن و عمری بخواه تا بهار و فصل شاخه‌های سرسبز و گل‌ها را ببینی.
غفلتِ حافظ در این سراچه عجب نیست | هر که به میخانه رفت بی‌خبر آید
بیت ۸
غفلت و ناهشیاری حافظ در این دنیا چیز عجیبی نیست؛ هرکسی به میخانه می‌رود مست و بی‌خبر می‌شود.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
بر سرِ آنم
قصد آن را دارم، بر آن سرم، عزم آن دارم.
اضداد
چیزهای متضاد، افراد ناهماهنگ یا بدطینت.
بو که
شاید، باشد که، به امید آنکه.
مروّت
جوانمردی، انصاف، مردانگی.
رهرُو
رهگذر، مسافر، سالک طریق عرفان.
طالِح
بدکردار، فاسق، تبهکار (در مقابل صالح).
سراچه
خانه محقر و کوچک (در اینجا کنایه از دنیا).
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشخیص
«خلوتِ دل نیست جایِ صحبتِ اَضداد»
به «دل» صفتی انسانی (توانایی صحبت کردن و داشتن خلوت) داده شده است.
استعاره
«صحبت حُکّام ظلمتِ شبِ یلداست / نور ز خورشید جوی بو که برآید»
«حکام» به «ظلمت شب یلدا» (به دلیل تاریکی و ستم) و «پیر روشن‌دل» یا «حقیقت و عدالت» به «خورشید» (به دلیل نوربخشی و هدایت) استعاره شده‌اند.
تضاد
«دیو چو بیرون رود فرشته درآید»
«دیو» و «فرشته» دو مفهوم متضاد هستند که در کنار هم برای بیان لزوم پاکسازی دل به کار رفته‌اند.
کنایه
«غفلتِ حافظ در این سراچه عجب نیست / هر که به میخانه رفت بی‌خبر آید»
«میخانه» کنایه از عالم عشق و عرفان و بی‌خبری از خود و تعلقات دنیوی است.
تناسب
«باغ شود سبز و شاخِ گُل به برآید»
کلمات «باغ»، «سبز» و «گل» همگی از یک حوزه معنایی و طبیعی (طبیعت و رویش) هستند که به زیبایی در کنار هم آمده‌اند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۴,۵۹۷
ابجد وسیط
۱,۷۱۷
ابجد صغیر
۱,۱۵۳
تعداد حروف
۳۵۱
نظرات
ارسال یک نظر