غزل شماره ۲۹۴ حافظ: در وفایِ عشقِ تو، مشهورِ خوبانم چو شمع + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۹۴ حافظ

در وفایِ عشقِ تو، مشهورِ خوبانم چو شمع

❖

شب‌نشینِ کویِ سربازان و رندانم چو شمع

روز و شب خوابم نمی‌آید به چشمِ غم‌پرست

❖

بس که در بیماریِ هجرِ تو گریانم چو شمع

رشتهٔ صبرم به مِقراضِ غمت بُبْریده شد

❖

همچنان در آتشِ مهرِ تو سوزانم چو شمع

گر کُمَیتِ اشکِ گُلگونم نبودیِ گرم‌رو

❖

کِی شدی روشن به گیتی رازِ پنهانم چو شمع؟

در میانِ آب و آتش همچنان سرگرمِ توست

❖

این دلِ زارِ نزارِ اشک‌بارانم چو شمع

در شبِ هجران، مرا پروانهٔ وصلی فرست

❖

ور نه از دَردَت جهانی را بسوزانم چو شمع

بی جمالِ عالم‌آرایِ تو روزم چون شب است

❖

با کمالِ عشقِ تو در عینِ نُقصانم چو شمع

کوهِ صبرم نرم شد چون موم در دستِ غمت

❖

تا در آب و آتشِ عشقت گدازانم چو شمع

همچو صبحم یک نفس باقی‌ست با دیدارِ تو

❖

چهره بنما دلبرا تا جان برافشانم چو شمع

سرفرازم کن شبی از وصلِ خود ای نازنین

❖

تا مُنور گردد از دیدارت ایوانم چو شمع

آتشِ مِهر تو را حافظ عجب در سر گرفت

❖

آتشِ دل، کِی به آبِ دیده بنشانم چو شمع؟

✨ نتیجه فال غزل ۲۹۴ حافظ

این غزل برای تو که نیت فال کرده‌ای، پیامی از عشق عمیق، وفاداری و پایداری دارد. با وجود سختی‌ها و دوری، دلت در آتش عشق می‌سوزد و صبرت کم شده است. اما این سوز و گداز، نشانه اشتیاق بی‌حد توست. با استقامت و فداکاری، راز دلت آشکار خواهد شد و وصال نزدیک است. چهره محبوب، روشنی‌بخش زندگی‌ات خواهد بود.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ، تصویری پرشور از عشق سوزان و پایداری عاشق در برابر فراق را ارائه می‌دهد. شاعر خود را به شمعی تشبیه می‌کند که در راه عشق محبوب می‌سوزد، اشک می‌ریزد و بی‌خوابی می‌کشد. او از بی‌تابی و بی‌قراری خود در بیماری هجران می‌گوید و اینکه چگونه غم معشوق رشته صبر او را بریده است. با وجود تمام این رنج‌ها، دل عاشق همچنان در میان آب اشک و آتش عشق، سرگرم یاد محبوب است و آرزوی وصال دارد. حافظ با التماس از معشوق می‌خواهد که جواز دیدار دهد تا جان خود را فدا کند و ایوان زندگی‌اش را منور سازد، زیرا بدون جمال یار، روزش چون شب تاریک است. غزل با تأکید بر جاودانگی آتش عشق در دل حافظ و عدم امکان خاموش کردن آن با اشک پایان می‌یابد.

معنی بیت به بیت غزل

در وفایِ عشقِ تو، مشهورِ خوبانم چو شمع | شب‌نشینِ کویِ سربازان و رندانم چو شمع

بیت ۱ در وفاداری به عشق تو، نامم به عنوان بهترین‌ها شناخته شده است. مانند شمعی که در شب در کنار سربازان و دور از رندان روشن می‌سوزد.

روز و شب خوابم نمی‌آید به چشمِ غم‌پرست | بس که در بیماریِ هجرِ تو گریانم چو شمع

بیت ۲ به خاطر غم و اندوهی که از دوری تو دارم، نه روز می‌توانم بخوابم و نه شب. مانند شمعی هستم که در حال ذوب شدن است و از شدت درد و غم، همواره گریانم.

رشتهٔ صبرم به مِقراضِ غمت بُبْریده شد | همچنان در آتشِ مهرِ تو سوزانم چو شمع

بیت ۳ صبر و تحمل من به خاطر غم و ناراحتی تو از هم پاشیده شده است، اما من هنوز مانند شمعی در آتش عشق تو می سوزم.

گر کُمَیتِ اشکِ گُلگونم نبودیِ گرم‌رو | کِی شدی روشن به گیتی رازِ پنهانم چو شمع؟

بیت ۴ اگر اشک خونین و تندروی من نبود، چگونه راز پنهان عاشقی‌ام مانند شمعی که محیط خود را روشن می‌کند، در جهان آشکار می‌شد؟

در میانِ آب و آتش همچنان سرگرمِ توست | این دلِ زارِ نزارِ اشک‌بارانم چو شمع

بیت ۵ این دل غمگین و زخمی من، در شرایط سخت و دشوار مانند آب و آتش، همچنان به یاد و محبت تو مشغول است، همان‌طور که یک شمع در دل تاریکی می‌سوزد و روشنایی می‌بخشد.

در شبِ هجران، مرا پروانهٔ وصلی فرست | ور نه از دَردَت جهانی را بسوزانم چو شمع

بیت ۶ در شب فراق، جواز و اجازه وصالی برایم بفرست؛ وگرنه از درد عشقت، مانند شمعی که می‌سوزد، جهانی را به آتش خواهم کشید.

بی جمالِ عالم‌آرایِ تو روزم چون شب است | با کمالِ عشقِ تو در عینِ نُقصانم چو شمع

بیت ۷ بدون زیبایی جهان‌افروز تو، روزم همچون شب تار است. با وجود کمال عشقم به تو، مانند شمع، در حال کاستی و نقصان وجود خود هستم.

کوهِ صبرم نرم شد چون موم در دستِ غمت | تا در آب و آتشِ عشقت گدازانم چو شمع

بیت ۸ کوه صبر من در برابر غم تو چون موم نرم شد، تا در میان اشک و آتش عشقت مانند شمع ذوب و گداخته شوم.

همچو صبحم یک نفس باقی‌ست با دیدارِ تو | چهره بنما دلبرا تا جان برافشانم چو شمع

بیت ۹ به مانند سپیده‌دم، یک نفس بیشتر از دیدار تو باقی نمانده است. ای عزیز، چهره ات را به من نشان بده تا مانند شمع، جانم را فدای تو کنم.

سرفرازم کن شبی از وصلِ خود ای نازنین | تا مُنور گردد از دیدارت ایوانم چو شمع

بیت ۱۰ شبی مرا به وصال خود سرفراز کن، ای محبوب، تا با دیدار تو، ایوان خانه‌ام مانند شمع روشن و نورانی شود.

آتشِ مِهر تو را حافظ عجب در سر گرفت | آتشِ دل، کِی به آبِ دیده بنشانم چو شمع؟

بیت ۱۱ حافظ، آتش عشق تو را چه شگفت‌انگیز در سر (و دل) خود جای داده است! (اما) چگونه این آتش دل را با آب دیده (اشک) خاموش کنم، در حالی که شمع نیز با اشک (موم ذوب شده) خود خاموش نمی‌شود؟

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

مِقراض قیچی، ابزاری برای بریدن (مانند فتیله شمع).

کُمَیت اسبی به رنگ سرخ مایل به سیاه، در اینجا استعاره از اشک خونین (که رنگی مایل به سرخی دارد).

گرم‌رو تندرو و سریع‌رو (برای اسب و اشک)، دارای حرارت و سوز.

پروانهٔ وصل اجازه و جواز دیدار؛ در اینجا دارای ایهام تناسب با «شمع» (پروانه حشره نیز به گرد شمع می‌گردد).

نُقصان کم شدن، کاستی؛ در اینجا هم به معنی کاهش وجود و هم نقص و عیب است.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «مشهورِ خوبانم چو شمع»

شاعر خود را در وفاداری و سوز و گداز به شمع تشبیه کرده است که همواره در حال سوختن و فداکاری است. این تشبیه در تمام ابیات تکرار می‌شود.

استعاره «کوهِ صبرم نرم شد چون موم در دستِ غمت»

صبر به کوهی محکم تشبیه شده که استعاره‌ای مکنیه است، و سپس این کوه صبر به موم (ماده شمع) تشبیه شده که در دست غم نرم و گداخته می‌شود. «آتش مهر تو» نیز استعاره از شدت عشق است.

ایهام «در شبِ هجران، مرا پروانهٔ وصلی فرست»

«پروانه» هم به معنای اجازه و جواز عبور و هم به معنای حشره پروانه است که گرد شمع می‌گردد. در اینجا، «پروانه وصلی» یعنی جواز دیدار یا حشره پروانه‌ای که به سوی شمع وصال آید.

تضاد «در میانِ آب و آتش همچنان سرگرمِ توست»

آوردن دو واژه متضاد «آب» (اشک) و «آتش» (عشق) در کنار هم برای بیان شدت رنج و گرفتاری عاشق.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۵۱,۴۶۰

ابجد وسیط ۲,۸۴۲

ابجد صغیر ۲,۰۷۷

تعداد حروف ۶۰۰

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۹۳

غزل بعدی غزل شماره ۲۹۵

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ