غزل شماره ۴۲۵ حافظ: دامن‌کشان همی شد در شرب زرکشیده + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۲۵ حافظ
دامن‌کشان همی شد در شرب زرکشیده
❖
صد ماهرو ز رشکش جَیب قصب دریده
از تاب آتش مِی، بر گِرد عارضش خوی
❖
چون قطره‌های شبنم بر برگ گل چکیده
لفظی فصیح، شیرین، قدی بلند، چابک
❖
رویی لطیف، زیبا، چشمی خوش، کشیده
یاقوت جان‌فزایش از آب لطف زاده
❖
شمشاد خوش‌خرامش در ناز پروریده
آن لعل دلکشش بین، وآن خندهٔ دل‌آشوب
❖
وآن رفتن خوشش بین، وآن گام آرمیده
آن آهوی سیه‌چشم از دام ما برون شد
❖
یاران چه چاره سازم با این دل رمیده؟
زنهار تا توانی اهل نظر میآزار
❖
دنیا وفا ندارد ای نور هر دو دیده
تا کی کِشم عتیبت؟ از چشم دل‌فریبت
❖
روزی کرشمه‌ای کن، ای یار برگزیده!
گر خاطر شریفت رنجیده شد ز حافظ
❖
بازآ که توبه کردیم از گفته و شنیده
بس شکر بازگویم در بندگیِ خواجه
❖
گر اوفتد به دستم آن میوهٔ رسیده
✨ نتیجه فال غزل ۴۲۵ حافظ
این فال نشان‌دهنده دلتنگی، اشتیاق وصال و تلاش برای جبران خطاهای گذشته است. اگر با کسی قهر هستید یا در رابطه خود دچار سوءتفاهم شده‌اید، با پشیمانی و فروتنی می‌توانید دل او را به دست آورید. ناامید نباشید و با صبر و مدارا به هدف خود خواهید رسید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از زیباترین و توصیفی‌ترین غزل‌های حافظ است که در آن شاعر با زبانی سرشار از تصویرسازی‌های لطیف، به ستایش زیبایی‌های خیره‌کننده معشوق می‌پردازد. شاعر از جلوه‌گری معشوق، عرق روی چهره، قد شمشادوار و لب‌های یاقوت‌گون او سخن می‌گوید و در ادامه از فرار این آهوی رمیده گلایه می‌کند. در ابیات پایانی، حافظ با تواضع از عتاب یار ابراز خستگی کرده و با پشیمانی از گفته‌ها، خواستار آشتی و بازگشت به درگاه اوست.
معنی بیت به بیت غزل
دامن‌کشان همی شد در شرب زرکشیده | صد ماهرو ز رشکش جَیب قصب دریده
بیت ۱
معشوق با ناز و خرامان و با جامه زرپوش می‌رفت و صد چهره زیبا از شدت حسادت گریبان خود را پاره کردند.
از تاب آتش مِی، بر گِرد عارضش خوی | چون قطره‌های شبنم بر برگ گل چکیده
بیت ۲
از گرمی و حرارت باده، دانه‌های عرق بر گرد رخسارش همچون قطرات شبنم بر روی برگ گل نشسته بود.
لفظی فصیح، شیرین، قدی بلند، چابک | رویی لطیف، زیبا، چشمی خوش، کشیده
بیت ۳
او سخنی شیوا و شیرین، قامتی بلند و چالاک، چهره‌ای لطیف و زیبا، و چشمانی زیبا و کشیده دارد.
یاقوت جان‌فزایش از آب لطف زاده | شمشاد خوش‌خرامش در ناز پروریده
بیت ۴
لب‌های سرخ و جان‌بخش او از سرچشمه لطافت آفریده شده و قد و بالاای شمشادگونه‌اش در دام ناز پرورش یافته است.
آن لعل دلکشش بین، وآن خندهٔ دل‌آشوب | وآن رفتن خوشش بین، وآن گام آرمیده
بیت ۵
به لب‌های دلربا، خنده‌های شورآفرین، راه رفتن زیبا و گام‌های باوقار و آرام او بنگر.
آن آهوی سیه‌چشم از دام ما برون شد | یاران چه چاره سازم با این دل رمیده؟
بیت ۶
آن معشوق زیبا و سیاه‌چشم از دام عشقم گریخت؛ ای دوستان، با این دل رمیده و آشفته چه کنم؟
زنهار تا توانی اهل نظر میآزار | دنیا وفا ندارد ای نور هر دو دیده
بیت ۷
ای عزیزترین کسان، تا می‌توانی صاحبان دل و نظر را میازار، زیرا دنیا بی‌وفا و زودگذر است.
تا کی کِشم عتیبت؟ از چشم دل‌فریبت | روزی کرشمه‌ای کن، ای یار برگزیده!
بیت ۸
تا کی باید ملامت و قهر چشم دل‌فریبت را تحمل کنم؟ ای یار برگزیده، روزی با عشوه و کرشمه دل ما را شاد کن.
گر خاطر شریفت رنجیده شد ز حافظ | بازآ که توبه کردیم از گفته و شنیده
بیت ۹
اگر طبع گرامی‌ات از حافظ مکدر شده است، بازگرد که ما از هرچه گفته و شنیده‌ایم توبه کردیم.
بس شکر بازگویم در بندگیِ خواجه | گر اوفتد به دستم آن میوهٔ رسیده
بیت ۱۰
اگر آن معشوق پخته و زیبا به دستم برسد، سپاسگزاری فراوانی در راه بندگی خواجه به جای خواهم آورد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
شرب
نوعی پارچه کتانی نازک و لطیف
جَیب
گریبان و یقه لباس
قصب
نوعی پارچه ابریشمی یا کتانی ظریف
خوی
عرق
عتیب
عتاب و سرزنش
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«چون قطره‌های شبنم بر برگ گل چکیده»
دانه‌های عرق روی چهره را به قطرات شبنم روی گل تشبیه کرده است.
کنایه
«جَیب قصب دریده»
کنایه از شدت حسادت و حیرت است.
استعاره
«یاقوت جان‌فزایش»
یاقوت استعاره از لب سرخ معشوق است.
مجاز
«آهوی سیه‌چشم»
آهو مجاز از معشوق زیبا و رمنده است.
تناسب
«برگ گل و شبنم»
بین واژگان گل و شبنم مراعات نظیر یا تناسب برقرار است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۹,۴۷۶
ابجد وسیط
۲,۵۱۶
ابجد صغیر
۱,۶۱۳
تعداد حروف
۴۹۵
نظرات
ارسال یک نظر