غزل شماره ۹۳ حافظ: چه لطف بود که ناگاه رشحه قلمت + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۹۳ حافظ
چه لطف بود که ناگاه رَشحِهٔ قَلَمَت
❖
حقوقِ خدمتِ ما عرضه کرد بر کرمت
به نوکِ خامه رقم کرده‌ای سلامِ مرا
❖
که کارخانهٔ دوران مباد بی رَقَمَت
نگویم از منِ بی‌دل به سهو کردی یاد
❖
که در حسابِ خرد نیست سهو بر قَلَمَت
مرا ذلیل مگردان به شکرِ این نعمت
❖
که داشت دولتِ سرمد عزیز و محترمت
بیا که با سرِ زلفت قرار خواهم کرد
❖
که گر سَرَم برود برندارم از قدمت
ز حالِ ما دلت آگه شود مگر وقتی
❖
که لاله بردمد از خاکِ کشتگانِ غمت
روانِ تشنهٔ ما را به جرعه‌ای دریاب
❖
چو می‌دهند زُلالِ خِضِر ز جامِ جَمَت
همیشه وقتِ تو ای عیسیِ صبا خوش باد
❖
که جانِ حافظِ دلخسته زنده شد به دَمَت
✨ نتیجه فال غزل ۹۳ حافظ
به‌زودی پیام یا نشانه‌ای مسرت‌بخش از سوی دوست یا گشایشی در کار خود دریافت می‌کنید که دلگرمتان خواهد کرد. قدر این توجه و شانس را بدانید و با وفاداری و پایداری در عهد و نیت خود، بر شکرگزاری پافشاری کنید تا درهای رحمت همواره به رویتان گشوده بماند.
خلاصه و مفهوم غزل
غزل شماره ۹۳ با لحنی آکنده از سپاسگزاری، شادمانی و در عین حال گلایه‌ای رندانه آغاز می‌شود؛ شاعر پس از دریافت نامه یا پیامی مهرآمیز از معشوق (یا ممدوح)، از این توجه غافلگیرکننده قدردانی می‌کند. او خطاپوشانه هرگونه تصادفی بودن این لطف را رد کرده و آن را حاصل درایت مخاطب می‌داند. در ادامه، وفاداری ابدی خود را تا پای جان اعلام کرده و تمنا می‌کند که این پیوند و مرحمت پایدار بماند و جان خسته‌اش همواره از فیض دیدار و عنایت او تازه و زنده باشد.
معنی بیت به بیت غزل
چه لطف بود که ناگاه رَشحِهٔ قَلَمَت | حقوقِ خدمتِ ما عرضه کرد بر کرمت
بیت ۱
چه لطف و احسان بزرگی بود که ناگهان تراوش قلم و دست‌نوشته تو، حق بندگی و ارادت ما را به کرم و بزرگواری‌ات یادآوری کرد.
به نوکِ خامه رقم کرده‌ای سلامِ مرا | که کارخانهٔ دوران مباد بی رَقَمَت
بیت ۲
با سر قلم پاسخی به سلام من نگاشته‌ای؛ دعا می‌کنم که کارگاه روزگار هرگز از نام، نشان و فرمان تو خالی نماند.
نگویم از منِ بی‌دل به سهو کردی یاد | که در حسابِ خرد نیست سهو بر قَلَمَت
بیت ۳
نمی‌گویم که از منِ دلباخته به اشتباه و تصادفی یاد کرده‌ای، چرا که با منطق و عقل جور درنمی‌آید که در قلم تو خطایی راه یابد.
مرا ذلیل مگردان به شکرِ این نعمت | که داشت دولتِ سرمد عزیز و محترمت
بیت ۴
به شکرانه اینکه عنایت و پادشاهی ابدی خداوند تو را عزیز و گرامی داشته است، با بی‌توجهی پس از این لطف، مرا خوار و سرافکنده مساز.
بیا که با سرِ زلفت قرار خواهم کرد | که گر سَرَم برود برندارم از قدمت
بیت ۵
به سویم بیا تا با سر زلفت عهد و پیمان ببندم که حتی اگر سرم در این راه برود و جان ببازم، سرم را از خاک پایت برنخواهم داشت.
ز حالِ ما دلت آگه شود مگر وقتی | که لاله بردمد از خاکِ کشتگانِ غمت
بیت ۶
شاید دل تو زمانی از رنج و سوز باطن ما باخبر شود که از مزار جان‌باختگان راه اندوه و عشقت، لاله سرخ بروید.
روانِ تشنهٔ ما را به جرعه‌ای دریاب | چو می‌دهند زُلالِ خِضِر ز جامِ جَمَت
بیت ۷
حال که آب زندگانی خضر را از جام جهان‌بینِ شاهی به تو می‌بخشند، با جرعه‌ای عنایت، روح تشنه و مشتاق ما را سیراب کن.
همیشه وقتِ تو ای عیسیِ صبا خوش باد | که جانِ حافظِ دلخسته زنده شد به دَمَت
بیت ۸
ای باد صبا که همانند حضرت عیسی دم حیات‌بخش داری، همواره ایامت خوش باد که روانِ رنجور حافظ از نسیم جانبخش تو دوباره زنده شد.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
رشحه
تراوش، چکه، اثر و قطره‌ای که از قلم می‌چکد
خامه
قلم نی، ابزار نگارش
دولت سرمد
پادشاهی و بخت جاودان، عنایت همیشگی حق
زلال خضر
آب حیات و زندگانی منسوب به حضرت خضر
جام جم
جام جهان‌نمای منسوب به جمشید
عیسی صبا
نسیم صبای جانبخش که مانند نَفَسِ حضرت عیسی مردگان را زنده می‌کند
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«ای عیسی صبا»
تشبیه نسیم صبا به حضرت عیسی در جانبخشی و احیاگری.
تلمیح
«چو می‌دهند زُلالِ خِضِر ز جامِ جَمَت»
اشاره به داستان خضر نبی و آب حیات، و جام جهان‌نمای جمشید پادشاه.
کنایه
«کارخانه دوران»
کنایه از دستگاه آفرینش و گردش فلک و روزگار.
ایهام و جناس تام
«قرار خواهم کرد»
«قرار» در دو معنای آرامش یافتن و عهد و پیمان بستن آمده است.
استعاره
«لاله بردمد از خاکِ کشتگانِ غمت»
لاله استعاره از خون و دلِ سوخته و خونین عاشقانِ جان‌باخته است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۴,۹۴۰
ابجد وسیط
۱,۸۵۰
ابجد صغیر
۱,۳۴۳
تعداد حروف
۳۸۸
نظرات
ارسال یک نظر