غزل شماره ۶۹ حافظ: کس نیست که افتادهٔ آن زلفِ دوتا نیست + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۶۹ حافظ

کس نیست که افتادهٔ آن زلفِ دوتا نیست

❖

در رهگذرِ کیست که دامی ز بلا نیست

چون چشمِ تو دل می‌برد از گوشه نشینان

❖

همراهِ تو بودن گُنَه از جانب ما نیست

روی تو مگر آینهٔ لطفِ الهیست

❖

حقا که چنین است و در این روی و ریا نیست

نرگس طلبد شیوهٔ چشمِ تو، زهی چشم

❖

مسکین خبرش از سر و، در دیده حیا نیست

از بهرِ خدا زلف مَپیرای که ما را

❖

شب نیست که صد عربده با بادِ صبا نیست

بازآی که بی روی تو ای شمعِ دل افروز

❖

در بزمِ حریفان، اثرِ نور و صفا نیست

تیمارِ غریبان اثرِ ذکرِ جمیل است

❖

جانا مگر این قاعده در شهرِ شما نیست؟

دی می‌شد و گفتم صنما عهد به جای آر

❖

گفتا غلطی خواجه در این عهد وفا نیست

گر پیر مغان مرشدِ من شد چه تفاوت

❖

در هیچ سری نیست که سِرّی ز خدا نیست

عاشق چه کُنَد گر نَکِشَد بارِ ملامت

❖

با هیچ دلاور سپرِ تیرِ قضا نیست

در صومعهٔ زاهد و در خلوتِ صوفی

❖

جز گوشهٔ ابروی تو محرابِ دعا نیست

ای چنگ فروبرده به خونِ دلِ حافظ

❖

فکرت مگر از غیرتِ قرآن و خدا نیست

✨ نتیجه فال غزل ۶۹ حافظ

نیت شما با فراز و نشیب و سختی‌هایی همراه است. ملامت و طعنه اطرافیان نباید شما را دلسرد کند، زیرا تقدیر در جریان است. به عهدهای ظاهری روزگار تکیه نکنید و دل در گرو امید به خدا ببندید. با صبر، دوری از ریا و تکیه بر حقیقت درونی، راه بر شما گشوده می‌شود.

خلاصه و مفهوم غزل

غزل ۶۹ حافظ روایتی پرشور از فراگیری کشش عشق و تسلیم همگان در برابر جاذبه الهی و ازلی معشوق است. حافظ نشان می‌دهد که از زاهد و صوفی تا عاشقان وارسته، همگی ناخودآگاه در محراب زیبایی یار سر به سجود نهاده‌اند. او با نقد بی‌وفایی زمانه و ظاهرپرستان، تحمل ملامت‌های راه عشق را لازمه تسلیم در برابر قضای الهی می‌داند و با پیوند زدن معرفت به انسانیت و ذات پاک حق، بر ضرورت پاسداشت دل انسان و نفی ریاکاری تأکید می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

کس نیست که افتادهٔ آن زلفِ دوتا نیست | در رهگذرِ کیست که دامی ز بلا نیست

بیت ۱ هیچ‌کس نیست که گرفتار و شیفته آن گیسوی خمیده و زیبا نشده باشد؛ در مسیر زندگی چه کسی است که دامی از ابتلائات عشق نهاده نشده باشد؟

چون چشمِ تو دل می‌برد از گوشه نشینان | همراهِ تو بودن گُنَه از جانب ما نیست

بیت ۲ وقتی که نگاه افسونگر تو حتی دل اهل خلوت و پرهیزگاران را می‌رباید، همراهی و دلباختگی ما گناه و تقصیر خودمان نیست بلکه جاذبه توست.

روی تو مگر آینهٔ لطفِ الهیست | حقا که چنین است و در این روی و ریا نیست

بیت ۳ مگر چهره زیبایت بازتاب‌دهنده لطف و زیبایی پروردگار است؟ به راستی که چنین است و در این سخن هیچ تظاهر و خودنمایی وجود ندارد.

نرگس طلبد شیوهٔ چشمِ تو، زهی چشم | مسکین خبرش از سر و، در دیده حیا نیست

بیت ۴ گل نرگس می‌خواهد شیوه دلبری چشمان تو را تقلید کند؛ آفرین به چشم تو! این گل بیچاره نه عقل و درایتی دارد و نه در دیده‌اش شرم و حیایی است که با چشم تو رقابت می‌کند.

از بهرِ خدا زلف مَپیرای که ما را | شب نیست که صد عربده با بادِ صبا نیست

بیت ۵ برای رضای خدا گیسوانت را پریشان و آراسته مکن، زیرا شبی نیست که ما از سر غیرت و حسادت با باد صبا بر سر عطر موهایت نزاع و درگیری نداشته باشیم.

بازآی که بی روی تو ای شمعِ دل افروز | در بزمِ حریفان، اثرِ نور و صفا نیست

بیت ۶ ای معشوقی که دل‌ها را روشنی می‌بخشی بازگرد، چرا که بدون چهره تابناک تو در محفل دوستان و هم‌پیمانان هیچ روشنایی و آرامشی نمانده است.

تیمارِ غریبان اثرِ ذکرِ جمیل است | جانا مگر این قاعده در شهرِ شما نیست؟

بیت ۷ دلجویی و مراقبت از غریبان مایه نیک‌نامی و پاداش نیک است؛ ای جان من، مگر این رسم پسندیده در دیار شما وجود ندارد؟

دی می‌شد و گفتم صنما عهد به جای آر | گفتا غلطی خواجه در این عهد وفا نیست

بیت ۸ دیروز که معشوق می‌گذشت گفتم ای بت زیبا به عهد و پیمانت وفا کن؛ گفت در اشتباهی، زیرا در این روزگار (و در این عهد و پیمان) وفاداری یافت نمی‌شود.

گر پیر مغان مرشدِ من شد چه تفاوت | در هیچ سری نیست که سِرّی ز خدا نیست

بیت ۹ اگر پیر دیر مغان مراد و راهنمای من شده اهمیتی ندارد؛ چرا که در سر و جان هیچ انسانی نیست که رازی از حقیقت خداوندی نهفته نباشد.

عاشق چه کُنَد گر نَکِشَد بارِ ملامت | با هیچ دلاور سپرِ تیرِ قضا نیست

بیت ۱۰ عاشق چاره‌ای جز تحمل سرزنش‌ها و طعنه‌های دیگران ندارد؛ چرا که در برابر تیر سرنوشت و تقدیر الهی هیچ پهلوانی سپری برای دفاع ندارد.

در صومعهٔ زاهد و در خلوتِ صوفی | جز گوشهٔ ابروی تو محرابِ دعا نیست

بیت ۱۱ چه در عبادتگاه زاهد عابد و چه در خلوتگاه صوفی، هیچ قبله و محرابی جز خم ابروی تو برای راز و نیاز وجود ندارد.

ای چنگ فروبرده به خونِ دلِ حافظ | فکرت مگر از غیرتِ قرآن و خدا نیست

بیت ۱۲ ای کسی که دل حافظ را این‌چنین خونین و پردرد کرده‌ای، مگر از خشم الهی و حرمت و غیرت قرآن پروایی نداری؟

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

زلف دوتا گیسوی تاب‌دار و خمیده، یا زلفی که بر دو طرف چهره آویخته شده باشد

زهی کلمه تحسین و آفرین، خرم و خوشا

مپیرای آرایش و شانه مکن، پیراستن مو را رها کن

تیمار مراقبت، رسیدگی، غمخواری و دلجویی

ذکر جمیل نام نیک، یادآوری نیکو و نیک‌نامی

تیر قضا سرنوشت و تقدیر حتمی الهی

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

ایهام «گفتا غلطی خواجه در این عهد وفا نیست»

واژه «عهد» در دو معنای زمانه و روزگار، و همچنین پیمان و قرار به کار رفته است.

تشخیص «نرگس طلبد شیوهٔ چشمِ تو، زهی چشم»

نسبت دادن تمنا و طلب نگاه معشوق و بی‌حیایی به گل نرگس که ویژگی انسانی است.

استعاره «جز گوشهٔ ابروی تو محرابِ دعا نیست»

ابروی خمیده معشوق به محراب عبادت تشبیه شده و به عنوان قبله مقصود استعاره شده است.

مراعات نظیر «در صومعهٔ زاهد و در خلوتِ صوفی / جز گوشهٔ ابروی تو محرابِ دعا نیست»

تناسب میان صومعه، زاهد، خلوت، صوفی، محراب و دعا.

کنایه «چنگ فروبردن به خون دل»

کنایه از به شدت رنجاندن، شکنجه روحی دادن و آزار رساندن.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۵۳,۵۵۶

ابجد وسیط ۲,۹۴۶

ابجد صغیر ۲,۰۶۷

تعداد حروف ۶۰۰

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۶۸

غزل بعدی غزل شماره ۷۰

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ