غزل شماره ۲۰ حافظ: روزه یک‌سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۰ حافظ

روزه یک‌سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست

❖

می ز خُم‌خانه به‌جوش آمد و می‌ باید خواست

نوبهٔ زهدفروشانِ گران‌جان بگذشت

❖

وقتِ رندی و طرب کردنِ رندان پیداست

چه ملامت بُوَد آن را که چنین باده خورَد؟

❖

این چه عیب است بدین بی‌خردی؟ وین چه خطاست؟

باده‌نوشی که در او روی و ریایی نَبُوَد

❖

بهتر از زهدفروشی که در او روی و ریاست

ما نه رندانِ ریاییم و حریفانِ نفاق

❖

آن‌که او عالِم سِرّ است، بدین حال گواست

فرضِ ایزد بگزاریم و به کس بد نکنیم

❖

وان چه گویند روا نیست، نگوییم رواست

چه شود گر من و تو چند قدح باده خوریم؟

❖

باده از خونِ رزان است، نه از خون شماست

این چه عیب است کز آن عیب، خلل خواهد بود؟

❖

ور بُوَد نیز چه شد؟ مردم بی‌عیب کجاست؟

✨ نتیجه فال غزل ۲۰ حافظ

این غزل نویدبخش پایان دوران سختی و ریاکاری است. شادی و نشاط در راه است و فرصتی برای رهایی از قیدوبندهای ظاهری و لذت بردن از لحظات ناب زندگی. از ریا و تظاهر دوری کن و با صداقت و رندی به پیش برو. دیگران را قضاوت نکن و بدان که هر کسی عیبی دارد. به ذات واقعی خودت نزدیک شو و از فرصت‌های پیش رو برای خوشدلی و رهایی بهره ببر.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل شورانگیز حافظ، با اعلام پایان ماه رمضان و فرارسیدن عید، جشنی از رهایی و شادی را نوید می‌دهد. حافظ به صراحت به نقد زاهدان ریاکار می‌پردازد و باده‌نوشی بی‌ریا را بر زهدفروشی آمیخته به تزویر ترجیح می‌دهد. او با طنزی ظریف، معتقد است که گناه باده‌نوشی در برابر آزار مردم و ریاکاری ناچیز است و تأکید می‌کند که هر انسانی دارای خطا و عیب است. شاعر در این غزل، خواننده را به صداقت با خویشتن و دوری از قضاوت‌های سطحی فرامی‌خواند و اوج آزادگی فکری خود را در پذیرش لذت‌های حلال و بی‌ضرر زندگی به نمایش می‌گذارد.

معنی بیت به بیت غزل

روزه یک‌سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست | می ز خُم‌خانه به‌جوش آمد و می‌ باید خواست

بیت ۱ ماه رمضان به پایان رسید و عید فرا رسید و دل‌ها به شور و شوق آمدند. شراب در خم‌خانه به جوش آمده و اکنون باید آن را طلبید و نوشید.

نوبهٔ زهدفروشانِ گران‌جان بگذشت | وقتِ رندی و طرب کردنِ رندان پیداست

بیت ۲ دوران ریاکاری و خودنمایی زاهدانِ سنگدل و بی‌خبر به پایان رسید. اکنون زمان آشکار شدن آزادگی و خوشگذرانی رندان (عاشقان حقیقی) است.

چه ملامت بُوَد آن را که چنین باده خورَد؟ | این چه عیب است بدین بی‌خردی؟ وین چه خطاست؟

بیت ۳ چه سرزنشی بر کسی است که چنین (آشکار و بی‌ریا) باده می‌نوشد؟ این چه ایراد گرفتن از روی نادانی است و این چه خطایی است که دیگران مرتکب می‌شوند؟

باده‌نوشی که در او روی و ریایی نَبُوَد | بهتر از زهدفروشی که در او روی و ریاست

بیت ۴ شراب‌خواری که عملش با ریا و تظاهر همراه نیست، بسیار بهتر از زاهدنمایی است که کارش پر از خودنمایی و فریب‌کاری است.

ما نه رندانِ ریاییم و حریفانِ نفاق | آن‌که او عالِم سِرّ است، بدین حال گواست

بیت ۵ ما نه رندانی هستیم که تظاهر به رندی کنیم و نه همکار منافقانیم. خداوند که از همه رازها آگاه است، بر این حقیقت (اخلاص ما) گواه است.

فرضِ ایزد بگزاریم و به کس بد نکنیم | وان چه گویند روا نیست، نگوییم رواست

بیت ۶ ما واجبات و دستورات الهی را انجام می‌دهیم و به کسی آزار نمی‌رسانیم؛ و هر چیزی را که (از نظر عرف و شرع) ناروا می‌دانند، ما نیز آن را حلال و روا نمی‌شماریم.

چه شود گر من و تو چند قدح باده خوریم؟ | بade از خونِ رزان است، نه از خون شماست

بیت ۷ چه اتفاقی می‌افتد اگر من و تو چند جام شراب بنوشیم؟ این شراب از عصاره انگور است، نه از خون شما که به کسی ضرر برساند یا حرام باشد (اشاره به اینکه این کار به دیگران آسیبی نمی‌زند).

این چه عیب است کز آن عیب، خلل خواهد بود؟ | ور بُوَد نیز چه شد؟ مردم بی‌عیب کجاست؟

بیت ۸ این چه ایرادی است (به شراب‌خواری) که می‌گیرید و می‌گویید از این کار فساد و تباهی پدید می‌آید؟ و اگر هم (نقص یا ضرری) داشته باشد، چه اهمیتی دارد؟ مگر اصلاً انسان بی‌عیب و نقص وجود دارد؟

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

یک‌سو شد به پایان رسید، تمام شد

گران‌جان سنگدل، بی‌لذت، یا زاهدنما (در اینجا به معنای زاهد ریاکار که با ریاکاری خود موجب سنگینی روح می‌شود)

رندی آزادگی و زیرکی که با بی‌قیدی ظاهری همراه است اما به معنای وارستگی از تعلقات دنیوی و ریاکاری است

حریفان نفاق همکاران و شریکان دورویی و فریبکاری

خون رزان کنایه از شراب انگوری (رزان جمع «رز» به معنی درخت انگور است)

خلل نقص، آسیب، تباهی

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تضاد «باده‌نوشی که در او روی و ریایی نَبُوَد / بهتر از زهدفروشی که در او روی و ریاست»

تقابل میان «باده‌نوشی بی‌ریا» و «زهدفروشی ریاکار». حافظ دو گروه را در مقابل هم قرار می‌دهد تا برتری صدق باطن را بر ظاهر متظاهر نشان دهد.

کنایه «می ز خُم‌خانه به‌جوش آمد»

«خُم‌خانه» کنایه از میخانه است که در ادبیات عرفانی گاه کنایه از محفل عشق و معرفت نیز به کار می‌رود.

ایهام «رندان»

این واژه هم می‌تواند به معنای باده‌نوشان ظاهری و هم به معنای عارفان زیرک و آزاداندیش باشد که از قید ریا رها هستند.

تناسب «روزه، عید، می، خم‌خانه»

کلماتی که در یک فضای معنایی (پایان رمضان و جشن عید) به هم مرتبط و متناسب هستند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۱,۹۴۰

ابجد وسیط ۲,۰۴۲

ابجد صغیر ۱,۵۸۳

تعداد حروف ۴۴۰

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۹

غزل بعدی غزل شماره ۲۱

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ