غزل شماره ۱۸۷ حافظ: دِلا! بِسوز! که سوزِ تو، کارها بِکُنَد + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۱۸۷ حافظ
دِلا! بِسوز! که سوزِ تو، کارها بِکُنَد
❖
نیازِ نیم‌شَبی، دَفْعِ صَد بَلا بِکُنَد
عِتابِ یارِ پَری‌چِهْرِه، عاشِقانِه بِکَش!
❖
کِه یِک کِرِشْمِه، تَلافیِّ صَد جَفا بِکُنَد
زِ مُلْک تا مَلَکوتَش، حِجاب بَردارَنْد
❖
هَر آن‌کِه خِدْمَتِ جامِ جَهان‌نَما بِکُنَد
طَبیبِ عِشْق، مَسیحا‌دَم است و مُشْفِق، لیک
❖
چو دَرد، دَر تو نَبینَد؛ کِه را دَوا بِکُنَد؟
تو با خدایِ خود اَنداز کار! و دِل، خوش دار!
❖
کِه رَحْم اَگَر نَکُنَد مُدَّعی، خُدا بِکُنَد
زِ بَخْتِ خُفْتِه مَلولَم، بُوَد که بیداری
❖
بِه وَقْتِ فاتِحِهٔ صُبْح، یک دُعا بِکُنَد؟
بِسوخْت «حافِظ» و بویی به زُلْفِ یار نَبُرْد
❖
مَگَر دِلالَتِ این دولَتَش، صَبا بِکُنَد
✨ نتیجه فال غزل ۱۸۷ حافظ
این فال نشان‌دهنده صبر در برابر سختی‌ها و توسل به خداوند است. اگر رنجی می‌کشی، بدان که عشق و دردِ آن مایه تعالی توست. کار خود را به خدا بسپار و ناامید مباش، زیرا گشایش در راه است و بخت خفته تو به زودی بیدار خواهد شد.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از شورابه‌ترین سروده‌های حافظ در باب درد و رنج عشق، ضرورت سوز و گداز درونی، و توکل به خداست. شاعر بیان می‌کند که رسیدن به مقصود و برداشتن حجاب‌های میان خلق و خالق، نیازمند تحمل جفای معشوق، داشتن دردِ طلب و درخواست یاری از خداوند در سایه دعای سحرگاهی است.
معنی بیت به بیت غزل
دِلا! بِسوز! که سوزِ تو، کارها بِکُنَد | نیازِ نیم‌شَبی، دَفْعِ صَد بَلا بِکُنَد
بیت ۱
ای دل، در آتش عشق بسوز و درد فراق را تحمل کن که آه و سوز تو کارساز است؛ و راز و نیاز در دل شب، صدها بلا و گرفتاری را دفع می‌کند.
عِتابِ یارِ پَری‌چِهْرِه، عاشِقانِه بِکَش! | کِه یِک کِرِشْمِه، تَلافیِّ صَد جَفا بِکُنَد
بیت ۲
خشم و نازِ معشوق زیباپیکر را با جان و دل و عاشقانه تحمل کن؛ زیرا یک عشوه و نگاه نازآلود او، جبرانِ صد جفا و بی‌مهری را خواهد کرد.
زِ مُلْک تا مَلَکوتَش، حِجاب بَردارَنْد | هَر آن‌کِه خِدْمَتِ جامِ جَهان‌نَما بِکُنَد
بیت ۳
هرکسی که خدمتگزار دلِ صیقل‌یافته و جام جهان‌نما (آیینه دل یا جام جم) باشد، تمام پرده‌ها و موانع از عالم ماده (ملک) تا عالم غیب (ملکوت) از برابر دیدگانش برداشته می‌شود.
طَبیبِ عِشْق، مَسیحا‌دَم است و مُشْفِق، لیک | چو دَرد، دَر تو نَبینَد؛ کِه را دَوا بِکُنَد؟
بیت ۴
عشق همچون طبیبی مهربان و با نفسِ عیسوی است که مرده را زنده می‌کند، اما تا زمانی که در تو درد و اشتیاق نبیند، چه کسی را درمان کند؟
تو با خدایِ خود اَنداز کار! و دِل، خوش دار! | کِه رَحْم اَگَر نَکُنَد مُدَّعی، خُدا بِکُنَد
بیت ۵
کار خود را به خدا بسپار و دلت قرص و شاداب باشد؛ زیرا اگر مدعیان و رقیبان سنگدل به تو رحم نکنند، خداوند مهربان قطعا رحمت خواهد آورد.
زِ بَخْتِ خُفْتِه مَلولَم، بُوَد که بیداری | بِه وَقْتِ فاتِحِهٔ صُبْح، یک دُعا بِکُنَد؟
بیت ۶
از بخت خفته و اقبال نامساعد خود دلتنگ و خسته‌ام؛ شاید یک انسان بیدار دل و شب‌زنده‌دار، به هنگام نماز و آغاز صبح در حق من دعایی خیر بکند.
بِسوخْت «حافِظ» و بویی به زُلْفِ یار نَبُرْد | مَگَر دِلالَتِ این دولَتَش، صَبا بِکُنَد
بیت ۷
حافظ در آتش عشق سوخت و خاکستر شد اما نشانی از بوی زلف یار نیافت؛ مگر اینکه باد صبا او را به این دولت و سعادت راهنمایی کند.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
عتاب
خشم، سرزنش و تندخویی توأم با ناز از سوی معشوق
ملکوت
عالم معنا، جهان غیب و آسمان‌ها
جام جهان‌نما
جامی افسانه‌ای که تمام جهان در آن دیده می‌شد؛ در عرفان استعاره از دل عارف یا انسان کامل است
مسیحادم
دارای نفسی همچون حضرت مسیح که مرده را زنده می‌کند و شفابخش است
مدعی
ادعاکننده، در اینجا به معنای رقیب یا صوفی دروغین و اهل دعوی بدون عمل است
ملول
دلتنگ، آزرده و خسته
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«طبیب عشق مسیحادم است»
عشق به طبیبی دلسوز و مسیحادم تشبیه شده است.
تضاد
«ز ملک تا ملکوتش حجاب بردارند»
واژه‌های ملک (عالم ماده) و ملکوت (عالم معنا) با یکدیگر تضاد دارند.
ایهام
«دلالت این دولتش صبا بکند»
واژه «دولت» هم به معنای بخت و اقبال و هم به معنای حکومت و پادشاهی به کار رفته است.
حسن تعلیل
«چو درد در تو نبیند که را دوا بکند؟»
شاعر دلیل درمان نشدن عاشق را نبود درد و اشتیاق حقیقی در وجود او می‌داند.
تناسب
«طبیب، دَم، دوا»
واژه‌های مربوط به پزشکی و درمان در یک بیت تناسب زیبایی ایجاد کرده‌اند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۴,۰۹۱
ابجد وسیط
۱,۵۸۵
ابجد صغیر
۱,۱۵۰
تعداد حروف
۳۳۵
نظرات
ارسال یک نظر