غزل شماره ۴۷۱ حافظ: ز دلبرم که رساند نوازش قلمی + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۷۱ حافظ

ز دلبرم که رساند نوازش قلمی

❖

کجاست پیک صبا گر همی کند کرمی؟

قیاس کردم و تدبیر عقل در ره عشق

❖

چو شبنمی است که بر بحر می‌کشد رقمی

بیا که خرقهٔ من گرچه رهن میکده‌هاست

❖

ز مال وقف نبینی به نام من درمی

حدیثِ چون و چرا دردِ سر دهد ای دل

❖

پیاله گیر و بیاسا ز عمرِ خویش دمی

طبیبِ راه‌نشین درد عشق نشناسد

❖

برو به دست کن ای مرده‌دل مسیح‌دمی

دلم گرفت ز سالوس و طبل زیر گلیم

❖

به آن که بر در میخانه برکشم عَلَمی

بیا که وقت‌شناسان دو کون بفروشند

❖

به یک پیاله میِ صاف و صحبتِ صنمی

دوام عیش و تنعم نه شیوهٔ عشق است

❖

اگر معاشرِ مایی بنوش نیش غمی

نمی‌کنم گله‌ای لیک ابر رحمت دوست

❖

به کِشته‌زار جگرتشنگان نداد نمی

چرا به یک نیِ قندش نمی‌خرند آن کس

❖

که کرد صد شکرافشانی از نیِ قلمی

سزای قدر تو شاها به دست حافظ نیست

❖

جز از دعای شبی و نیاز صبحدمی

✨ نتیجه فال غزل ۴۷۱ حافظ

ای صاحب فال، روزگار از ریا و تظاهر تو را دلگیر کرده است. عقل در برابر عشق حقیقی ناتوان است. به جای دل‌مشغولی‌های بی‌حاصل و چون و چرا، به آرامش درونی و شادی‌های ساده روی آور. عشق راهی پر از فراز و نشیب است؛ برای رسیدن به آن، باید تلخی‌ها را پذیرا باشی. صبور باش که لطف یار هرچند دیر، اما خواهد رسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ بیانگر ناخرسندی شاعر از ریاکاری‌ها و فریب‌های زمانه است و دعوت به صداقت در عشق می‌کند. حافظ عقل را در برابر عظمت عشق ناتوان می‌داند و بر بی‌فایدگی بحث‌های بی‌پایه تأکید می‌کند. او به عاشقان توصیه می‌کند که به جای جستجوی درمان‌های ظاهری، به دنبال «مسیح‌دمی» باشند و در راه عشق، همه‌ی خوشی‌ها و تلخی‌ها را پذیرا باشند. شاعر از بی‌توجهی به هنر و سخن شیرین خود گلایه می‌کند و در نهایت، قدردانی خود را از ممدوح یا خداوند، تنها از طریق دعا و نیاز خالصانه ابراز می‌دارد.

معنی بیت به بیت غزل

ز دلبرم که رساند نوازش قلمی | کجاست پیک صبا گر همی کند کرمی؟

بیت ۱ چه کسی می‌تواند نامه‌ای محبت‌آمیز از دلبرم به من برساند؟ باد صبا کجاست، اگر می‌خواهد لطفی در حق من کند و پیام مرا ببرد؟

قیاس کردم و تدبیر عقل در ره عشق | چو شبنمی است که بر بحر می‌کشد رقمی

بیت ۲ عقل و تدبیر آن را در راه عشق سنجیدم و دریافتم که مانند قطره شبنمی است که بر پهنای دریا اثری می‌گذارد؛ یعنی کاملاً بی‌اثر و ناچیز است.

بیا که خرقهٔ من گرچه رهن میکده‌هاست | ز مال وقف نبینی به نام من درمی

بیت ۳ بیا و ببین که اگرچه جامه من گروگان میخانه‌هاست (اشاره به فقر و سرمستی ظاهری)، اما حتی یک درهم هم از اموال عمومی و وقف‌شده (که ریاکاران از آن سوءاستفاده می‌کنند) به نام من نخواهی دید.

حدیثِ چون و چرا دردِ سر دهد ای دل | پیاله گیر و بیاسا ز عمرِ خویش دمی

بیت ۴ ای دل، پرداختن به بحث‌ها و استدلال‌های عقلی (چون و چرا کردن) فقط باعث دردسر می‌شود؛ پس پیاله شراب را بگیر و لحظه‌ای از عمرت را در آرامش و بی‌خیالی بگذران.

طبیبِ راه‌نشین درد عشق نشناسد | برو به دست کن ای مرده‌دل مسیح‌دمی

بیت ۵ پزشکی که فقط بر سر راه نشسته (طبیب بی‌تجربه یا ریاکار) درد عمیق عشق را نمی‌فهمد. ای دل‌مرده، برو و یک انسان با نفس مسیحایی (معشوق یا پیر کامل) پیدا کن که بتواند به تو زندگی ببخشد.

دلم گرفت ز سالوس و طبل زیر گلیم | به آن که بر در میخانه برکشم عَلَمی

بیت ۶ دلم از ریاکاری (سالوس) و پنهان‌کاری‌های بی‌فایده و ظاهرسازی (طبل زیر گلیم) به ستوه آمد. ترجیح می‌دهم آشکارا پرچم خود را بر در میخانه نصب کنم (و صادقانه راه عشق را بپویم).

بیا که وقت‌شناسان دو کون بفروشند | به یک پیاله میِ صاف و صحبتِ صنمی

بیت ۷ بیا که عارفان و کسانی که ارزش لحظه را می‌دانند، دو جهان (دنیا و آخرت) را به یک پیاله شراب زلال و هم‌نشینی با معشوقی زیبا می‌فروشند.

دوام عیش و تنعم نه شیوهٔ عشق است | اگر معاشرِ مایی بنوش نیش غمی

بیت ۸ در راه عشق، همیشه خوشی و رفاه (تنعم) وجود ندارد. اگر تو همنشین و همراه ما در این راه هستی، باید تلخی و گزندگی غم را نیز بچشی.

نمی‌کنم گله‌ای لیک ابر رحمت دوست | به کِشته‌زار جگرتشنگان نداد نمی

بیت ۹ من شکایتی ندارم، اما ابر رحمت و لطف دوست، حتی یک قطره هم بر کشتزار دل‌های تشنه عاشقان (که جگرشان از تشنگی سوخته) نبارید.

چرا به یک نیِ قندش نمی‌خرند آن کس | که کرد صد شکرافشانی از نیِ قلمی

بیت ۱۰ چرا کسی که با قلم نی خود (شاعری و خوشنویسی‌اش) صدها سخن شیرین و شکرآمیز (شعر) افشانده، حتی به قیمت یک نی قند (چیز ناچیز) هم خریدار ندارد؟ (کنایه از بی‌ارزش شمردن هنر شاعر در زمانه‌اش).

سزای قدر تو شاها به دست حافظ نیست | جز از دعای شبی و نیاز صبحدمی

بیت ۱۱ ای پادشاه (ممدوح یا خداوند)، پاداش و شایستگی مقام تو در توان حافظ نیست، جز اینکه در شب برایت دعا کند و در سپیده‌دم به راز و نیاز بپردازد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

نوازش قلمی نامه‌ای محبت‌آمیز

شبنمی بر بحر رقم کشیدن کنایه از بی‌اثری و ناچیزی تدبیر عقل در برابر عظمت عشق

طبل زیر گلیم کنایه از پنهان کردن امری آشکار، ریاکاری و تظاهر بی‌فایده

مسیح‌دمی کسی که نفس شفابخش دارد، معشوق یا پیر کامل

دو کون هر دو جهان، دنیا و آخرت

تنعم بهره‌مندی از نعمت، رفاه و خوشی

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

کنایه «چو شبنمی است که بر بحر می‌کشد رقمی»

کنایه از بی‌اثر و ناچیز بودن تدبیر عقل در برابر وسعت و عمق عشق است.

تشبیه «تدبیر عقل در ره عشق / چو شبنمی است که بر بحر می‌کشد رقمی»

تدبیر عقل (مُشَبّه) به شبنمی (مُشَبّه‌به) تشبیه شده که بر دریا (بحر) اثری نمی‌گذارد.

تضاد «دو کون بفروشند به یک پیاله میِ صاف»

«دو کون» (دنیا و آخرت) در مقابل «یک پیاله می» نشان‌دهنده تضاد در ارزش ظاهری و باطنی است.

استعاره «ابر رحمت دوست»

رحمت دوست به ابری تشبیه شده که نماد بخشش و فیض الهی است.

ایهام «صد شکرافشانی از نیِ قلمی»

کلمه «نی» دارای ایهام است؛ هم به معنای قلم نی (وسیله نوشتن) و هم به معنای ساز نی (آلت موسیقی) که هر دو با «شکرافشانی» (سخن شیرین یا نوای دلنشین) تناسب دارند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۷,۲۳۳

ابجد وسیط ۲,۶۹۷

ابجد صغیر ۱,۷۵۵

تعداد حروف ۵۳۱

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۷۰

غزل بعدی غزل شماره ۴۷۲

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ