غزل شماره ۲۶۷ حافظ: ای صبا گر بُگذری بر ساحلِ رودِ اَرَس + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۶۷ حافظ

ای صبا گر بُگذری بر ساحلِ رودِ اَرَس

❖

بوسه زن بر خاکِ آن وادی و مُشکین کُن نَفَس

منزلِ سَلمی که بادَش هر دَم از ما صد سلام

❖

پُر صدایِ ساربانان بینی و بانگِ جرس

مَحمِلِ جانان ببوس، آن‌گه به زاری عَرضه دار

❖

کز فِراقت سوختم ای مهربان فریاد رس

من که قولِ ناصحان را خواندَمی قولِ رَباب

❖

گوش‌مالی دیدم از هجران که اینم پند بس

عشرتِ شب‌گیر کن، مِی نوش کاندر راهِ عشق

❖

شَب‌رُوان را آشنایی‌هاست با میرِ عَسَس

عشق‌بازی کارِ بازی نیست ای دل! سر بِباز

❖

زان که گویِ عشق نَتْوان زد به چوگانِ هوس

دل به رَغبت می‌سپارد جان به چشمِ مستِ یار

❖

گر چه هشیاران ندادند اختیارِ خود به کس

طوطیان در شِکَّرِستان کامرانی می‌کنند

❖

و از تَحَسُّر دست بر سر می‌زند مسکین مگس

نامِ حافظ گر برآید بر زبانِ کِلکِ دوست

❖

از جنابِ حضرتِ شاهم بس است این مُلتَمَس

✨ نتیجه فال غزل ۲۶۷ حافظ

این غزل نشان‌دهنده آن است که رسیدن به مقصود واقعی نیازمند فداکاری و عبور از هوس‌های زودگذر است. نترسیدن از مشکلات راه عشق و تسلیم دل به یار، سرانجام مایه سعادت و کامرانی خواهد شد. به زودی رنج فراق به پایان می‌رسد و نام نیک و مراد دلت حاصل خواهد گشت.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل با یادکرد از ساحل رود ارس و دیار معشوق آغاز می‌شود و شاعر از باد صبا می‌خواهد تا سلام و پیام دل‌تنگی او را به دلبر برساند. حافظ در ادامه، راه عشق را پربار اما نیازمند ازخودگذشتگی می‌داند و تفاوت میان عاشقان راستین (طوطیان شکرستان) و هوس‌بازان محروم (مگسان) را به تصویر می‌کشد.

معنی بیت به بیت غزل

ای صبا گر بُگذری بر ساحلِ رودِ اَرَس | بوسه زن بر خاکِ آن وادی و مُشکین کُن نَفَس

بیت ۱ ای نسیم صبا، اگر گذرت به کنار رود ارس افتاد، بر خاک آن سرزمین بوسه بزن و نفست را با عطر آنجا معطر کن.

منزلِ سَلمی که بادَش هر دَم از ما صد سلام | پُر صدایِ ساربانان بینی و بانگِ جرس

بیت ۲ خانه معشوق (سلمی) را که همواره صدها سلام از ما نثارش باد، پر از شلوغی ساربانان و صدای زنگ کاروان خواهی دید.

مَحمِلِ جانان ببوس، آن‌گه به زاری عَرضه دار | کز فِراقت سوختم ای مهربان فریاد رس

بیت ۳ کجاوه معشوق را ببوس و سپس با زاری به او بگو: ای یار مهربان و دادرس، از دوری‌ات سراپا سوختم.

من که قولِ ناصحان را خواندَمی قولِ رَباب | گوش‌مالی دیدم از هجران که اینم پند بس

بیت ۴ من که پندهای مصلحان را همچون صدای ساز بی‌ارزش می‌پنداشتم، از درد فراق چنان تنبیه شدم که همین رنج برایم بزرگ‌ترین پند است.

عشرتِ شب‌گیر کن، مِی نوش کاندر راهِ عشق | شَب‌رُوان را آشنایی‌هاست با میرِ عَسَس

بیت ۵ سحرگاهان به شادمانی بپرداز و شراب بنوش؛ زیرا در طریقت عشق، شب‌زنده‌داران با فرمانده پاسبانان و خطرات راه آشنایی و سازش دارند.

عشق‌بازی کارِ بازی نیست ای دل! سر بِباز | زان که گویِ عشق نَتْوان زد به چوگانِ هوس

بیت ۶ ای دل، عشق‌ورزی کار ساده و بازیچه‌ای نیست، در این راه باید سر فدا کنی؛ چرا که میدان عشق را با چوگان هوس و هوس‌بازی نمی‌توان فتح کرد.

دل به رَغبت می‌سپارد جان به چشمِ مستِ یار | گر چه هشیاران ندادند اختیارِ خود به کس

بیت ۷ دل عاشق با میل و اشتیاقِ خود، جانش را به چشم مست معشوق می‌بخشد؛ هرچند عاقلان و هشیاران هرگز اختیار خود را به کسی نمی‌سپارند.

طوطیان در شِکَّرِستان کامرانی می‌کنند | و از تَحَسُّر دست بر سر می‌زند مسکین مگس

بیت ۸ عاشقان کام‌یافته همچون طوطیان در کشتزار شکر به کامرانی مشغولند، در حالی که انسان محروم و نادان همچون مگس از شدت حسرت دست بر سر می‌کوبد.

نامِ حافظ گر برآید بر زبانِ کِلکِ دوست | از جنابِ حضرتِ شاهم بس است این مُلتَمَس

بیت ۹ اگر نام حافظ بر قلم معشوق جاری شود و او را یاد کند، همین خواسته و تمنا از درگاه پادشاه برای من کاملاً کافی است.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

ارس نام رودی در شمال ایران و آذربایجان

سلمی نام معشوقه‌ای در ادبیات عرب که به عنوان نماد معشوق به کار می‌رود

محمل کجاوه و تخت‌روانی که روی شتر بندند

جرس زنگ بزرگ کاروان

رباب نوعی ساز موسیقی

عسس پاسبانان و شب‌گردان

تحسر حسرت خوردن و افسوس بردن

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه «قول ناصحان را خواندمی قول ربباب»

پند و اندوه پنددهندگان را به صدای ساز رباب (که سبک و گذراست) تشبیه کرده است.

استعاره «طوطیان در شکرستان کامرانی می‌کنند»

طوطی استعاره از عاشقان خوش‌بخت و شکرستان استعاره از عالم عشق و وصال است.

تناسب «گوی و چوگان»

واژه‌های گوی و چوگان به واسطه تعلق به بازی چوگان با یکدیگر تناسب و مراعات نظیر دارند.

تضاد «هشیاران و مست»

تضاد میان هشیاری عاقلان و مستی عاشقان در بیت هفتم.

کنایه «دست بر سر می‌زند مسکین مگس»

دست بر سر زدن کنایه از شدت پشیمانی و حسرت خوردن است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۶,۱۰۰

ابجد وسیط ۲,۲۳۰

ابجد صغیر ۱,۶۵۷

تعداد حروف ۴۹۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۶۶

غزل بعدی غزل شماره ۲۶۸

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ