غزل شماره ۳۵۲ حافظ: روزگاری شد که در میخانه خدمت می‌کنم + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۵۲ حافظ
روزگاری شد که در میخانه خدمت می‌کنم
❖
در لباسِ فقر کارِ اهلِ دولت می‌کنم
تا کی اندر دام وصل آرم تَذَروی خوش‌خَرام
❖
در کمینم و انتظار وقتِ فرصت می‌کنم
واعظِ ما بوی حق نشنید بشنو کاین سخن
❖
در حضورش نیز می‌گویم نه غیبت می‌کنم
با صبا افتان و خیزان می‌روم تا کویِ دوست
❖
و از رفیقان ره استمدادِ همت می‌کنم
خاکِ کویت زحمت ما برنتابد بیش از این
❖
لطف‌ها کردی بتا، تخفیفِ زحمت می‌کنم
زلفِ دلبر دامِ راه و غمزه‌اش تیرِ بلاست
❖
یاد دار ای دل که چندینت نصیحت می‌کنم
دیدهٔ بدبین بپوشان ای کریمِ عیب‌پوش
❖
زین دلیری‌ها که من در کُنجِ خلوت می‌کنم
حافظم در مجلسی دُردی‌کشم در محفلی
❖
بنگر این شوخی که چون با خلق، صنعت می‌کنم
✨ نتیجه فال غزل ۳۵۲ حافظ
این غزل به شما نوید می‌دهد که زمان مناسب برای رسیدن به آرزوها نزدیک است، اما نیاز به صبر و تلاش هوشمندانه دارید. از ظاهر فریبنده افراد دوری کنید و به باطن امور توجه نمایید. در راه رسیدن به مقصود، از دوستان خود طلب یاری کنید. خداوند پشتیبان شماست، پس با شهامت و بدون نگرانی از قضاوت‌ها به سوی هدف قدم بردارید و از ریاکاری بپرهیزید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل حافظ به بیان سیر و سلوک عاشقانه و رندانه او می‌پردازد. شاعر خود را در مقام خدمت در میخانه (نمادی از عالم عشق و عرفان) معرفی می‌کند که با وجود ظاهر فقیرانه، به کارهایی عظیم (کار اهل دولت) مشغول است. او در انتظار وصال معشوق است و به واعظانی که بوی حقیقت نبرده‌اند، با جسارت و صراحت پاسخ می‌دهد. حافظ با افتان و خیزان به سوی کوی دوست می‌رود و از همت رفیقان راه مدد می‌جوید. او از کثرت حضور و زحمت خود در کوی معشوق می‌گوید و درخواست تخفیف دارد. در ادامه به خطرات عشق و فریبندگی زلف و غمزه دلبر هشدار می‌دهد. در نهایت، با لحنی طنزآمیز و خودآگاهانه، به چندگانگی شخصیت خود در اجتماع اشاره می‌کند: هم حافظ قرآن و هم دُردی‌کش میخانه، که این "صنعت" او در برخورد با مردم است.
معنی بیت به بیت غزل
روزگاری شد که در میخانه خدمت می‌کنم | در لباسِ فقر کارِ اهلِ دولت می‌کنم
بیت ۱
مدتی است که در میخانه مشغول خدمت هستم و با وجود فقر و درویشی، کارهایی را انجام می‌دهم که شایسته بزرگان و اهل ثروت است.
تا کی اندر دام وصل آرم تَذَروی خوش‌خَرام | در کمینم و انتظار وقتِ فرصت می‌کنم
بیت ۲
چقدر دیگر باید در کمین بنشینم تا معشوقِ خوش‌رفتار و زیبا را به دام وصال خود درآورم؟ من در انتظار فرصت مناسب هستم.
واعظِ ما بوی حق نشنید بشنو کاین سخن | در حضورش نیز می‌گویم نه غیبت می‌کنم
بیت ۳
واعظ ما از حقیقت بویی نبرده است؛ این سخنی است که به تو می‌گویم و حتی در حضور او نیز جرأت تکرار آن را دارم و غیبت نمی‌کنم.
با صبا افتان و خیزان می‌روم تا کویِ دوست | و از رفیقان ره استمدادِ همت می‌کنم
بیت ۴
آهسته و با دشواری، همراه با نسیم سحری، به سوی کوی دوست روانم و از دوستان همراهم طلبِ یاری و همت می‌کنم تا در این راه به من کمک کنند.
خاکِ کویت زحمت ما برنتابد بیش از این | لطف‌ها کردی بتا، تخفیفِ زحمت می‌کنم
بیت ۵
ای معشوقِ زیبا، خاک کوی تو دیگر توان تحمل زحمات و حضور همیشگی مرا ندارد. تو محبت‌های زیادی به من کردی، پس من نیز از تلاش و زحمت خود در این راه می‌کاهم.
زلفِ دلبر دامِ راه و غمزه‌اش تیرِ بلاست | یاد دار ای دل که چندینت نصیحت می‌کنم
بیت ۶
ای دل، به یاد داشته باش که زلفِ معشوق چون دامی برای گرفتاری است و نگاه دلبرانه‌اش تیری است که بلا می‌آفریند. این چندین بار است که تو را نصیحت می‌کنم.
دیدهٔ بدبین بپوشان ای کریمِ عیب‌پوش | زین دلیری‌ها که من در کُنجِ خلوت می‌کنم
بیت ۷
ای خداوندِ بخشنده و عیب‌پوش، چشمان بدبینان را از کارهایی که من با جسارت و بی‌باکی در خلوت انجام می‌دهم، بپوشان.
حافظم در مجلسی دُردی‌کشم در محفلی | بنگر این شوخی که چون با خلق، صنعت می‌کنم
بیت ۸
در یک مجلس، حافظ قرآن هستم و در محفلی دیگر، شراب‌خوار؛ ببین این گستاخی مرا که چگونه با مردم با صنعت و هنرمندی رفتار می‌کنم (و شخصیت‌های متناقض نشان می‌دهم).
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
تَذَرو خوش‌خَرام
قرقاول خوش‌رفتار (استعاره از معشوق زیبا)
استمدادِ همت
طلب یاری و کمک معنوی یا دعای خیر از دیگران
برنتابد
تحمل نکند، تاب نیاورد
بتا
ای بت، ای معشوق (صوت ندا برای خطاب به معشوق زیبا)
دُردی‌کِش
شراب‌خوار تهی‌دست، کسی که ته مانده شراب (دُرد) را می‌نوشد
صنعت می‌کنم
به معنای ریاکاری و ظاهر‌سازی یا آفرینش هنری و ماهرانه رفتار کردن
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
استعاره
«تَذَرو خوش‌خَرام»
تَذَرو در اینجا استعاره از معشوقی زیبا و دلربا است.
تشبیه
«زلفِ دلبر دامِ راه و غمزه‌اش تیرِ بلاست»
زلفِ دلبر به دام و غمزه‌اش به تیر بلا تشبیه شده است که هر دو ابزار فریب و آسیب‌رسانی هستند.
تضاد/پارادوکس
«حافظم در مجلسی دُردی‌کشم در محفلی»
این بیت تضادی آشکار را بین دو وجه شخصیت شاعر (حافظ قرآن بودن و شراب‌خوار بودن) نشان می‌دهد که نوعی پارادوکس رفتاری است.
کنایه
«بوی حق نشنید»
این عبارت کنایه از نادانی، عدم درک حقیقت و بی‌بصیرتی واعظ است.
ایهام
«صنعت می‌کنم»
این فعل می‌تواند دو معنا داشته باشد: ۱. ریاکاری و ظاهر‌سازی در برابر مردم. ۲. خلق هنری و شاعرانه در برخورد با خلق.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۴۰,۱۹۶
ابجد وسیط
۲,۱۸۶
ابجد صغیر
۱,۴۷۸
تعداد حروف
۴۳۸
نظرات
ارسال یک نظر