غزل شماره ۳۷۸ حافظ: ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۷۸ حافظ

ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم

❖

جامه کس سیه و دلق خود ازرق نکنیم

عیب درویش و توانگر به کم و بیش بد است

❖

کار بد مصلحت آن است که مطلق نکنیم

رقم مغلطه بر دفتر دانش نزنیم

❖

سر حق بر ورق شعبده ملحق نکنیم

شاه اگر جرعه رندان نه به حرمت نوشد

❖

التفاتش به می صاف مروّق نکنیم

خوش برانیم جهان در نظر راهروان

❖

فکر اسب سیه و زین مغرّق نکنیم

آسمان کشتی ارباب هنر می‌شکند

❖

تکیه آن به که بر این بحر معلّق نکنیم

گر بدی گفت حسودی و رفیقی رنجید

❖

گو تو خوش باش که ما گوش به احمق نکنیم

حافظ ار خصم خطا گفت نگیریم بر او

❖

ور به حق گفت جدل با سخن حق نکنیم

✨ نتیجه فال غزل ۳۷۸ حافظ

این فال نشان‌دهنده بلندهمتی، آزادگی و دوری از ریا و تظاهر است. نیت شما زمانی به سرانجام می‌رسد که از حسادت‌ها و حرف‌های بی‌پایه دیگران دل‌تنگ نشوید و با اخلاص، دانش و انصاف به مسیر خود ادامه دهید. به جهان و زرق و برق آن دل ببندید که پایدار نیست؛ بر صراط حق استوار بمانید تا عزت و آرامش نصیبتان شود.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل یکی از درخشان‌ترین سروده‌های اخلاقی و عرفانی حافظ است که در آن بر اصول آزادمنشی، پرهیز از بدگویی، دوری از ریاکاری صوفیانه و سفسطه در علم تأکید می‌شود. شاعر با زبانی حکیمانه از برابری انسان‌ها در ارزش‌های اخلاقی سخن می‌گوید و توصیه می‌کند که به جای دل بستن به تجملات ناپایدار دنیا و اعتنا به سخن احمقان، باید با انصاف، مدارا و حق‌طلبی روزگار را گذراند.

معنی بیت به بیت غزل

ما نگوییم بد و میل به ناحق نکنیم | جامه کس سیه و دلق خود ازرق نکنیم

بیت ۱ ما نه درباره کسی بد می‌گوییم و نه به کار نادرست متمایل می‌شویم؛ لباس تقوای هیچ‌کس را تیره و آلوده نمی‌سازیم و دلق صوفیانه خود را نیز به ریاکاری و تزویر کبود رنگ نمی‌کنیم.

عیب درویش و توانگر به کم و بیش بد است | کار بد مصلحت آن است که مطلق نکنیم

بیت ۲ عیب‌جویی و بدگویی از فقیر به خاطر کم داشتن و از ثروتمند به خاطر زیاد داشتن، در هر حال ناپسند است؛ صلاح در این است که کار بد را مطلقاً انجام ندهیم.

رقم مغلطه بر دفتر دانش نزنیم | سر حق بر ورق شعبده ملحق نکنیم

بیت ۳ با استدلال‌های فریبکارانه و سفسطه، خط بطلان بر دفتر دانش و علم نمی‌کشیم و اسرار الهی و حقیقت را با نیرنگ و حقه‌بازی درهم نمی‌آمیزیم.

شاه اگر جرعه رندان نه به حرمت نوشد | التفاتش به می صاف مروّق نکنیم

بیت ۴ اگر پادشاه از شرابِ رندان به احترام ننوشد و قدر آن را نداند، ما نیز هیچ‌گونه توجه و اعتنایی به شراب زلال و صاف او نخواهیم کرد.

خوش برانیم جهان در نظر راهروان | فکر اسب سیه و زین مغرّق نکنیم

بیت ۵ در چشم سالکان و رهروان حقیقت، زندگی را به خوشی و رهایی طی می‌کنیم و خود را درگیر تجملات و دلبستگی‌های دنیوی مانند اسب گران‌قیمت و زین جواهرنشان نمی‌کنیم.

آسمان کشتی ارباب هنر می‌شکند | تکیه آن به که بر این بحر معلّق نکنیم

بیت ۶ روزگار و چرخ فلک مایه نابودی و شکست اهل هنر و فضیلت می‌شود؛ بنابراین بهتر است که به این دنیای ناپایدار و بی‌ثبات تکیه و اعتماد نکنیم.

گر بدی گفت حسودی و رفیقی رنجید | گو تو خوش باش که ما گوش به احمق نکنیم

بیت ۷ اگر فرد حسودی بدگویی کرد و دوست ما از آن رنجیده شد، به او بگو خوشحال باش و غصه نخور، زیرا ما به سخنان افراد نادان و احمق گوش نمی‌دهیم.

حافظ ار خصم خطا گفت نگیریم بر او | ور به حق گفت جدل با سخن حق نکنیم

بیت ۸ ای حافظ، اگر دشمن سخن نادرستی بر زبان راند، بر او خرده نمی‌گیریم و اگر حرف حقی زد، با سخن درست و حقیقت ستیزه و جدل نخواهیم کرد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

دلق ازرق لباس پشمینه و کبودرنگی که صوفیان می‌پوشیدند و کنایه از تظاهر و ریاست.

رقم مغلطه سفسطه و استدلال نادرست که باعث فریب و اشتباه دیگران شود.

می مروّق شراب صاف، زلال و تصفیه‌شده از درد.

زین مغرّق زین اسب که با طلا، نقره و جواهرات آراسته شده باشد.

بحر معلّق دریای آویزان، که در اینجا استعاره از آسمان و دنیای ناپایدار است.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تضاد «عیب درویش و توانگر به کم و بیش بد است»

آوردن واژه‌های متضاد «درویش و توانگر» و «کم و بیش» برای زیبایی و تأکید بر همگانی بودن قاعده اخلاقی.

استعاره «آسمان کشتی ارباب هنر می‌شکند»

تشبیه روزگار متغیر به دریایی طوفانی که کشتی (وجود و زندگی) صاحبان هنر را درهم می‌کوبد.

کنایه «فکر اسب سیه و زین مغرّق نکنیم»

کنایه از دوری جستن از تجملات، زرق و برق و تعلقات فریبنده دنیوی.

تناسب «دفتر دانش، رقم، ورق»

آوردن واژه‌های مرتبط با کتاب و نوشتن در یک بیت که شبکه معنایی انسجام‌بخشی را ایجاد کرده‌اند.

ایهام «خوش برانیم جهان در نظر راهروان»

واژه «برانیم» دو معنا دارد: یکی به تاخت درآوردن و راندن (اسب جهان)، و دیگری گذراندن و سپری کردن عمر.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۱,۹۶۶

ابجد وسیط ۱,۹۶۰

ابجد صغیر ۱,۳۴۸

تعداد حروف ۳۹۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۷۷

غزل بعدی غزل شماره ۳۷۹

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ