غزل شماره ۴۴۸ حافظ: ای که در کوی خرابات مقامی داری + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۴۸ حافظ

ای که در کوی خرابات مقامی داری

❖

جم وقت خودی ار دست به جامی داری

ای که با زلف و رخِ یار گذاری شب و روز

❖

فرصتت باد که خوش صبحی و شامی داری

ای صبا! سوختگان بر سر ره منتظرند

❖

گر از آن یار سفرکرده پیامی داری

خال سرسبز تو خوش دانهٔ عیشی‌ست ولی

❖

بر کنار چمنش وه که چه دامی داری

بوی جان از لب خندان قدح می‌شنوم

❖

بشنو ای خواجه اگر زان که مشامی داری

چون به هنگام وفا هیچ ثباتیت نبود

❖

می‌کنم شکر که بر جور دوامی داری

نام نیک ار طلبد از تو غریبی چه شود؟

❖

تویی امروز در این شهر که نامی داری

بس دعای سحرت مونس جان خواهد بود

❖

تو که چون حافظ شب‌خیز غلامی داری

✨ نتیجه فال غزل ۴۴۸ حافظ

این فال نشان‌دهنده آن است که با صبر و توسل به دعا، مشکلات حل خواهند شد. اگر در راه عشق یا هدف خود صادق باشید، نسیم امید به زودی خواهد وزید. قدر لحظات خوش زندگی و دوستان وفادار خود را بدانید و از ناسازگاری روزگار نهراسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل در ستایش مقام رندی، عاشقی و پاک‌باختگی سروده شده است. حافظ در آن از انس با یار، انتظار عاشقان برای دریافت پیام از معشوق، و ارزش دعای سحر سخن می‌گوید و در عین حال به بی‌وفایی معشوقان و پایداری در راه عشق اشاره می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

ای که در کوی خرابات مقامی داری | جم وقت خودی ار دست به جامی داری

بیت ۱ ای کسی که در حریم خرابات و رندی جایگاهی داری، اگر جام شرابی در دست بگیری، پادشاه وقت خود و صاحب اختیار خواهی بود.

ای که با زلف و رخِ یار گذاری شب و روز | فرصتت باد که خوش صبحی و شامی داری

بیت ۲ ای آنکه شب و روزت را با زلف سیاه و چهره زیبای معشوق سپری می‌کنی، روزگارت خوش باد که صبح و شام دل‌انگیزی داری.

ای صبا! سوختگان بر سر ره منتظرند | گر از آن یار سفرکرده پیامی داری

بیت ۳ ای باد صبا، عاشقان دلسوخته بر سر راه نشسته‌اند؛ اگر از آن معشوق سفرکرده خبری یا پیامی داری، به آنان برسان.

خال سرسبز تو خوش دانهٔ عیشی‌ست ولی | بر کنار چمنش وه که چه دامی داری

بیت ۴ خال سرسبز و زیبای تو همچون دانه شادی‌بخشی است، اما وای از آن دامی که در کنار این چمن و گلشن برای عاشقان گسترده‌ای.

بوی جان از لب خندان قدح می‌شنوم | بشنو ای خواجه اگر زان که مشامی داری

بیت ۵ بوی حیات و زندگی را از لب خندان جام شراب استشمام می‌کنم؛ ای بزرگوار، اگر حس بویایی و شمّ درک حقیقت داری، تو نیز بشنو.

چون به هنگام وفا هیچ ثباتیت نبود | می‌کنم شکر که بر جور دوامی داری

بیت ۶ از آنجا که در وقت وفاداری هیچ ثبات و پایداری نداشتی، اکنون شکرگزارم که دست‌کم بر جور و جفای خود پابرجا هستی.

نام نیک ار طلبد از تو غریبی چه شود؟ | تویی امروز در این شهر که نامی داری

بیت ۷ اگر شخص غریبی از تو نام نیکی طلب کند چه می‌شود؟ امروز در این شهر تنها تو هستی که نام و نشانی داری.

بس دعای سحرت مونس جان خواهد بود | تو که چون حافظ شب‌خیز غلامی داری

بیت ۸ بسیاری از دعاهای سحرگاهان مونس جانت خواهد شد، تو که غلام و بنده‌ای شب‌زنده‌دار چون حافظ داری.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

خرابات میکده، جای خراباتیان و رندان، در اصطلاح عرفانی مقام فنا و بی‌تعلق نسبت به ماسوا

جم وقت پادشاه وقت، کسی که بر احوال و لحظات خود تسلط و آگاهی کامل دارد

صبا نسیم ملایمی که از شمال شرقی می‌وزد و در ادبیات پیام‌رسان میان عاشق و معشوق است

مشام بینی، حس بویایی، کنایه از درک باطنی و شمّ حقیقت‌جو

خواجه سرور، بزرگ، لقب بزرگان و ثروتمندان شهر

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

ایهام «جم وقت خودی ار دست به جامی داری»

واژه جام هم به معنی جام شراب است و هم اشاره به جام جمشید دارد که جهان‌نما بود.

تشخیص «بوی جان از لب خندان قدح می‌شنوم»

دادن ویژگی خندان بودن به قدح (جام شراب) که صفت انسان است.

تضاد «ای که با زلف و رخِ یار گذاری شب و روز / فرصتت باد که خوش صبحی و شامی داری»

به کار رفتن واژه‌های متضاد شب و روز و همچنین صبح و شام در بیت.

تناسب «خال سرسبز تو خوش دانهٔ عیشی‌ست ولی / بر کنار چمنش وه که چه دامی داری»

مراعات نظیر میان واژه‌های دانه، دام، چمن و خال که فضایی شکارگونه و طبیعت‌گرا می‌سازند.

کنایه «چون به هنگام وفا هیچ ثباتیت نبود»

ثبات نداشتن کنایه از بی‌وفایی، عهدشکنی و پایدار نبودن در دوستی است.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۴,۵۴۰

ابجد وسیط ۱,۹۶۶

ابجد صغیر ۱,۳۱۲

تعداد حروف ۴۰۵

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۴۷

غزل بعدی غزل شماره ۴۴۹

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ