متن غزل شماره ۳۰۸ حافظ
ای رُخَت چون خُلد و لَعلَت سَلسَبیل
❖
سَلسَبیلت کرده جان و دل سَبیل
سبزپوشانِ خَطَت بر گِردِ لب
❖
همچو مورانند گِردِ سَلسَبیل
ناوَکِ چشمِ تو در هر گوشه‌ای
❖
همچو من افتاده دارد صد قَتیل
یا رب این آتش که در جانِ من است
❖
سرد کن زان سان که کردی بر خلیل
من نمی‌یابم مجال ای دوستان
❖
گرچه دارد او جمالی بس جمیل
پای ما لَنگ است و منزل بس دراز
❖
دست ما کوتاه و خرما بر نَخیل
حافظ از سرپنجهٔ عشقِ نگار
❖
همچو مور افتاده شد در پایِ پیل
شاهِ عالم را بقا و عِزّ و ناز
❖
باد و هر چیزی که باشد زین قَبیل
✨ نتیجه فال غزل ۳۰۸ حافظ
این غزل نشان‌دهنده عشقی عمیق و پرشور است. اگر در راهی قدم نهاده‌اید که دشوار و طولانی به نظر می‌رسد، ناامید نشوید. زیبایی و هدف والایی در پیش دارید که برای رسیدن به آن نیاز به صبر و استقامت دارید. از خداوند مدد بخواهید که آتش درونتان را آرامش بخشد و موانع را از سر راهتان بردارد.
خلاصه و مفهوم غزل
غزل ۳۰۸ حافظ، توصیفی شورانگیز از زیبایی‌های معشوق و تأثیر عمیق عشق بر وجود شاعر است. او چهره یار را به بهشت و لبانش را به چشمه سلسبیل تشبیه می‌کند و موهای دور لب معشوق را به مورچگانی گرداگرد این چشمه گوارا. شاعر از کثرت عاشقانِ کشته‌ی چشم معشوق سخن می‌گوید و سپس با تلمیح به داستان حضرت ابراهیم، از خداوند می‌خواهد تا آتش سوزان عشق را در جان او سرد و آرام گرداند. حافظ از ناتوانی خود در رسیدن به وصال معشوق که منزلگاهی دور و دست‌نیافتنی می‌نماید، گله می‌کند و خود را همچون موری در پای پیل عشق می‌بیند. غزل با دعایی برای بقا و عزت "شاه عالم" به پایان می‌رسد.
معنی بیت به بیت غزل
ای رُخَت چون خُلد و لَعلَت سَلسَبیل | سَلسَبیلت کرده جان و دل سَبیل
بیت ۱
ای کسی که صورتت چون بهشت و لبت چون چشمه سلسبیل است. شیرینی لبت، جان و دل من را در راه عشق تو فدا کرده است.
سبزپوشانِ خَطَت بر گِردِ لب | همچو مورانند گِردِ سَلسَبیل
بیت ۲
موهای تازه رسته (خط سبز) دور لبت، مانند مورچگانی هستند که دور چشمه‌ی گوارای سلسبیل (لبت) گرد آمده‌اند.
ناوَکِ چشمِ تو در هر گوشه‌ای | همچو من افتاده دارد صد قَتیل
بیت ۳
تیر مژگان چشمان تو در هر گوشه‌ای از جهان، صدها عاشق همچون من را بر خاک افکنده و مجنون خود ساخته است.
یا رب این آتش که در جانِ من است | سرد کن زان سان که کردی بر خلیل
بیت ۴
پروردگارا، این آتش سوزان عشقی که در جان من افتاده، به گونه‌ای سرد و آرام کن که بر حضرت ابراهیم (ع) سرد و گلستان کردی. (تلمیح به داستان ابراهیم و نمرود)
من نمی‌یابم مجال ای دوستان | گرچه دارد او جمالی بس جمیل
بیت ۵
ای دوستان، من فرصت و مجالی برای وصال معشوق نمی‌یابم، هرچند او چهره‌ای بسیار دلربا و زیبا دارد.
پای ما لَنگ است و منزل بس دراز | دست ما کوتاه و خرما بر نَخیل
بیت ۶
پای ما لنگ و ناتوان است و منزل مقصود بسیار دور، دست ما کوتاه است و خرما بر بلندترین شاخه‌ی نخل. (رسیدن به معشوق بسیار دشوار و دست‌نیافتنی است).
حافظ از سرپنجهٔ عشقِ نگار | همچو مور افتاده شد در پایِ پیل
بیت ۷
حافظ در چنگال قدرتمند عشق معشوق، مانند مورچه‌ای ناتوان در زیر پای فیلی عظیم افتاده است.
شاهِ عالم را بقا و عِزّ و ناز | باد و هر چیزی که باشد زین قَبیل
بیت ۸
پادشاه جهان را بقا، عزت و ناز جاودان باد و هر آنچه از این قبیل خوبی‌هاست، نصیب او باد. (دعایی در پایان غزل که می‌تواند اشاره به معشوق ازلی یا حاکم زمان باشد.)
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
خلد
بهشت، باغ سرسبز و دلپذیر.
سلسبیل
چشمه‌ای در بهشت که آبش بسیار گوارا و شیرین است؛ کنایه از آب یا شرابی بسیار خوشگوار.
سبیل
راه، طریق؛ رایگان در اختیار گذاشتن، وقف کردن؛ در این شعر به معنای "فدا شده" نیز آمده است.
ناوک
تیر، پیکان؛ در اینجا استعاره از مژه‌های تیز و برنده معشوق است.
نَخیل
درخت خرما، نخل بلند.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«ای رُخَت چون خُلد»
شاعر چهره معشوق را به بهشت تشبیه کرده است تا زیبایی و دلربایی آن را بیان کند.
استعاره
«لَعلَت سَلسَبیل»
لب معشوق به چشمه سلسبیل تشبیه شده است، اما با حذف کلمه "چون" یا "مانند"، این تشبیه به استعاره تبدیل شده و شیرینی و حیات‌بخشی لب را نشان می‌دهد.
تلمیح
«سرد کن زان سان که کردی بر خلیل»
اشاره به داستان حضرت ابراهیم (خلیل‌الله) که وقتی نمرود او را به آتش انداخت، به فرمان خداوند آتش بر او سرد و گلستان شد. این تلمیح به قدرت الهی و استغاثه شاعر برای رهایی از سوز عشق است.
کنایه
«دست ما کوتاه و خرما بر نَخیل»
کنایه از دسترسی نداشتن به چیزی با وجود میل فراوان، یا ناتوانی در رسیدن به مقصود که بسیار دشوار است.
تضاد
«همچو مور افتاده شد در پایِ پیل»
تقابل مور (موجود کوچک و ضعیف) با پیل (موجود بزرگ و قدرتمند) برای نشان دادن ضعف عاشق در برابر عظمت و قدرت عشق معشوق.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۳,۱۸۲
ابجد وسیط
۱,۵۱۰
ابجد صغیر
۱,۱۳۲
تعداد حروف
۳۳۶
نظرات
ارسال یک نظر