غزل شماره ۱۸۲ حافظ: حَسْبِ حالی نَنِوِشتی و شد ایّامی چند + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۸۲ حافظ

حَسْبِ حالی نَنِوِشتی و شد ایّامی چند

❖

مَحرمی کو که فرستم به تو پیغامی چند؟

ما بدان مقصدِ عالی نتوانیم رسید

❖

هم مگر پیش نَهَد لطفِ شما گامی چند

چون مِی از خُم به سبو رفت و گُل افکند نقاب

❖

فرصتِ عیش نگه دار و بزن جامی چند

قندِ آمیخته با گُل نه علاجِ دلِ ماست

❖

بوسه‌ای چند برآمیز به دشنامی چند

زاهد از کوچهٔ رندان به سلامت بگذر

❖

تا خرابت نکند صحبتِ بدنامی چند

عیبِ مِی جمله چو گفتی، هنرش نیز بگو

❖

نفیِ حکمت مکن از بهرِ دلِ عامی چند

ای گدایانِ خرابات خدا یارِ شماست

❖

چشمِ اِنعام مدارید ز اَنعامی چند

پیرِ میخانه چه خوش گفت به دُردی‌کشِ خویش

❖

که مگو حالِ دلِ سوخته با خامی چند

حافظ از شوقِ رخِ مِهر‌فروغِ تو بسوخت

❖

کامگارا نظری کن سویِ ناکامی چند

✨ نتیجه فال غزل ۱۸۲ حافظ

ای حافظ، زمان دوری از یارت به درازا کشیده و از او خبری نیست. بدان که در این راه پرفراز و نشیب، جز به لطف و مدد الهی به مقصود نخواهی رسید. فرصت‌های شاد زندگی را غنیمت شمار و از ریاکاری دوری کن. راز دلت را به هر کس مگو و بدان که تنها لطف معشوق می‌تواند تو را به کام دل رساند.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ بیانگر حالتی از دلتنگی و انتظار برای محبوب است. شاعر به عدم دریافت خبر از یار و نبود محرمی برای ارسال پیغام اشاره می‌کند. او رسیدن به وصال را منوط به لطف و کرم معشوق دانسته و بر بهره‌برداری از فرصت‌های شاد زندگی تأکید می‌کند. حافظ به نقد زاهدان ریاکار می‌پردازد و آنها را از همنشینی با رندان برحذر می‌دارد، اما در عین حال از مزایای می (شراب عرفانی) دفاع می‌کند و حکمت آن را برتر از فهم عامه می‌داند. در نهایت، با درخواست از محبوب کامروا برای نگاهی به عاشقان ناکام، غزل به پایان می‌رسد.

معنی بیت به بیت غزل

حَسْبِ حالی نَنِوِشتی و شد ایّامی چند | مَحرمی کو که فرستم به تو پیغامی چند؟

بیت ۱ نامه‌ای از احوال خود برایم نفرستادی و مدت‌ها گذشت. حال چه کسی هست که بتوانم چند پیام به تو بفرستم؟ (یعنی تو هم خبری ندادی، و من هم کسی را ندارم که خبر بفرستم.)

ما بدان مقصدِ عالی نتوانیم رسید | هم مگر پیش نَهَد لطفِ شما گامی چند

بیت ۲ ما به آن هدف و مقصود بلند (وصال شما) نمی‌توانیم برسیم، مگر آنکه لطف و کرم شما چند قدمی به سوی ما بردارد.

چون مِی از خُم به سبو رفت و گُل افکند نقاب | فرصتِ عیش نگه دار و بزن جامی چند

بیت ۳ حال که شراب از خُم به سبو منتقل شده (رسیده و آماده نوشیدن است) و گل نیز نقاب غنچه را کنار زده و شکفته است، این فرصت خوشی را غنیمت شمار و چند جامی بنوش.

قندِ آمیخته با گُل نه علاجِ دلِ ماست | بوسه‌ای چند برآمیز به دشنامی چند

بیت ۴ شربت شیرین گلاب (گل قند) درد دل ما را درمان نمی‌کند. چند بوسه را با چند دشنام (کلام تند و عاشقانه) درهم بیامیز و به ما عطا کن تا دل ما تسکین یابد.

زاهد از کوچهٔ رندان به سلامت بگذر | تا خرابت نکند صحبتِ بدنامی چند

بیت ۵ ای زاهد، از کوچه رندان (اهل معرفت و وارسته) با احتیاط و سلامت بگذر، مبادا همنشینی با چند انسان بدنام (در ظاهر) تو را (از نظر شهرت یا عقاید خشک) تباه کند.

عیبِ مِی جمله چو گفتی، هنرش نیز بگو | نفیِ حکمت مکن از بهرِ دلِ عامی چند

بیت ۶ وقتی تمام عیب‌های شراب را برشمردی، خوبی‌ها و فضیلت‌های آن را هم بیان کن. به خاطر رضایت چند انسان نادان و عامی، حکمت و دانش واقعی را انکار مکن.

ای گدایانِ خرابات خدا یارِ شماست | چشمِ اِنعام مدارید ز اَنعامی چند

بیت ۷ ای رندان و عاشقان تهیدست خرابات، خدا یاور شماست. از چند انسان مالدار که همچون چهارپایان (اَنعام) بی‌خرد هستند، انتظار بخشش و احسان (اِنعام) نداشته باشید.

پیرِ میخانه چه خوش گفت به دُردی‌کشِ خویش | که مگو حالِ دلِ سوخته با خامی چند

بیت ۸ پیر میخانه (مرشد عارف) چه زیبا به شاگرد دردی‌کش (عاشق پاکباز) خود گفت که حال دل سوخته و رازهای عشق را با چند انسان ناآزموده و ناپخته (خام) در میان مگذار.

حافظ از شوقِ رخِ مِهر‌فروغِ تو بسوخت | کامگارا نظری کن سویِ ناکامی چند

بیت ۹ حافظ از شدت شوق دیدار روی چون خورشیدِ تو سوخت و وجودش گداخته شد. ای معشوقِ کامیاب و به مراد رسیده، نگاهی از سر لطف به این عاشقان ناکام و بی‌مراد کن.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

حَسبِ حال گزارش حال، شرح احوال، سرگذشت

مَحرم رازدار، کسی که اسرار را بتوان با او در میان گذاشت، مورد اعتماد

خُم و سبو خُم: خمره، ظرف بزرگ برای نگهداری شراب. سبو: کوزه، ظرفی که شراب را از خمره به آن منتقل می‌کنند

گُل قند نوعی مربا از برگ گل محمدی و شکر که برای تقویت قلب و تسکین درد دل استفاده می‌شده، در اینجا کنایه از شربت گلاب

رندان در اصطلاح حافظ، افراد ظاهراً لاابالی و گناهکار اما باطن پاک و آزاد از تعلقات دنیوی و ریاکاری

اِنعام و اَنعام اِنعام: بخشش و احسان. اَنعام: چهارپایان، حیوانات

دُردی‌کش شراب‌خوار فقیر که حتی دُرد (ته‌نشین) شراب را می‌نوشد؛ کنایه از عاشق فقیر و پاکباز

کامگار کامروا، به آرزو رسیده، خوشبخت

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

ایهام «چشمِ اِنعام مدارید ز اَنعامی چند»

کلمه "انعام" در این بیت ایهام دارد؛ در "چشم انعام" به معنی بخشش و احسان است، و در "ز انعامی چند" به معنی چهارپایان.

استعاره «گُل افکند نقاب»

"گل" در اینجا استعاره از چهره زیبای معشوق (یا زیبایی بهار) است و "نقاب افکندن" کنایه از آشکار شدن و رخ نمودن است، گویی گل چهره خود را که قبلاً در غنچه پنهان بود، آشکار می‌کند.

کنایه «کوچهٔ رندان»

کنایه از محل اجتماع عارفان و آزادگان از قید و بند ظواهر دنیا و ریاکاری.

تضاد (طباق) «حالِ دلِ سوخته با خامی چند»

"سوخته" (عاشق باتجربه و رنج کشیده) و "خام" (ناپخته، بی‌تجربه در عشق) با یکدیگر تضاد دارند.

تشخیص (جان‌بخشی) «گُل افکند نقاب»

"گل" را دارای "نقاب" و قدرت "افکندن" آن تصور کرده که از ویژگی‌های انسانی است.

جناس ناقص «اِنعام و اَنعام»

این دو کلمه از نظر حروف یکسان و از نظر حرکت (اعراب) متفاوتند و معنی مختلفی دارند، که ایجاد موسیقی درونی می‌کند.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۳۶,۲۴۶

ابجد وسیط ۲,۰۸۸

ابجد صغیر ۱,۵۷۸

تعداد حروف ۴۵۵

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۸۱

غزل بعدی غزل شماره ۱۸۳

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ