غزل شماره ۴۵۸ حافظ: ای دل آن دم که خراب از می گلگون باشی + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۵۸ حافظ
ای دل آن دم که خراب از می گلگون باشی
❖
بی زر و گنج به صد حشمت قارون باشی
در مقامی که صدارت به فقیران بخشند
❖
چشم دارم که به جاه از همه افزون باشی
در ره منزل لیلی که خطرهاست در آن
❖
شرط اول قدم آن است که مجنون باشی
نقطهٔ عشق نمودم به تو هان سهو مکن
❖
ور نه چون بنگری از دایره بیرون باشی
کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش
❖
کی روی؟ ره ز که پرسی؟ چه کنی؟ چون باشی؟
تاج شاهی طلبی، گوهر ذاتی بنمای
❖
ور خود از تخمهٔ جمشید و فریدون باشی
ساغری نوش کن و جرعه بر افلاک فشان
❖
چند و چند از غم ایام جگرخون باشی؟
حافظ از فقر مکن ناله که گر شعر این است
❖
هیچ خوش‌دل نپسندد که تو محزون باشی
✨ نتیجه فال غزل ۴۵۸ حافظ
این غزل، نویدبخشِ رسیدن به مقام و عزت از راه عشق و دلدادگی است. اگر در پیِ خواسته‌ای هستید، حافظ شما را به دلبستگیِ واقعی و رهایی از تعلقات دنیوی تشویق می‌کند. نگران کمبودها نباشید، زیرا عشق حقیقی، همه کمبودها را جبران می‌کند. در راه رسیدن به مقصود، شجاعت و بی‌باکی داشته باشید و از هرگونه غفلت و تردید بپرهیزید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل حافظ، مضامین عرفانی و عاشقانه‌ای را بیان می‌کند. شاعر بر ارزش عشق و دلدادگی تأکید دارد و معتقد است که این عشق، حتی بدون داشتن ثروت دنیوی، فرد را به جایگاهی والا می‌رساند. حافظ همچنین به ضرورت شیدایی و بی‌باکی در مسیر عشق اشاره کرده و از مخاطب می‌خواهد که غفلت را کنار گذاشته و به دنبال اصل و گوهر وجودی خود باشد. او با اشاره به گذشت زمان، انسان را به بیداری و تلاش برای رسیدن به هدف دعوت می‌کند و در پایان، از غم فقر شکوه می‌کند و امید می‌دهد که با داشتن شعر و روحیهٔ شاد، غم‌ها از دل زدوده خواهد شد.
معنی بیت به بیت غزل
ای دل آن دم که خراب از می گلگون باشی | بی زر و گنج به صد حشمت قارون باشی
بیت ۱
ای دل، آن زمانی که از شراب عشق (می گلگون) سرمست و بی‌خود شوی، بدان که بدون داشتن زر و گنج، صد برابر بیشتر از قارون شکوه و بزرگی خواهی داشت.
در مقامی که صدارت به فقیران بخشند | چشم دارم که به جاه از همه افزون باشی
بیت ۲
در دنیای عشق، ارزش به جایگاه و مقام است و من امیدوارم که تو در این دنیا، از همه بالاتر و برجسته‌تر باشی، چرا که در آنجا فقر و عشق، جایگاه والایی دارد.
در ره منزل لیلی که خطرهاست در آن | شرط اول قدم آن است که مجنون باشی
بیت ۳
در مسیر رسیدن به معشوق (لیلی) که پر از خطر است، اولین شرط این است که مانند مجنون، عاشق و شیدا باشی و عقل و حسابگری را کنار بگذاری.
نقطهٔ عشق نمودم به تو هان سهو مکن | ور نه چون بنگری از دایره بیرون باشی
بیت ۴
من نشانه و مسیر عشق را به تو نشان دادم، پس با غفلت و اشتباه، این راه را از دست نده، وگرنه خواهی دید که از دایرهٔ عشق و دلدادگی بیرون افتاده‌ای.
کاروان رفت و تو در خواب و بیابان در پیش | کی روی؟ ره ز که پرسی؟ چه کنی؟ چون باشی؟
بیت ۵
زمانه و عمر گذشت (کاروان رفت) و تو هنوز در غفلت و خوابی، در حالی که آینده‌ای سخت و پر از خطر (بیابان) پیش رو داری؛ بگو کجا می‌روی؟ از چه کسی راه را می‌پرسی؟ چه خواهی کرد و در چه حالتی خواهی بود؟
تاج شاهی طلبی، گوهر ذاتی بنمای | ور خود از تخمهٔ جمشید و فریدون باشی
بیت ۶
اگر طالب مقام و شکوه پادشاهی هستی، گوهر وجودی و اصل و نژاد اصیل خود را به نمایش بگذار، حتی اگر از نسل پادشاهان بزرگی چون جمشید و فریدون باشی، باز هم باید اصل خود را بنمایانی.
ساغری نوش کن و جرعه بر افلاک فشان | چند و چند از غم ایام جگرخون باشی؟
بیت ۷
شراب بنوش و جرعه‌ای از آن را به آسمان بپاش، تا کی از غم روزگار دلت خون باشد؟ از این غم‌ها شاد شو و به نشاط رو.
حافظ از فقر مکن ناله که گر شعر این است | هیچ خوش‌دل نپسندد که تو محزون باشی
بیت ۸
حافظ! از فقر و تنگدستی ناله نکن، زیرا اگر همین شعرها که می‌سرایی، نشانه‌ای از روح بلند توست، هیچ فرد باصفا و خوش‌دلی دوست ندارد که تو اندوهگین و غمگین باشی.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
می گلگون
شراب سرخ رنگ
حشمت قارون
شکوه و جلال قارون (ثروتمند معروف)
صدارت
ریاست، مقام بالا
مجنون
عاشق شیدا و دیوانه (مانند مجنون لیلی)، کنایه از عشق بی‌قید و شرط
سهو
اشتباه، غفلت
گوهر ذاتی
ذات اصیل، اصل و گوهر وجودی
تخمه
نژاد، اصل و تبار
ساغری
جام شراب
جُرعه بر افلاک فشان
کنایه از نهایت مستی و شادی
خوش‌دل
شاد، اهل دل، کسی که دلش شاد است
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«بی زر و گنج به صد حشمت قارون باشی»
دلِ عاشق، بدون داشتن مال و ثروت، به خاطر حشمت و بزرگیِ عشق، به قارون (که نماد ثروت است) تشبیه شده است، با این تفاوت که حشمتِ عاشق برتر است.
استعاره
«می گلگون»
شراب عشق به می گلگون (سرخ رنگ) استعاره شده است.
کنایه
«کاروان رفت و تو در خواب»
کنایه از گذشت زمان و عمر و غفلت از آن است.
ایهام
«مجنون»
مجنون هم به معنی عاشق شیدا و هم به اسم مجنون معروف (عاشق لیلی) اشاره دارد.
تضاد
«فقر و حشمت قارون»
تضاد بین فقر (نداشتن مال) و حشمت قارون (داشتن ثروت زیاد) برای نشان دادن ارزشمندیِ عشق.
تشخیص
«ای دل آن دم که خراب از می گلگون باشی»
با مخاطب قرار دادن «دل»، به آن جان و اختیار انسانی داده شده است.
کنایه
«گوهر ذاتی بنمای»
کنایه از نشان دادن اصل و ریشهٔ واقعی و توانایی‌های درونی شخص است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۲,۷۸۸
ابجد وسیط
۲,۰۳۸
ابجد صغیر
۱,۴۲۳
تعداد حروف
۴۲۴
نظرات
ارسال یک نظر