غزل شماره ۲۷۸ حافظ: شرابِ تلخ می‌خواهم که مردافکن بُوَد زورش + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۷۸ حافظ

شرابِ تلخ می‌خواهم که مردافکن بُوَد زورش

❖

که تا یک دَم بیاسایم ز دنیا و شر و شورش

سِماطِ دَهرِ دون‌پرور ندارد شهدِ آسایش

❖

مَذاقِ حرص و آز ای دل، بشو از تلخ و از شورَش

بیاور مِی که نَتْوان شد ز مکرِ آسمان ایمن

❖

به لَعبِ زهرهٔ چنگیّ و مرّیخِ سلحشورش

کمندِ صیدِ بهرامی بیفکن، جامِ جم بردار

❖

که من پیمودم این صحرا، نه بهرام است و نه گورش

بیا تا در مِی صافیت رازِ دَهر بِنْمایم

❖

به شرطِ آن که نَنْمایی به کج‌طبعانِ دل‌کورش

نظر کردن به درویشان مُنافیِّ بزرگی نیست

❖

سلیمان با چُنان حشمت، نظرها بود با مورش

کمانِ ابرویِ جانان نمی‌پیچد سر از حافظ

❖

ولیکن خنده می‌آید، بدین بازویِ بی‌زورش

✨ نتیجه فال غزل ۲۷۸ حافظ

ای صاحب فال، روزگار کنونی پر از آشوب و سختی است. به جای دل‌بستن به ظواهر فریبنده دنیا، به دنبال آرامش درونی و معرفت حقیقی باش. از حرص و آز دوری کن و بدان که پایداری در امور دنیوی نیست. با فروتنی و توجه به دیگران، راه خود را روشن ساز و به بینش عمیق دست یاب. قدرت واقعی در تواضع و عشق است.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ با بیانی از خستگی و دل‌زدگی از آشوب‌ها و مشکلات روزگار آغاز می‌شود. شاعر با طلب شرابی قوی، آرزوی لحظه‌ای آرامش و دوری از فتنه‌های دنیا را دارد. او دهر را دون‌پرور و عاری از آسایش می‌داند و به دل توصیه می‌کند که از حرص و آز دنیوی دست بشوید. حافظ به ناپایداری فلک و فریبندگی آن اشاره می‌کند و بیان می‌دارد که نه شادی‌های زهره و نه جنگاوری مریخ، هیچ‌کدام ثباتی ندارند. با تلمیح به داستان بهرام گور، شاعر به بی‌ثباتی قدرت و جاه دنیوی اشاره کرده و رسیدن به جام جم (بینش و معرفت) را توصیه می‌کند. او آماده است رازهای هستی را با اهل دل در میان بگذارد، به شرط آنکه به کوردلان منتقل نشود. در نهایت، غزل با تأکید بر تواضع و توجه به درویشان، که منافاتی با بزرگی ندارد، به پایان می‌رسد و حافظ با خنده‌ای از ناتوانی خود در برابر جذابیت معشوق، حس فروتنی و عشق را بیان می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

شرابِ تلخ می‌خواهم که مردافکن بُوَد زورش | که تا یک دَم بیاسایم ز دنیا و شر و شورش

بیت ۱ به شراب تلخی با قدرت بسیار زیاد نیاز دارم تا برای حتی یک لحظه از دنیا و مشکلات و آشوب‌هایش فارغ شوم و آسایش یابم.

سِماطِ دَهرِ دون‌پرور ندارد شهدِ آسایش | مَذاقِ حرص و آز ای دل، بشو از تلخ و از شورَش

بیت ۲ سفره این دنیای پست‌پرور، شیرینی آرامش و آسودگی ندارد. پس ای دل، طعم حرص و آز را که سرانجامش تلخی و شوربختی است، از خود بشوی و رها کن.

بیاور مِی که نَتْوان شد ز مکرِ آسمان ایمن | به لَعبِ زهرهٔ چنگیّ و مرّیخِ سلحشورش

بیت ۳ شراب را بیاور، چرا که از حیله‌ها و فریب‌های روزگار نمی‌توان ایمن بود؛ چه با بازی‌های شادمانه زهره چنگ‌نواز و چه با جنگاوری مریخ سلحشور.

کمندِ صیدِ بهرامی بیفکن، جامِ جم بردار | که من پیمودم این صحرا، نه بهرام است و نه گورش

بیت ۴ از جاه‌طلبی و شکارگری به شیوه بهرام دست بردار و جام جهان‌بین (نماد بینش و معرفت) را بردار؛ چرا که من این صحرای دنیا را پیموده‌ام و دیده‌ام که نه از بهرام (آن پادشاه شکارچی) نشانی مانده و نه از گورش (چه گورخر و چه قبر او).

بیا تا در مِی صافیت رازِ دَهر بِنْمایم | به شرطِ آن که نَنْمایی به کج‌طبعانِ دل‌کورش

بیت ۵ بیا تا در شراب صاف و زلال (معرفت خالص) تو، رازهای هستی را به تو نشان دهم؛ به این شرط که این اسرار را به کسانی که طبع کج و دل کور دارند (نادانان و تنگ‌نظران)، فاش نکنی.

نظر کردن به درویشان مُنافیِّ بزرگی نیست | سلیمان با چُنان حشمت، نظرها بود با مورش

بیت ۶ توجه و عنایت به درویشان و فقیران، منافاتی با بزرگی و شکوه ندارد؛ چنانکه سلیمان نبی با آن همه حشمت و جلال، حتی به مورچگان نیز توجه و نظر داشت.

کمانِ ابرویِ جانان نمی‌پیچد سر از حافظ | ولیکن خنده می‌آید، بدین بازویِ بی‌زورش

بیت ۷ کمان ابروی جانان (زیبایی و دل‌ربایی معشوق) روی از حافظ برنمی‌گرداند (همیشه متوجه اوست)، اما به این بازوی کم‌توان و ناتوانی حافظ (در تحمل عشق یا درک کامل آن) خنده‌اش می‌گیرد.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

مردافکن بسیار قوی و پرقدرت، به حدی که پهلوانان را از پا درآورد.

سِماط سفره پهن شده، بساط (در اینجا: بساط روزگار).

دون‌پرور پست‌پرور، فرومایگان را پرورش‌دهنده.

مَذاق ذائقه، قوه چشایی، مجازاً طعم و مزه.

لَعب بازی، بازیچه.

جامِ جم جام جهان‌نما، نمادی از آگاهی و بینش عمیق که با آن می‌توان جهان را دید و از رازهای آن آگاه شد.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «سِماطِ دَهرِ دون‌پرور»

روزگار به سفره‌ای تشبیه شده است که فرومایگان را می‌پروراند و برای افراد باارزش و اهل فضل، شهد و آسایشی ندارد.

تلمیح «کمندِ صیدِ بهرامی بیفکن، جامِ جم بردار / که من پیمودم این صحرا، نه بهرام است و نه گورش»

اشاره به داستان بهرام گور، پادشاه ساسانی که در شکار گور مهارت داشت و خود نیز به طرز مرموزی ناپدید شد و از او اثری نماند. همچنین اشاره به داستان جام جمشید.

ایهام «گورش (در بیت چهارم)»

واژه «گورش» دو معنی دارد: ۱. گورخر (حیوان شکاری بهرام) ۲. قبر (محل دفن بهرام).

تشخیص (جان‌بخشی) «مکرِ آسمان، لعبِ زهرهٔ چنگیّ و مرّیخِ سلحشورش»

صفات و افعال انسانی (مکر، چنگ‌نوازی، سلحشوری) به آسمان و ستارگان (زهره و مریخ) نسبت داده شده است.

تضاد «تلخ و شور (در بیت دوم: مذاقِ حرص و آز ای دل، بشو از تلخ و از شورَش)»

استفاده از دو واژه متضاد برای بیان طعم ناگوار و نتیجه نامطلوب حرص و آز در دنیا.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۹,۳۹۶

ابجد وسیط ۱,۹۴۰

ابجد صغیر ۱,۳۳۴

تعداد حروف ۴۰۴

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۷۷

غزل بعدی غزل شماره ۲۷۹

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ