متن غزل شماره ۱۰ حافظ
دوش از مسجد سویِ میخانه آمد پیرِ ما
❖
چیست یارانِ طریقت بعد از این تدبیرِ ما؟
ما مریدان روی سویِ قبله چون آریم؟ چون
❖
روی سویِ خانهٔ خَمّار دارد پیرِ ما
در خراباتِ طریقت ما به هم منزل شویم
❖
کاین‌چنین رفته است در عهدِ ازل تقدیرِ ما
عقل اگر داند که دل در بندِ زلفش چون خوش است
❖
عاقلان دیوانه گردند از پیِ زنجیرِ ما
رویِ خوبت آیتی از لطف بر ما کشف کرد
❖
زان زمان جز لطف و خوبی نیست در تفسیرِ ما
با دلِ سنگینت آیا هیچ درگیرد شبی
❖
آهِ آتشناک و سوزِ سینهٔ شبگیرِ ما؟
تیرِ آهِ ما ز گردون بگذرد حافظ خموش
❖
رحم کن بر جانِ خود پرهیز کن از تیرِ ما
✨ نتیجه فال غزل ۱۰ حافظ
ای صاحب فال، راه رستگاری در گرو پیروی از ندای درون و عشق حقیقی است. شاید لازم باشد از ظواهر بگذری و به باطن امور دل بسپاری. تقدیر الهی بر این است که با گذر از عقلانیت صرف، به عالم دل راه یابی و لطف معشوق را دریابی. در این مسیر، آه‌های سحرگاهی تو بی‌اثر نخواهند بود، پس با امید و استقامت پیش برو.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل حافظ بیانگر کشمکش میان ظاهر دین و باطن عشق است. شاعر از پیر خود می‌گوید که مسیرش را از مسجد به میخانه تغییر داده و از مریدان می‌پرسد که پس از این چه باید کرد. او اشاره می‌کند که در راه طریقت، دل به زلف محبوب بسته و عقل را در برابر عشق ناتوان می‌بیند. حافظ زیبایی محبوب را منبع لطف و خوبی می‌داند و در نهایت، به قدرت آه عاشقان و لزوم پرهیز از آن برای جان خود اشاره می‌کند.
معنی بیت به بیت غزل
دوش از مسجد سویِ میخانه آمد پیرِ ما | چیست یارانِ طریقت بعد از این تدبیرِ ما؟
بیت ۱
دیشب، پیر ما از مسجد به میخانه آمد. ای یاران طریقت، پس از این چه باید کرد؟
ما مریدان روی سویِ قبله چون آریم؟ چون | روی سویِ خانهٔ خَمّار دارد پیرِ ما
بیت ۲
ما مریدان چگونه روی به قبله آوریم و نماز بخوانیم، وقتی پیر ما به سوی خانه باده‌فروش است؟
در خراباتِ طریقت ما به هم منزل شویم | کاین‌چنین رفته است در عهدِ ازل تقدیرِ ما
بیت ۳
ما مریدان در خرابات طریقت با هم همراه می‌شویم، زیرا که تقدیر ما از عهد ازل چنین رقم خورده است.
عقل اگر داند که دل در بندِ زلفش چون خوش است | عاقلان دیوانه گردند از پیِ زنجیرِ ما
بیت ۴
اگر عقل بداند که دل در بند زلف یار چقدر خوش است، عاقلان به دنبال زنجیر ما دیوانه خواهند شد.
رویِ خوبت آیتی از لطف بر ما کشف کرد | زان زمان جز لطف و خوبی نیست در تفسیرِ ما
بیت ۵
روی زیبای تو نشانه‌ای از لطف و زیبایی را بر ما آشکار کرد؛ از آن زمان به بعد، در فهم و بیان ما جز لطف و خوبی دیده نمی‌شود.
با دلِ سنگینت آیا هیچ درگیرد شبی | آهِ آتشناک و سوزِ سینهٔ شبگیرِ ما؟
بیت ۶
آیا آه آتشین و سوز ناله سحرگاهی ما، شبی در دل سنگین تو اثر خواهد کرد؟
تیرِ آهِ ما ز گردون بگذرد حافظ خموش | رحم کن بر جانِ خود پرهیز کن از تیرِ ما
بیت ۷
حافظ! خاموش باش، زیرا تیر آه ما از فلک هم می‌گذرد. بر جان خود رحم کن و از تیر ما بپرهیز.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
پیر طریقت
مرشد و راهنمای سلوک معنوی
تدبیر
چاره‌جویی، برنامه‌ریزی
خَمّار
باده‌فروش، شراب‌فروش
خرابات
میخانه، محفل عارفان و رندان دور از ریاکاری
عهد ازل
پیمان روز ازل، سرنوشت از پیش تعیین شده
آیت
نشانه، دلیل
شبگیر
سحرگاه، هنگام بیدار شدن در شب
گردون
آسمان، فلک
خموش
ساکت باش، خاموش
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تضاد
«دوش از مسجد سویِ میخانه آمد پیرِ ما»
حافظ با آوردن دو واژه متضاد «مسجد» (نماد زهد و تقوا) و «میخانه» (نماد رندی و عشق) تقابل میان ظاهرپرستی و باطن‌گرایی را نشان می‌دهد.
استعاره
«روی سویِ خانهٔ خَمّار دارد پیرِ ما»
«خانه خمار» استعاره از محفل عشق و رندی است، جایی که باده معرفت به طالبان می‌نوشانند.
ایهام
«ما مریدان روی سویِ قبله چون آریم؟ چون / روی سویِ خانهٔ خَمّار دارد پیرِ ما»
کلمه «چون» در مصرع اول به معنی «چگونه» و در مصرع دوم به معنی «زیرا» به کار رفته و موجب ایهام شده است.
تشخیص
«عقل اگر داند که دل در بندِ زلفش چون خوش است»
صفت «دانستن» که مختص انسان است، به «عقل» نسبت داده شده است، گویی عقل موجودی زنده و فهمنده است.
کنایه
«عاقلان دیوانه گردند از پیِ زنجیرِ ما»
«زنجیر» کنایه از جنون و شیفتگی در راه عشق است که عاقلان را به دنبال خود می‌کشاند.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۲۹,۸۲۱
ابجد وسیط
۱,۸۳۱
ابجد صغیر
۱,۲۷۳
تعداد حروف
۳۸۰
نظرات
ارسال یک نظر