غزل شماره ۱۱۳ حافظ: بنفشه دوش به گل گفت و خوش نشانی داد + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۱۱۳ حافظ

بنفشه دوش به گل گفت و خوش نشانی داد

❖

که تابِ من به جهان، طُرِّهٔ فلانی داد

دلم خزانهٔ اسرار بود و دستِ قضا

❖

درش بِبَست و کلیدش به دل‌سِتانی داد

شکسته‌وار به درگاهت آمدم، که طبیب

❖

به مومیاییِ لطفِ توام، نشانی داد

تنش درست و دلش شاد باد و خاطر خوش

❖

که دست دادش و یاریِ ناتوانی داد

برو معالجهٔ خود کن ای نصیحت‌گو

❖

شراب و شاهدِ شیرین، که را زیانی داد؟

گذشت بر منِ مسکین و با رقیبان گفت

❖

دریغ، حافظِ مسکینِ من، چه جانی داد

✨ نتیجه فال غزل ۱۱۳ حافظ

نیت شما بر مدار عشق و سرنوشت است. دلتان گنجینه‌ای از رازهاست که کلیدش در دست کسی است که دوستش دارید. با فروتنی و امید به لطف و یاری، به مقصود خواهید رسید. از سرزنش بیجا نترسید و در راه عشق و حقیقت ثابت‌قدم باشید. نگران آینده نباشید، معشوق از حال شما آگاه است.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ به موضوع عشق، تقدیر و جستجوی آرامش در برابر ملامتگران می‌پردازد. شاعر با تمثیل بنفشه و گل، آغاز می‌کند و بیان می‌دارد که زیبایی و پریشانی‌اش از معشوق سرچشمه می‌گیرد. او دل خود را خزینه‌ای از اسرار می‌داند که کلیدش در دست دل‌بر است. در ادامه، حافظ با دلی شکسته به درگاه محبوب می‌آید و از لطف او طلب درمان می‌کند. او برای کسی که به ناتوانان یاری می‌رساند، دعا می‌کند و سپس با جسارت به نصیحت‌گویان می‌گوید که شراب و شاهدِ شیرین (نماد عشق و مستی روحانی) هرگز زیانی نداشته‌اند. غزل با آگاهی معشوق از رنج عاشق و تأسف او بر حال حافظ مسکین به پایان می‌رسد که نشان از عمق پیوند عاشقانه و تسلیم در برابر سرنوشت دارد.

معنی بیت به بیت غزل

بنفشه دوش به گل گفت و خوش نشانی داد | که تابِ من به جهان، طُرِّهٔ فلانی داد

بیت ۱ دیشب بنفشه به گل سرخ گفت و نشانه‌ای زیبا و دلنشین داد (و گفت) که خمیدگی قامت من در این جهان از پیچ‌وخم گیسوی آن شخص (معشوق) است. (بنفشه در اینجا نماد عاشق سر به زیر و پریشان است که زیبایی و رنج خود را به معشوق نسبت می‌دهد).

دلم خزانهٔ اسرار بود و دستِ قضا | درش بِبَست و کلیدش به دل‌سِتانی داد

بیت ۲ دل من گنجینه‌ای پر از رازها و اسرار بود، اما دست تقدیر آن در را بست و کلید این گنجینه را به یک دل‌ربا (معشوق) سپرد. (اشاره به اینکه اسرار دل عاشق تنها با معشوق پیوند خورده است).

شکسته‌وار به درگاهت آمدم، که طبیب | به مومیاییِ لطفِ توام، نشانی داد

بیت ۳ با حالی شکسته و دل‌رنجور به درگاه تو (معشوق/خداوند) آمدم، زیرا طبیب (عشق/راهنما) به من نشانه‌ای از لطف تو را که چون مومیایی (داروی التیام‌بخش) است، داد تا مداوا شوم.

تنش درست و دلش شاد باد و خاطر خوش | که دست دادش و یاریِ ناتوانی داد

بیت ۴ آرزو می‌کنم که جسمش سالم، دلش شاد و خاطرش آسوده باشد؛ آن کس که فرصت یاری یافت و به یک ناتوان (عاشق/حافظ) کمک کرد و دستِ یاری رساند.

برو معالجهٔ خود کن ای نصیحت‌گو | شراب و شاهدِ شیرین، که را زیانی داد؟

بیت ۵ ای نصیحت‌کننده (زاهد خشک‌اندیش)، به جای سرزنش دیگران، برو خودت را درمان کن! شرابِ عشق و معشوقِ شیرین‌لب، هرگز به کسی زیانی نرسانده‌اند.

گذشت بر منِ مسکین و با رقیبان گفت | دریغ، حافظِ مسکینِ من، چه جانی داد

بیت ۶ (معشوق) از کنار منِ بیچاره گذشت و خطاب به رقیبانم (یا اطرافیانش) با حسرت گفت: «افسوس! حافظِ بینوای من چگونه جان خود را (در راه عشق) فدا کرد!».

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

طُرّه گیسوی پیچ و تاب‌دار که بر پیشانی یا گرد صورت می‌ریزد.

دل‌سِتان دل‌ربا، معشوق، کسی که دل را به خود جلب می‌کند.

مومیایی نوعی ماده دارویی سیاه و چسبنده که در قدیم برای درمان شکستگی استخوان و زخم‌ها به کار می‌رفت؛ اینجا کنایه از درمان و شفا است.

قضا سرنوشت، تقدیر، حکم الهی.

شاهد در اینجا به معنی معشوق زیبا و دلربا.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشخیص «بنفشه دوش به گل گفت...»

بنفشه و گل که دو شیء بی‌جان یا نبات هستند، مانند انسان با یکدیگر سخن می‌گویند و این صفتی انسانی به آنها داده شده است.

استعاره «دلم خزانهٔ اسرار بود...»

دل به گنجینه‌ای تشبیه شده است که پر از اسرار و رموز است. این تشبیه برای بیان ارزش و عمق احساسات و رازهای نهفته در دل به کار رفته است.

کنایه «شکسته‌وار به درگاهت آمدم...»

"شکسته‌وار آمدن" کنایه از نهایت فروتنی، ضعف، نیاز و دل‌شکستگی عاشق در برابر معشوق یا پروردگار است.

تضاد «شراب و شاهدِ شیرین...»

در ادبیات فارسی، شراب معمولاً تلخ است و "شیرین" صفتی متضاد با تلخی شراب است. این تضاد بر زیبایی معشوق و بی‌اهمیت بودن لذات ظاهری در برابر او تأکید دارد.

ایهام «تابِ من به جهان...»

"تاب" هم می‌تواند به معنی پیچ‌وخم و تاب مو باشد (اشاره به طُرّه) و هم به معنی قدرت تحمل و توانایی. در اینجا هر دو معنی می‌تواند مد نظر باشد.

تناسب «بنفشه، گل، طُرّه»

استفاده از کلماتی که با هم رابطه معنایی و در یک حوزه موضوعی (گیاهان و طبیعت و زیبایی) قرار دارند، تناسب ایجاد می‌کند و به زیبایی و یکپارچگی کلام می‌افزاید.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۴,۹۶۹

ابجد وسیط ۱,۳۵۹

ابجد صغیر ۹۹۳

تعداد حروف ۲۹۶

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۱۱۲

غزل بعدی غزل شماره ۱۱۴

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ