غزل شماره ۴۴ حافظ: کُنون که بر کفِ گُل، جامِ بادهٔ صاف است + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۴۴ حافظ

کُنون که بر کفِ گُل، جامِ بادهٔ صاف است

❖

به صد هزار زبان، بلبلش در اوصاف است

بخواه دَفْتَرِ اَشعار و راهِ صَحْرا گیر

❖

چه وَقْتِ مدرسه و بَحْثِ کَشْفِ کَشّاف است؟

فقیهِ مدرسه، دی، مَسْت بود و فَتوی داد

❖

که مِی، حَرام ولی بِهْ ز مالِ اوقاف است

به دُرد و صاف، تو را حُکْم نیست خوش دَرکَش

❖

که هرچه ساقیِ ما کَرْد عِیْنِ اَلطاف است

بِبُر ز خَلق و چو عَنقا، قیاسِ کار بگیر

❖

که صیتِ گوشه‌نشینان، زِ قاف تا قاف است

حَدیثِ مُدّعیان و خیالِ همکاران

❖

همان حکایتِ زَردوز و بوریاباف است

خموش «حافظ» و این نکته‌هایِ چونِ زَرِ سُرخ

❖

نگاه دار که قَلّابِ شهر، صَرّاف است

✨ نتیجه فال غزل ۴۴ حافظ

این غزل شما را به بهره‌مندی از لحظات حال، دوری از ریاکاری و سطحی‌نگری دعوت می‌کند. به ندای درون خود گوش دهید و در پی حقیقت باشید، نه صرفاً ظواهر. هرچه از جانب تقدیر به شما رسد، عین لطف است. بینش‌های عمیق خود را از چشم نامحرمان دور نگه دارید، زیرا همه قادر به درک ارزش آن نیستند.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ، دعوت‌نامه‌ای به زندگی در لحظه‌ی حال و بهره‌مندی از زیبایی‌های طبیعت است، به دور از قیدوبندهای خشک و ریاکارانه‌ی جامعه. شاعر به صراحت به ریاکاری فقیهان می‌تازد و بر ارزش بصیرت درونی و معرفت شهودی تأکید می‌کند. او توصیه می‌کند که انسان باید از قیل‌وقال‌های بی‌حاصل علمی و اجتماعی دوری کرده و با عزلت‌گزینی، مانند سیمرغ، نگاهی بلند و نافذ به جهان داشته باشد. حافظ در این غزل، ارزش هنر و سخن خویش را از ادعاهای بی‌اساس هم‌عصرانش بالاتر می‌داند و در نهایت، بر لزوم حفظ این گوهرهای گرانبها از دست دغل‌کاران و قلاب‌کاران زمانه تأکید می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

کُنون که بر کفِ گُل، جامِ بادهٔ صاف است | به صد هزار زبان، بلبلش در اوصاف است

بیت ۱ اکنون که در موسم بهار، گل با جام باده‌ی خالص در دست، به جلوه‌گری مشغول است، بلبل نیز با صدها هزار لحن و زبان، مشغول وصف و ستایش آن است.

بخواه دَفْتَرِ اَشعار و راهِ صَحْرا گیر | چه وَقْتِ مدرسه و بَحْثِ کَشْفِ کَشّاف است؟

بیت ۲ دفتر اشعار را بردار و به صحرا برو و از طبیعت لذت ببر؛ اکنون وقت نشستن در مدرسه و مشغول شدن به بحث و فحص درباره‌ی کتاب پیچیده‌ای چون تفسیر کشاف نیست.

فقیهِ مدرسه، دی، مَسْت بود و فَتوی داد | که مِی، حَرام ولی بِهْ ز مالِ اوقاف است

بیت ۳ فقیه مدرسه دیروز در حال مستی فتوایی صادر کرد که شراب حرام است، اما از خوردن مال وقف (که بعضی افراد ریاکار به آن دست‌اندازی می‌کنند) بهتر است.

به دُرد و صاف، تو را حُکْم نیست خوش دَرکَش | که هرچه ساقیِ ما کَرْد عِیْنِ اَلطاف است

بیت ۴ تو نباید در مورد خالص یا ته‌نشین بودن شراب قضاوت کنی؛ هرچه ساقی (معشوق ازلی) به تو می‌دهد، با خوشی بنوش، زیرا هرچه او کند، سراسر لطف و رحمت است.

بِبُر ز خَلق و چو عَنقا، قیاسِ کار بگیر | که صیتِ گوشه‌نشینان، زِ قاف تا قاف است

بیت ۵ از مردم دوری کن و مانند عنقا (سیمرغ) که در گوشه‌ی انزوا می‌زید، در کار خود همّت بلند داشته باش؛ زیرا آوازه و شهرت گوشه‌نشینان (صاحبدلان) از اقصی نقاط عالم (از کوه قاف تا کوه قاف) در همه جا پراکنده است.

حَدیثِ مُدّعیان و خیالِ همکاران | همان حکایتِ زَردوز و بوریاباف است

بیت ۶ سخنان و ادعاهای بی‌پایه مدعیان و تصورات و پندارهای همکاران (شاعران هم‌عصر) من، همانند حکایت زردوز و بوریاباف است که یکی کار ظریف و گرانبها انجام می‌دهد و دیگری کار ساده و بی‌ارزش، پس قیاس این دو کار بیهوده است.

خموش «حافظ» و این نکته‌هایِ چونِ زَرِ سُرخ | نگاه دار که قَلّابِ شهر، صَرّاف است

بیت ۷ ای حافظ، خاموش باش و این سخنان ارزشمند و گرانبهای خود را که مانند طلای ناب است، نزد خود نگه دار؛ زیرا در این شهر، دغل‌کاران و متقلبان در جایگاه صرافان (کارشناسان و معامله‌گران سکه) نشسته‌اند و قدر سخن تو را نمی‌دانند یا آن را تحریف می‌کنند.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

کَشّاف نام تفسیری معروف از قرآن کریم نوشته‌ی زمخشری که در آن دوران در مدارس تدریس می‌شد.

دُرد تَهْ‌نشین، رسوب شراب، شراب نامصفا و ناخالص.

عَنقا سیمرغ، مرغی افسانه‌ای که در کوه قاف زندگی می‌کند و نماد عزلت و همّت بلند است.

صیت شهرت، آوازه، نام نیک.

زَردوز و بوریاباف زردوز کسی است که با نخ‌های زرین پارچه‌های گرانبها می‌دوزد؛ بوریاباف کسی است که حصیر می‌بافد. این دو نماد تفاوت فاحش در ارزش و ظرافت کار هستند.

قَلّاب متقلب، کسی که سکه‌ی تقلبی می‌سازد.

صَرّاف در گذشته، کسی که سکه‌ها را ارزیابی و مبادله می‌کرد. در اینجا به طعنه به معنای دغل‌باز و متقلب در جایگاه صراف آمده است.

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشخیص «کُنون که بر کفِ گُل، جامِ بادهٔ صاف است»

گل که موجودی بی‌جان است، دارای «کف» (دست) و «جام باده» تصور شده که صفات انسانی هستند.

کنایه «فقیهِ مدرسه، دی، مَسْت بود و فَتوی داد / که مِی، حَرام ولی بِهْ ز مالِ اوقاف است»

«مست بودن فقیه» کنایه از برملا شدن حقیقت و از میان رفتن پرده ریا است. این فتوا نیز کنایه از ریاکاری و فساد متولیان دین است.

تضاد «به دُرد و صاف، تو را حُکْم نیست خوش دَرکَش»

کلمات «دُرد» (ناخالص و ته مانده) و «صاف» (زلال و خالص) متضاد یکدیگرند و به پذیرش همه‌ی جنبه‌های زندگی اشاره دارد.

تناسب «حَدیثِ مُدّعیان و خیالِ همکاران / همان حکایتِ زَردوز و بوریاباف است»

تناسب میان ادعای بی‌اساس مدعیان (همکاران شاعر) و تفاوت کار زردوز (کار ظریف و با ارزش) و بوریاباف (کار ساده و کم ارزش).

استعاره «این نکته‌هایِ چونِ زَرِ سُرخ»

سخنان و اشعار حافظ به «زر سرخ» (طلای ناب) استعاره شده است که نشان‌دهنده ارزش والا و بی‌مانند آنهاست.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۷,۹۶۵

ابجد وسیط ۱,۶۸۵

ابجد صغیر ۱,۲۳۵

تعداد حروف ۳۵۴

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۴۳

غزل بعدی غزل شماره ۴۵

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ