غزل شماره ۳۴۲ حافظ: حجابِ چهرهٔ جان می‌شود غبارِ تنم + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۳۴۲ حافظ

حجابِ چهرهٔ جان می‌شود غبارِ تنم

❖

خوشا دَمی که از آن چهره پرده برفکنم

چُنین قفس نه سزایِ چو من خوش‌اَلحانی‌ست

❖

رَوَم به گلشنِ رضوان، که مرغِ آن چمنم

عیان نشد که چرا آمدم، کجا رفتم

❖

دریغ و درد که غافل ز کارِ خویشتنم

چگونه طوف کنم در فضایِ عالمِ قدس؟

❖

که در سراچهٔ ترکیب، تخته‌‌بندِ تنم

اگر ز خونِ دلم بویِ شوق می‌آید

❖

عجب مدار که هم‌دردِ نافهٔ خُتنم

طرازِ پیرهنِ زَرکشم مبین چون شمع

❖

که سوزهاست نهانی درونِ پیرهنم

بیا و هستیِ حافظ ز پیشِ او بردار

❖

که با وجودِ تو کس نشنود ز من که منم

✨ نتیجه فال غزل ۳۴۲ حافظ

از ظواهر و دلبستگی‌های مادی رها شو و به گوهر والای روحی خود تکیه کن. احساس سردرگمی یا تنگی خلقی که داری، به دلیل غفلت از اهداف اصلی و گوهر وجودی توست. اگر غرور و خودخواهی را کنار بگذاری و دل به حقیقت بسپاری، موانع پیش‌رو برطرف شده و به آرامش، کمال و عزت خواهی رسید.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل از عمیق‌ترین سروده‌های عرفانی و فلسفی حافظ در باب غربت روح در جهان مادی و تمایل انسان به بازگشت به جایگاه اصلی خود یعنی عالم ملکوت است. حافظ تن و تعلقات خاکی را حجاب و قفسی می‌داند که مانع درخشش گوهر جان است و با نفی خودبینی و انانیت، رهایی از قید ماده و فنا در پیشگاه حضرت دوست را غایت کمال و رهایی انسان برمی‌شمارد.

معنی بیت به بیت غزل

حجابِ چهرهٔ جان می‌شود غبارِ تنم | خوشا دَمی که از آن چهره پرده برفکنم

بیت ۱ جسم خاکی من مانند غباری مانع دیدن چهره و حقیقت روح و جانم می‌شود؛ چه خوش است لحظه‌ای که این پرده حجاب تن را کنار بزنم و به اصل خود برسم.

چُنین قفس نه سزایِ چو من خوش‌اَلحانی‌ست | رَوَم به گلشنِ رضوان، که مرغِ آن چمنم

بیت ۲ این تن مادی و دنیای خاکی شایسته روح بلند و خوش‌آوازی چون من نیست؛ باید به بوستان بهشت پرواز کنم چرا که من بلبل آن گلشنم.

عیان نشد که چرا آمدم، کجا رفتم | دریغ و درد که غافل ز کارِ خویشتنم

بیت ۳ بر من آشکار نشد که چرا به این دنیا آمده‌ام و به کجا خواهم رفت؛ افسوس و درد که از راز آفرینش و سرانجام حقیقت خویش بی‌خبر مانده‌ام.

چگونه طوف کنم در فضایِ عالمِ قدس؟ | که در سراچهٔ ترکیب، تخته‌‌بندِ تنم

بیت ۴ چگونه می‌توانم در فضای پاک و نورانی جهان ملکوت پرواز و طواف کنم، در حالی که در سرای مادی و بند قفس جسم اسیر و زمین‌گیرم؟

اگر ز خونِ دلم بویِ شوق می‌آید | عجب مدار که هم‌دردِ نافهٔ خُتنم

بیت ۵ اگر از رنج و خون دل من بوی اشتیاق و عشق به مشام می‌رسد شگفت‌زده نشو، زیرا من نیز همانند آهوی ختن رنج خون‌جگری کشیده‌ام تا به عطر مشک عاشقی برسم.

طرازِ پیرهنِ زَرکشم مبین چون شمع | که سوزهاست نهانی درونِ پیرهنم

بیت ۶ فریب ظاهر آراسته و لباس زربافت مرا مخور؛ من همانند شمعی هستم که ظاهری روشن دارد اما در درون سینه‌اش آتشی پنهان و سوزان برپاست.

بیا و هستیِ حافظ ز پیشِ او بردار | که با وجودِ تو کس نشنود ز من که منم

بیت ۷ ای معشوق ازلی، بیا و این منیت و خودبینی را از وجود حافظ پاک کن، زیرا تا وقتی تو جلوه‌گری، شایسته نیست کسی ادعای «من» بودن از من بشنود.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

طوف طواف کردن، گردیدن و پرواز پیرامون چیزی

سراچهٔ ترکیب دنیای مادی، سرای خاکی آمیخته از عناصر چهارگانه

تخته‌بند اسیر و زندانی، کسی که دست و پای او را به تخته بسته باشند

نافهٔ ختن کیسه مشک معطر در شکم آهوی منطقه ختن که از خون دل به دست می‌آید

طراز نقش، حاشیه زردوزی‌شده و آراستگی جامه

رضوان بهشت، باغ فردوس

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

تشبیه بلیغ «غبار تن، قفس تن»

تشبیه جسم خاکی به غبار و قفس که مانع درخشش و پرواز روح است.

استعاره «مرغ آن چمنم»

مرغ استعاره مصرحه از روح قدسی و ملکوتی انسان است.

تناسب (مراعات نظیر) «خون دل، بوی، نافه، ختن»

آوردن واژگانی که فرایند تشکیل مشک خوشبو از خون دل آهوی ختن را تداعی می‌کنند.

تمثیل و تشبیه مرکب «طراز پیرهن زرکشم مبین چون شمع...»

تشبیه عاشق با ظاهر آراسته و باطن سوزان به شمع که پیراهن زرین و رشته‌ای شعله‌ور در درون دارد.

کنایه «هستی حافظ ز پیش او بردار»

کنایه از محو خودبینی، ترک انانیت و رسیدن به مقام فناء فی‌الله.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۲۹,۴۶۷

ابجد وسیط ۱,۵۹۷

ابجد صغیر ۱,۲۳۴

تعداد حروف ۳۳۸

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۳۴۱

غزل بعدی غزل شماره ۳۴۳

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ