غزل شماره ۳۵۰ حافظ: به عزم توبه سحر گفتم استخاره کنم + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۳۵۰ حافظ
به عزمِ توبه سحر گفتم استخاره کُنم
❖
بهارِ توبه‌شکن می‌رسد چه چاره کُنم؟
سخن درست بگویم نمی‌توانم دید
❖
که مِی خورند حریفان و من نِظاره کنم
چو غنچه با لبِ خندان به یادِ مجلسِ شاه
❖
پیاله گیرم و از شوق، جامه پاره کنم
به دورِ لاله دماغِ مرا عِلاج کنید
❖
گر از میانهٔ بزمِ طَرَب کناره کنم
ز رویِ دوست مرا چون گلِ مراد شِکُفت
❖
حوالهٔ سَرِ دشمن به سنگِ خاره کنم
گدایِ میکده‌ام، لیک وقتِ مستی بین
❖
که ناز بر فلک و حکم بر ستاره کنم
مرا که نیست رَه و رسمِ لقمه‌پرهیزی
❖
چرا ملامتِ رندِ شراب‌خواره کنم
به تختِ گُل بنشانم بُتی چو سلطانی
❖
ز سنبل و سَمَنش، سازِ طوق و یاره کنم
ز باده خوردن پنهان مَلول شد حافظ
❖
به بانگِ بَربَط و نِی، رازَش آشکاره کنم
✨ نتیجه فال غزل ۳۵۰ حافظ
این غزل نشان از تمایل قلبی به شادی و رهایی از قید و بندها دارد. به جای توبه و گوشه‌نشینی، دلت خواهان بزم و سرور است. بهار زندگی‌ات در راه است و فرصتی برای تجدید شور و نشاط. از ریا دور باش و آنچه در دل داری، آشکار کن. با دیدن روی دلبر، دشمنی‌ها محو می‌شود و قدرت و عزت می‌یابی.
خلاصه و مفهوم غزل
حافظ در این غزل، با زبانی طنزآمیز و رندانه، از نیت توبه در سحرگاه سخن می‌گوید، اما بلافاصله با یادآوری فصل بهار که «توبه‌شکن» است و دیدن باده‌نوشی دوستان، این عزم را سست می‌یابد. او به صراحت بیان می‌کند که نمی‌تواند شاهد عیش و نوش دیگران باشد و خود کناره‌گیری کند. شاعر خود را گدای میکده‌ای می‌خواند که در مستی، بر فلک و ستاره حکم می‌راند و از سرزنش رندانِ شراب‌خوار پرهیز می‌کند، چرا که خود نیز اهل پرهیزکاری ظاهری نیست. در نهایت، حافظ از پنهان‌کاری در باده‌نوشی خسته شده و می‌خواهد با بانگ ساز و آواز، راز دل خود را آشکار سازد، نشانه‌ای از رهایی از ریا و تمایل به زندگی آزادانه و شاد.
معنی بیت به بیت غزل
به عزمِ توبه سحر گفتم استخاره کُنم | بهارِ توبه‌شکن می‌رسد چه چاره کُنم؟
بیت ۱
سحرگاهان با خود گفتم که برای توبه کردن استخاره‌ای بگیرم؛ اما با فرا رسیدن بهار که عامل شکستن توبه‌هاست، چه راه چاره‌ای می‌توانم بیابم؟
سخن درست بگویم نمی‌توانم دید | که مِی خورند حریفان و من نِظاره کنم
بیت ۲
راستش را بخواهید، نمی‌توانم ببینم که دوستان هم‌پیاله‌ام در حال نوشیدن شراب هستند و من فقط تماشاگر باشم.
چو غنچه با لبِ خندان به یادِ مجلسِ شاه | پیاله گیرم و از شوق، جامه پاره کنم
بیت ۳
مانند غنچه‌ای که با لبخند می‌شکفد، به یاد بزم شاهانه، پیاله شراب به دست می‌گیرم و از شدت شوق و شعف، جامه بر تن پاره می‌کنم.
به دورِ لاله دماغِ مرا عِلاج کنید | گر از میانهٔ بزمِ طَرَب کناره کنم
بیت ۴
اگر در فصل لاله (بهار) از مجلس شادی و باده‌نوشی کناره‌گیری کردم، بدانید که دیوانه شده‌ام و باید مزاج و حال مرا درمان کنید.
ز رویِ دوست مرا چون گلِ مراد شِکُفت | حوالهٔ سَرِ دشمن به سنگِ خاره کنم
بیت ۵
با دیدن روی معشوق، آرزوهایم شکوفا شد و برآورده گشت؛ اکنون می‌توانم سر دشمن را به سنگ خارا بکوبم (او را نابود کرده و از او بی‌نیاز شوم).
گدایِ میکده‌ام، لیک وقتِ مستی بین | که ناز بر فلک و حکم بر ستاره کنم
بیت ۶
من ظاهراً نیازمندِ میخانه‌ام، اما در زمان مستی بنگر که چگونه بر آسمان ناز می‌کنم و بر سرنوشت و ستارگان حکم می‌رانم (نهایت خود بزرگ‌بینی در مستی).
مرا که نیست رَه و رسمِ لقمه‌پرهیزی | چرا ملامتِ رندِ شراب‌خواره کنم
بیت ۷
من که خود اهل پرهیز و دوری از لذت‌های دنیا و لقمه‌های مشکوک نیستم، چرا باید رند شراب‌خوار را ملامت و سرزنش کنم؟
به تختِ گُل بنشانم بُتی چو سلطانی | ز سنبل و سَمَنش، سازِ طوق و یاره کنم
بیت ۸
معشوقی زیبا را مانند پادشاهی بر تخت گل می‌نشانم و با گل‌های سنبل و یاسمن، برای او گردنبند و دستبند می‌سازم.
ز باده خوردن پنهان مَلول شد حافظ | به بانگِ بَربَط و نِی، رازَش آشکاره کنم
بیت ۹
حافظ از پنهانی شراب نوشیدن خسته و دلتنگ شده است؛ تصمیم دارم که با صدای ساز بربط و نی، این راز را آشکار کنم.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
استخاره
طلب خیر کردن از خداوند، مشورت خواستن از او با استفاده از قرآن یا تسبیح، که معمولاً برای کارهای مردد و مبهم انجام می‌شود. (در اینجا با طنز و کنایه به کار رفته است.)
توبه‌شکن
چیزی که باعث شکسته شدن توبه می‌شود؛ در اینجا بهار که با خود شادی و عیش و نوش می‌آورد.
دماغ
در این بیت به معنی مزاج، طبع، حالت روحی و فکری؛ کنایه از عقل و هوش. (دماغ مرا علاج کنید: مرا از این حالت بد دور کنید.)
لقمه‌پرهیزی
پرهیز از خوردن لقمه حرام یا مشکوک، خویشتن‌داری در برابر لذت‌های مادی.
بربط و نی
نام دو نوع ساز موسیقی؛ بربط (عود) و نی.
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشخیص
«بهارِ توبه‌شکن می‌رسد»
صفت «توبه‌شکن» که عملی انسانی است، به «بهار» نسبت داده شده است.
استعاره
«گلِ مراد»
آرزو به «گل» تشبیه شده که شکفتن آن به معنای برآورده شدن آرزوست. همچنین «بت» استعاره از معشوق زیباست.
کنایه
«جامه پاره کنم»
کنایه از شدت شور، هیجان و مستی و بی‌تابی تا حدی که شخص اختیار از کف می‌دهد.
تضاد
«گدای میکده‌ام، لیک وقتِ مستی بین / که ناز بر فلک و حکم بر ستاره کنم»
تضاد بین فقر ظاهری (گدایی) و عظمت درونی و قدرت در حال مستی.
مراعات نظیر / تناسب
«سنبل و سَمَن»
آوردن دو واژه از یک جنس (انواع گل) که با هم تناسب دارند و به زیبایی معشوق اشاره می‌کنند. همچنین «بربط و نی».
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۳,۳۷۳
ابجد وسیط
۲,۰۳۵
ابجد صغیر
۱,۵۴۰
تعداد حروف
۴۴۲
نظرات
ارسال یک نظر