غزل شماره ۲۴۷ حافظ: صبا ز منزلِ جانان گذر دریغ مدار + تفسیر و فال

متن غزل شماره ۲۴۷ حافظ

صبا ز منزلِ جانان گذر دریغ مدار

❖

وز او به عاشقِ بی‌دل خبر دریغ مدار

به شُکرِ آن که شِکُفتی به کامِ بخت ای گل

❖

نسیمِ وصل ز مرغِ سحر دریغ مدار

حریفِ عشقِ تو بودم چو ماهِ نو بودی

❖

کنون که ماهِ تمامی نظر دریغ مدار

جهان و هر چه در او هست سهل و مختصر است

❖

ز اهلِ معرفت این مختصر دریغ مدار

کنون که چشمهٔ قند است لعلِ نوشین‌ات

❖

سخن بگوی و ز طوطی، شِکَر دریغ مدار

مکارمِ تو به آفاق می بَرَد شاعر

❖

از او وظیفه و زادِ سفر دریغ مدار

چو ذکرِ خیر طلب می‌کنی سخن این است

❖

که در بهایِ سخن سیم و زر دریغ مدار

غبارِ غم بِرَوَد، حال خوش شود حافظ

❖

تو آبِ دیده از این رهگذر دریغ مدار

✨ نتیجه فال غزل ۲۴۷ حافظ

این غزل به طور کلی بر اهمیتِ سخاوت، عدم دریغ در محبت و عشق، و قدرشناسی از داشته‌ها و نیکی‌ها تأکید دارد. فال حافظ نشان‌دهنده روزگاری است که باید سخاوتمند بود و از بخشیدنِ خوبی‌ها، عشق و حمایت به دیگران امتناع نورزید. برای رسیدن به مراد دل، باید از دل‌تنگی‌ها گذشت و با اشکِ شوق، غم را زدود.

خلاصه و مفهوم غزل

این غزل حافظ، دعوتی است به گشاده‌دستی در محبت، عشق و قدردانی. شاعر از معشوق، یار و حتی شاعران دیگر می‌خواهد که در ابراز عشق، بخشش و حمایت، مضایقه نکنند. او به ناپایداری دنیا و اهمیتِ سخاوت اشاره کرده و در نهایت، از خود می‌خواهد که با اشکِ شوق، غم را پاک کند. غزل، فضایی از شورِ عشق و آرزوی وصال را با لحنی دلنشین بیان می‌کند.

معنی بیت به بیت غزل

صبا ز منزلِ جانان گذر دریغ مدار | وز او به عاشقِ بی‌دل خبر دریغ مدار

بیت ۱ ای باد صبا! از گذر کردن از دیار جانان (معشوق) مضایقه مکن و با او به عاشقِ بی‌دل من خبری برسان.

به شُکرِ آن که شِکُفتی به کامِ بخت ای گل | نسیمِ وصل ز مرغِ سحر دریغ مدار

بیت ۲ ای گل! به شکرانه اینکه به خواستِ نیک بختی شکوفا شدی، نسیم وصال و خوشی را از بلبلِ سحرخیز (که عاشق توست) دریغ مکن.

حریفِ عشقِ تو بودم چو ماهِ نو بودی | کنون که ماهِ تمامی نظر دریغ مدار

بیت ۳ من در زمانِ نوجوانی و آغازِ عشق تو، همدم و عاشقِ تو بودم؛ اکنون که به کمالِ زیبایی و جاذبه رسیدی، لطف و نظرِ خود را از من مضایقه مکن.

جهان و هر چه در او هست سهل و مختصر است | ز اهلِ معرفت این مختصر دریغ مدار

بیت ۴ دنیا و هر آنچه در آن است، ناچیز و زودگذر است؛ این حقیقت را از عارفان و دانایان (که به آن واقفند) دریغ مدار و از آن پند بگیر.

کنون که چشمهٔ قند است لعلِ نوشین‌ات | سخن بگوی و ز طوطی، شِکَر دریغ مدار

بیت ۵ اکنون که لب‌های شیرین تو چون چشمه‌ای از شکر است، سخن بگو و این شیرینی را از عاشق (که مانند طوطی شیفته‌ی سخن شیرین توست) دریغ مدار.

مکارمِ تو به آفاق می بَرَد شاعر | از او وظیفه و زادِ سفر دریغ مدار

بیت ۶ شاعر، فضایل و بزرگواری‌های تو را به گوشه و کنارِ جهان می‌برد؛ پس حقوقِ او (به عنوان شاعر) و توشه‌ی راهِ سفرش را از او دریغ مکن.

چو ذکرِ خیر طلب می‌کنی سخن این است | که در بهایِ سخن سیم و زر دریغ مدار

بیت ۷ اگر می‌خواهی که از تو به نیکی یاد شود، بدان که سخن (و ستایش) بها دارد؛ پس در پرداختِ سیم و زر به پاسِ سخن، مضایقه مکن.

غبارِ غم بِرَوَد، حال خوش شود حافظ | تو آبِ دیده از این رهگذر دریغ مدار

بیت ۸ ای حافظ! غم و اندوه از دلت برطرف می‌شود و حالت خوش خواهد شد؛ پس اشکِ شوق را از این گذرگاهِ غم دریغ نکن.

معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت

صبا بادِ صبحگاهی

حریف همدم، یار، رفیق

لعل نوشین لبِ شیرین و سرخ‌رنگ

اهل معرفت عارفان، کسانی که به شناختِ حقیقت رسیده‌اند.

مکارم فضایل، خوبی‌ها، بزرگواری‌ها

وظیفه حقوق، مقررّی

زاد سفر توشه راه، آذوقه برای سفر

آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل

استعاره «چشمهٔ قند است لعلِ نوشین‌ات»

لب معشوق به چشمه‌ای از شکر تشبیه شده است.

تشبیه «چو ماه نو بودی / کنون که ماه تمامی»

معشوق در آغاز، به ماه نو (هلال) و سپس به ماهِ تمام (بدر) تشبیه شده است.

تکرار (ردیف) «دریغ مدار»

تکرار این عبارت در پایان ابیات، آهنگ و تأکید خاصی به شعر می‌بخشد.

کنایه «طوطی»

طوطی کنایه از عاشق یا سخن‌گویِ شیفته است.

حسن تعلیل «غبارِ غم بِرَوَد، حال خوش شود حافظ / تو آبِ دیده از این رهگذر دریغ مدار»

گریه کردن (آب دیده) را موجبِ رفتن غم و خوش شدن حال، دلیل می‌آورد.

مبالغه «مکارمِ تو به آفاق می بَرَد شاعر»

اغراق در بیانِ پراکندگی فضایل معشوق توسط شاعر.

تحلیل ساختاری و عددی غزل

ابجد کبیر ۴۵,۵۶۱

ابجد وسیط ۱,۹۲۹

ابجد صغیر ۱,۳۲۶

تعداد حروف ۳۹۴

این تفسیر و صفحه توسط هوش مصنوعی طراحی و نوشته شده است.

غزل قبلی غزل شماره ۲۴۶

غزل بعدی غزل شماره ۲۴۸

مشاهده فهرست کامل غزلیات حافظ