غزل شماره ۴۲۷ حافظ: چراغ روی تو را شمع گشت پروانه + تفسیر و فال
متن غزل شماره ۴۲۷ حافظ
چراغ روی تو را شمع گشت پروانه
❖
مرا ز حال تو با حال خویش پروا، نه
خِرد که قید مجانین عشق می‌فرمود
❖
به بوی سنبل زلف تو گشت دیوانه
به بوی زلف تو گر جان به باد رفت، چه شد؟
❖
هزار جان گرامی فدای جانانه
من‌ِ رمیده ز غیرت ز پا فتادم دوش
❖
نگار خویش چو دیدم به دست بیگانه
چه نقش‌ها که برانگیختیم و سود نداشت
❖
فسون ما بر او گشته است افسانه
بر آتش رخ زیبای او به جای سپند
❖
به غیر خال سیاهش که دید به دانه؟
به مژده، جان به صبا داد شمع در نفسی
❖
ز شمع روی تواَش چون رسید پروانه
مرا به دور لب دوست هست پیمانی
❖
که بر زبان نبرم جز حدیث پیمانه
حدیث مدرسه و خانقه مگوی که باز
❖
فتاد در سر حافظ هوای میخانه
✨ نتیجه فال غزل ۴۲۷ حافظ
این فال نشان‌دهنده عشق عمیق، شیدایی و رهایی از تعلقات ظاهری است. اگرچه در مسیر خواسته‌های خود با مولغ و سختی مواجه شده‌اید و تلاش‌هایتان بی‌نتیجه به نظر رسیده، اما با پایداری بر عهد خود و دل کندن از تعلقات مادی، به آرامش و مراد دل خواهید رسید. به دلواپسی‌ها پایان دهید و با امیدواری به راه خود ادامه دهید.
خلاصه و مفهوم غزل
این غزل یکی از زیباترین سروده‌های حافظ در وصف عشق سوزان و تسلیم‌ناپذیر است. شاعر با بهره‌گیری از تمثیل‌هایی چون شمع و پروانه، و توصیف زیبایی‌های چهره و زلف یار، از ناتوانی عقل در برابر نیروی عشق سخن می‌گوید. او با گلایه از تلاش‌های بی‌نتیجه گذشته، نشان می‌دهد که راه نجات در بندگی عشق حقیقی و دوری از خشک‌اندیشی مدارس و خانقاه‌هاست و حافظ بار دیگر دل خود را به مستی و میخانه می‌سپارد.
معنی بیت به بیت غزل
چراغ روی تو را شمع گشت پروانه | مرا ز حال تو با حال خویش پروا، نه
بیت ۱
شمع به خاطر نور چهره‌ات پروانه‌وار پروانه‌ی تو شد، اما من چنان شیفته‌ات هستم که از احوال خود غافل شده‌ام و پروایی از خویش ندارم.
خِرد که قید مجانین عشق می‌فرمود | به بوی سنبل زلف تو گشت دیوانه
بیت ۲
عقل که همواره دستور می‌داد دیوانگان عشق را به زنجیر ببندند، خود در آرزوی رایحه خوش گیسوان تو از خود بیخود و دیوانه شد.
به بوی زلف تو گر جان به باد رفت، چه شد؟ | هزار جان گرامی فدای جانانه
بیت ۳
اگر در راه آرزوی وصال زلف تو جانم از دست رفت، اهمیتی ندارد؛ هزاران جان عزیز و گرامی فدای جانان باد.
من‌ِ رمیده ز غیرت ز پا فتادم دوش | نگار خویش چو دیدم به دست بیگانه
بیت ۴
من که از روی تعصب و غیرت از همه گریزان بودم، دیشب وقتی معشوق خود را در آغوش دیگری دیدم، از شدت غصه و غیرت از پای درآمدم.
چه نقش‌ها که برانگیختیم و سود نداشت | فسون ما بر او گشته است افسانه
بیت ۵
چه حیله‌ها و ترفندهایی که به کار بستم اما فایده‌ای نداشت؛ جادو و افسون ما در نزد او رنگ باخته و همچون داستان‌های کهنه بی‌اثر شده است.
بر آتش رخ زیبای او به جای سپند | به غیر خال سیاهش که دید به دانه؟
بیت ۶
بر رخسار گرم و آتشین او، چه کسی دانه‌ای برای دفع چشم‌زخم بهتر از خال سیاهش دیده‌است؟
به مژده، جان به صبا داد شمع در نفسی | ز شمع روی تواَش چون رسید پروانه
بیت ۷
شمع به محض اینکه مژده و اجازه وصل را از سوی چهره تو توسط باد صبا دریافت کرد، در یک نفس جان خود را فدا نمود.
مرا به دور لب دوست هست پیمانی | که بر زبان نبرم جز حدیث پیمانه
بیت ۸
با گِرداگرد لب یار عهد و پیمانی بسته‌ام که هرگز سخنی جز یاد باده و جام شراب بر زبان نیاورم.
حدیث مدرسه و خانقه مگوی که باز | فتاد در سر حافظ هوای میخانه
بیت ۹
از بحث‌های مدرسه و خانقاه حرفی نزن که دوباره شوق و هوای میسگساری و میخانه در سر حافظ افتاده است.
معنی کلمه‌ها و اصطلاح‌های سخت
پروا
بیم، ترس یا توجه و پرداختن به کار خویش
مجانین
جمع مجنون، دیوانگان و شیدایان
سنبل
گلی خوش‌بو با ساقه و گل‌های پیچ‌درپیچ که در ادبیات استعاره از مو و زلف معشوق است
سپند
اسفند، دانه‌های گیاهی که برای دفع چشم‌زخم بر روی آتش می‌سوزانند
فسون
افسون، سحر، جادو، ترفند و حیله
پیمانه
جام شراب، پیمانه باده‌نوشی
آرایه‌ها و مفاهیم ادبی غزل
تشبیه
«چراغ روی تو را شمع گشت پروانه»
رخسار معشوق به چراغ و شمع به پروانه تشبیه شده است.
ایهام
«به بوی سنبل زلف تو گشت دیوانه»
واژه «بوی» هم به معنی رایحه و عطر و هم به معنی آرزو و میل به کار رفته است.
مراعات نظیر
«چراغ، شمع و پروانه»
این کلمات به دلیل تناسب و هم‌خوانی معنایی در یک بیت گرد آمده‌اند.
تضاد
«مدرسه و خانقه در برابر میخانه»
اماکن زاهدانه و رسمی در تقابل با مرکز باده‌نوشی و آزادی قرار گرفته‌اند.
حسن تعلیل
«به غیر خال سیاهش که دید به دانه؟»
شاعر خال سیاه روی معشوق را به عنوان دانه اسفندِ روی آتش رخسار توجیه کرده است.
تحلیل ساختاری و عددی غزل
ابجد کبیر
۳۴,۷۶۱
ابجد وسیط
۲,۰۰۱
ابجد صغیر
۱,۵۳۳
تعداد حروف
۴۳۲
نظرات
ارسال یک نظر